– ماعزۇم مارات ۇلى, سۇحبات بەرۋگە كەلىسكەنىڭىز ءۇشىن راحمەت.
– شاقىرعانىڭىزعا راحمەت.
– مۇناي-گاز سالاسى ەلىمىزدىڭ ماكروەكونوميكالىق كورسەتكىشتەرىنە زور ىقپال ەتەتىن ەسكەرسەك, وعان دەگەن قىزىعۋشىلىق حالىقتىڭ نەمەسە ساراپشىلاردىڭ تاراپىنان بولسىن ءاردايىم جوعارى. كوپشىلىك كەلەشەكتەگى ءال-اۋقاتىمىزدى وزدىگىنشە بولجاپ, تەڭگە باعامىمەن قاتار مۇنايدىڭ باعاسىن كۇندەلىكتى باقىلاپ وتىرادى دەسەم ارتىق ايتقاندىق ەمەس.
ءوزىڭىز ساراپشى رەتىندە, وسى سالاعا ماماندانعان ادام رەتىندە قارا التىن مەن كوگىلدىر وتىن نارىعىنىڭ ودان ءارى دامۋىن قالاي بولجار ەدىڭىز؟
– جالپى, بولجام جاساۋ, اسىرەسە, قازىرگى كەزدە وڭاي ەمەس ەكەنىن كورىپ ءجۇرمىز. ەگەر بىلتىرعى ەكونوميكالىق باسىلىمداردىڭ تاقىرىپتارىن قاراساڭىز, وندا ساراپشىلاردىڭ بولجامى اي سايىن وزگەرىپ وتىردى, كەيدە, ءتىپتى, تۇبەگەيلى باسقا پىكىرلەر ايتىلدى.
ماسەلەن, 2022 جىلدىڭ اقپانىنان كەيىن مۇناي باعاسى تەك وسەتىنى, وسىعان دەيىن تاريحتا بولماعان باعاعا ساتىلاتىنى تۋرالى بولجامدار جاسالدى. الايدا سانكتسيالار ەنگىزىلىپ, مۇناي باعاسىنا شەكتەۋ قويىلىپ, شيكىزاتتى جەتكىزۋ مارشرۋتتارى ءار تاراپقا بولىنە باستاعاندا, «باعاعا قاتىستى وپتيميزم» كۇرت تومەندەدى.
جالپى العاندا, ءبىز ەنەرگيا رەسۋرستارىنىڭ باعاسى قۇبىلمالى كۇيىن ساقتاپ تۇرادى دەپ قانا سەنىمدى ايتا الامىز. بۇعان اسەر ەتەتىن فاكتورلاردىڭ كوبى نارىققا تاۋەلدى بولماعاندىقتان ءدال بولجام جاساپ, كەسىپ ايتۋ قيىن.
– ياعني, ەشتەڭە تۇسىنىكسىز دەيسىز عوي...
– بولاشاق مۇلدەم ب ۇلىڭعىر دەۋگە دە كەلمەيدى. جالپى, الداعى ونجىلدىقتا مۇنايعا دەگەن سۇرانىس تۇراقتى بولادى. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, مۇنايدىڭ ورتاشا قۇنى باررەلىنە 80-85 دوللار ارالىعىندا قالىپتاسادى دەپ كۇتىلۋدە.
بۇل ماسەلەنى زەرتتەۋگە از ۋاقىت جۇمساعان جوقپىن. سوندىقتان تەورياعا كوپ توقتالماي, نەگىزگى تەندەنتسيالار تۋرالى ايتىپ وتەيىن.
قازىرگى كەزدە ءبىر تاۋلىكتە تۇتىناتىن مۇناي كولەمى 100 ملن باررەل شاماسىندا وزگەرىپ وتىرادى. ەڭ كوپ تۇتىناتىنداردىڭ ءتىزىمىن اقش پەن قىتاي باستاپ تۇر. الەم بويىنشا قارا التىنعا سۇرانىستىڭ ۇشتەن ءبىر بولىگى وسى ەلدەرگە تيەسىلى.
ساراپشىلار مۇنايدى تۇتىنۋ كولەمى 2030 جىلعا دەيىن ارتىپ, تاۋلىگىنە 120 ملن باررەلگە جەتەدى دەپ بولجايدى. شامامەن وسى كەزەڭدە سۇرانىس توقتاپ, بولجام بويىنشا 5 جىل بويى وزگەرىسسىز قالادى. 30-شى جىلداردىڭ ەكىنشى جارتىسىندا عانا الەمدەگى مۇناي تۇتىنۋ كولەمى باياۋلاپ, تومەندەي باستايدى, ءسويتىپ 2050 جىلعا قاراي قازىرگى كورسەتكىشتەرگە قايتا ورالادى.
2022 جانە 2050 جىلدار اراسىندا تۇتىنۋ كولەمى شامالاس بولعانىمەن, قۇرىلىمىندا ماڭىزدى وزگەرىس بولاتىنىن ايتا كەتۋ كەرەك. ول كەزدە اۆتوكولىكتەر تۇتىناتىن مۇناي ونىمدەرىنىڭ ۇلەسى ايتارلىقتاي تومەندەپ, كەرىسىنشە مۇناي-گاز حيمياسىنىڭ ۇلەسى ارتا ءتۇسۋى ابدەن ىقتيمال. ەلەكتر ەنەرگياسىن وندىرۋگە جۇمسالاتىن ەنەرگيا رەسۋرستارىنىڭ ۇلەسى شامامەن بىردەي بولىپ قالا بەرەدى.
بايقاپ وتىرعانىڭىزداي, قارا التىنعا سۇرانىستى مۇناي-گاز حيمياسى ارتتىراتىن بولادى. بۇل ونىمدەر فارماتسەۆتيكا, پلاستماسسا, رەزەڭكە بۇيىمدار, حيميالىق تالشىقتار جانە وزگە دە وندىرىسكە قاجەت.
مۇناي-گاز حيمياسىنىڭ مارجينالدىلىعى جوعارى, دەمەك ينۆەستيتسيا تۇرعىسىنان تارتىمدى. سوندىقتان «قازمۇنايگاز» ءتارىزدى ەنەرگەتيكالىق كومپانيالار ءۇشىن بۇل – كەلەشەگى زور باعىت, ءبىز ءۇشىن مۇنى جاڭا مۇمكىندىكتەر باعىتى دەپ تە ايتۋعا بولادى.
– كومپانيا بۇل باعىتتى دامىتۋ ءۇشىن قانداي قادامدار جاساپ جاتىر؟
– ەڭ الدىمەن, بۇل – بىلتىر قاراشادا اتىراۋ وبلىسىندا پرەزيدەنتتىڭ قاتىسۋىمەن ىسكە قوسىلعان پوليپروپيلەن وندىرەتىن وڭىردەگى ەڭ ءىرى گاز-حيميا كەشەنى.
بيىل الدىمىزعا كەشەندى تولىق جوبالىق قۋاتىنا شىعارۋ مىندەتىن قويىپ وتىرمىز. بۇل ىشكى نارىقتىڭ قاجەتتىلىكتەرىن تولىق وتەپ قانا قويماي, تمد, قىتاي, ەۋروپا, تۇركيا ەلدەرىنىڭ نارىعىنا شىعۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
وزىمىزدە پوليمەر ءوندىرىلىپ جاتقاندىقتان, بيزنەس بۇل شيكىزاتتى قوسىلعان قۇنى جوعارى تۇپكىلىكتى ءونىم, ياعني دۇكەندەر مەن ءدارىحانالاردىڭ سورەلەرىنەن كورەتىن ونىمدەردى شىعارۋ ءۇشىن بەلسەندى پايدالانۋى كەرەك.
سوندىقتان بىلتىر جىل سوڭىندا «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىمەن بىرلەسە وتىرىپ, ءبىرىنشى وتاندىق «QazPolymer» فورۋمىن وتكىزدىك. بۇل الاڭدا پوليپروپيلەن ءوندىرۋشىسى مەن ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىنەن كەلگەن شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرى اراسىندا بايلانىس ورناتىلدى. بۇل جۇمىستىڭ ارقاسىندا قازىردىڭ وزىندە شىعارىلعان پوليپروپيلەننىڭ ايتارلىقتاي كولەمى ىشكى نارىققا باعىتتالىپ جاتىر.
بۇل كاسىپكەرلەر ءۇشىن شيكىزاتتىڭ ساپاسى جاعىنان عانا ەمەس, لوگيستيكا تۇرعىسىنان دا ۇنەمدەۋگە ءتيىمدى.
ءبىز سونداي-اق تاعى ءبىر كەلەشەگى زور جوبانى زەرتتەي باستادىق. ول – تاماق ونەركاسىبىنەن باستاپ قۇبىرلار مەن ءارتۇرلى كولەمدەگى كونتەينەرلەر وندىرىسىنە دەيىن بارلىق جەردە قولدانىلاتىن پوليمەر – پوليەتيلەن ءوندىرۋ كەشەنى. قازىرگى ۋاقىتتا جوبانىڭ تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەسى دايىن, ەندى جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتاماسى ازىرلەنەدى.
ءبىزدىڭ بولجامىمىز بويىنشا, قۇرىلىس كەزەڭىنىڭ وزىندە جوبادا 8 مىڭعا جۋىق جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى. زاۋىت ىسكە قوسىلعاننان كەيىن ونىڭ ەلدىڭ ءىجو-سىنە قوساتىن ۇلەسى 1,2% بولادى. بۇل ۇلكەن كورسەتكىش ەكەنىنە كەلىسەتىن شىعارسىز.
جالپى, مەملەكەت باسشىسى بۇل باعىتتىڭ دامۋىنا ەرەكشە نازار اۋدارىپ وتىر. ويتكەنى بۇل ەلدىڭ شيكىزات ەكسپورتىنا تاۋەلدىلىگىن ازايتىپ, ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ جوسپارىنا ساي كەلەدى.
– جاھاندىق احۋالعا قايتا ورالساق, الەمدە كۇننەن كۇنگە ارتىپ كەلە جاتقان گەوەكونوميكالىق تەكەتىرەس, ينفلياتسيانىڭ ءوسۋى, تاۋارلاردى تاسۋ تىزبەگىنىڭ بۇزىلۋى, بورىش بويىنشا جانە باسقا دا تاۋەكەلدەردىڭ وسۋىنە قاراپ, «جاسىل ەنەرگەتيكاعا كوشۋ» تۋرالى باستامالار باسەڭدەي تۇسكەندەي اسەر قالدىرادى.
ەكولوگيا ماسەلەسى ىسىرىلىپ جاتقانداي. شىنىمەن دە سولاي ما؟ ەگەر سولاي بولسا, بۇل مۇناي-گاز كومپانيالارى ءۇشىن جاعىمدى جاڭالىق ەمەس پە؟
– ەكولوگيا تاقىرىبىنىڭ كۇن تارتىبىندە كوش باستاپ تۇرماۋى ۋاقىتشا قۇبىلىس سەكىلدى. بۇل تەندەنتسيانىڭ ۇزاققا سوزىلۋى ەكىتالاي.
كەيبىر وزگەشەلىكتەردى ەسكەرمەگەندە, قازىرگى جاعداي مەن 70-ءشى جىلدارداعى ەنەرگيا داعدارىسى اراسىندا تاريحي ۇقساستىق بار. ەسىڭىزدە بولسا, اراب ەلدەرى ەنگىزگەن ەمبارگو سەبەبىنەن مۇناي مەن گازدىڭ كۇرت قىمباتتاۋى, سايىپ كەلگەندە, اتوم ەنەرگەتيكاسىنىڭ قارقىندى دامۋىنا جانە باسقا بالاما كوزدەردى ىزدەۋگە, ەنەرگيانى ۇنەمدەيتىن تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋگە, عىلىمي-زەرتتەۋ جانە تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستاردىڭ دامۋىنا, ءتىپتى, ادامداردىڭ ەنەرگيا تۇتىنۋ ادەتتەرىنىڭ تۇبەگەيلى وزگەرۋىنە اكەلدى. حالىق ۇيدە جارىق ۇنەمدەپ, شاعىن كولىكتەرگە كوشە باستادى.
– «جاسىل ەنەرگەتيكاعا كوشۋدەن» الىستاي المايمىز عوي؟
– بۇرىنعى ەكولوگيا ءمينيسترى رەتىندە مۇنى راستاي الامىن (ك ۇلىپ - رەد.).
كومىرسۋتەك شيكىزاتىنا سۇرانىس ارتقانى راس. ەۋروپالىق وداقتىڭ ءوزى ينفراقۇرىلىمدى كەڭەيتىپ, قازبا وتىندارىن جەتكىزۋگە كەمىندە 50 ميلليارد ەۋرو جۇمسادى. كەيبىر ەلدەر كومىر ەلەكتر ستانتسيالارىن تولىعىمەن قايتا ىسكە قوستى.
دەسە دە, بۇل ەنەرگەتيكالىق داعدارىس مۇناي يمپورتتاۋشى ەلدەردى بالامالى ەنەرگيا كوزدەرىنە بەلسەندى ينۆەستيتسيا سالىپ, جاڭا تەحنولوگيالاردى دامىتۋعا يتەرمەلەيدى.
ءبىزدىڭ ەلىمىز دە وسى باعىتتى بەتكە الدى.
وسىدان ەكى اپتا بۇرىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ جارلىعىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2060 جىلعا دەيىنگى كومىرتەگى بەيتاراپتىعىنا قول جەتكىزۋ ستراتەگياسى بەكىتىلدى.
قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆتىڭ 2021 جىلى «پاريج كەلىسىمىنىڭ ماقساتتارىنا جانە قازاقستاننىڭ كومىرتەگى بەيتاراپتىعىنا قول جەتكىزۋ جولدارى» كونفەرەنتسياسىندا نەمەسە بىلتىر شەتەلدىك ينۆەستورلار كەڭەسىندە سويلەگەن سوزدەرىن الىپ قاراساڭىز, وندا قازاقستاننىڭ كومىرتەگى بەيتاراپتىعىنا قول جەتكىزۋ جانە پارنيك گازدارى شىعارىندىلارىن ازايتۋ جونىندەگى جوسپارلارى تۋرالى ناقتى ايتىلدى.
ازياداعى ءوزارا ىقپالداستىق جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەستىڭ (اوسشك) سوڭعى سامميتىندە دە پرەزيدەنت سوزىندە ەكولوگيا ماسەلەلەرى نەگىزگى ويلاردىڭ ءبىرى بولدى.
– الايدا بۇل دەگەنىمىز مۇناي ونەركاسىبى ءۇشىن شەتكە شىعىپ قالۋ قاۋپى بارىن بىلدىرمەي مە؟
– مۇنىمەن نە ايتقىڭىز كەلگەنىن ءتۇسىندىم. بۇل دەگەنىمىز «جاسىل ەنەرگەتيكاعا» بىردەن كوشىپ كەتەمىز دەگەندى بىلدىرمەيدى عوي. قازبا ەنەرگيا كوزدەرى كەم دەگەندە 21-عاسىردىڭ سوڭىنا دەيىن سۇرانىسقا يە بولادى. ونىڭ ۇستىنە, كەز كەلگەن تەحنولوگيالىق وزگەرىس ءتارىزدى بۇكىل الەمنىڭ «جاسىل ەنەرگەتيكاعا» ءبىر ۋاقىتتا كوشىپ كەتۋى ەكىتالاي.
سوندىقتان ءبىز مۇناي مەن گاز ءوندىرۋدى جالعاستىرا بەرەمىز. ال ونى قالاي ورىنداۋ كەرەكتىگى باسقا ماسەلە. ەسكى ادىسكە سالىپ, تەك پايدا تابۋعا جانە كەز كەلگەن وندىرىسكە قاتىسى جوق شىعىنداردى ازايتۋعا تىرىسۋعا بولادى. نەمەسە بۇعان سانالى تۇردە جاۋاپكەرشىلىكپەن كەلۋگە بولادى.
ءبىزدىڭ كومپانيا تۇراقتى دامۋ ماقساتتارىن ۇستانا وتىرىپ, قورشاعان ورتاعا زيان اسەردى تومەندەتەتىن تەحنولوگيالاردى تۇراقتى نەگىزدە ەنگىزۋدى كوزدەيدى.
– مىسال كەلتىرە كەتسەڭىز؟
– بىلتىر مامىردا كومپانيانىڭ 2031 جىلعا دەيىنگى تومەن كومىرتەكتى ىلگەرىلەتۋ باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا ءىس-شارالار جوسپارىن بەكىتتىك.
ماسەلەن, «قازمۇنايگاز» شىعاراتىن پارنيك گازدارى شىعارىندىلارىن 2031 جىلعا دەيىن 15%-عا قىسقارتۋ ماقساتىن قويدىق (2019 جىلعى دەڭگەيدەن – رەد.).
سونىمەن قاتار, كومپانيامىز 2030 جىلعا دەيىن كۇندەلىكتى گازدى الاۋ (فاكەل) ەتىپ جاعۋ كولەمىن نولگە دەيىن جەتكىزۋگە مىندەتتەمە الدى.
جينالعان مۇناي قالدىقتارىن ۋتيليزاتسيالاۋ جۇمىستارى جالعاسىپ جاتىر. 2019-2021 جىلدار ارالىعىنىڭ وزىندە ەنشىلەس كاسىپورىنداردا ەكى ميلليون توننادان استام مۇناي قالدىقتارى جويىلدى.
وتكەن ايدا Eni كومپانياسىنىڭ وكىلدەرىمەن وتكىزگەن كەزدەسۋدە ماڭعىستاۋ وبلىسىندا قۋاتى 120 مۆت گيبريدتى ەلەكتر ستانتسياسىن بىرلەسىپ سالۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول جەتكىزدىك. ستانتسيا كۇن, جەل جانە گاز ەنەرگياسىمەن جۇمىس ىستەيدى. گاز كۇن جانە جەل ستانتسيالارىنان ەلەكتر قۋاتى جەتكىلىكسىز بولعان جاعدايدا بالامالى قۋات رەتىندە قولدانىلادى.
سونداي-اق, قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆتىڭ پاريجگە ساپارى كەزىندە قول قويىلعان كەلىسىمدەردىڭ ءبىرى بويىنشا «Total Eren» مەن «سامۇرىق-قازىنا» بىرلەسىپ قۋاتى 1 گۆت جەل ستانتسياسىن سالۋدى جوسپارلاپ وتىر. ونىڭ ۇستىنە, ەلەكتر ستانتسياسى ەلەكتر ەنەرگياسىن جيناۋ جۇيەسىمەن تولىقتىرىلادى.
بۇل – «جاسىل جوبالار» باعىتىندا جۇزەگە اسىرىپ جاتقان ءىس-شارالاردىڭ بىرقاتارى عانا.
ءسوزىم دايەكتى بولۋى ءۇشىن ناقتى مىسالدار كەلتىرە كەتەيىن. كومپانياعا سالىنعان ەكولوگيالىق ايىپپۇلداردىڭ مولشەرىنە قاراساق, 2020 جىلى بۇل كورسەتكىش 20 ملرد تەڭگەدەن اسسا, 2021 جىلى 7 ملرد تەڭگەدەن از بولدى, ال 2022 جىلى 162 ملن تەڭگەدەن اسا سالىق سالىندى.
– ماعزۇم مارات ۇلى, مۇناي-گاز سالاسىنداعى الەۋمەتتىك تۇرعىدان اسا ماڭىزدى ماسەلە – وتىن وندىرىسىنە جانە ونىڭ تاپشىلىعىنا كوشسەك. كوكتەم جاقىنداپ كەلەدى, ەگىن ناۋقانى تاياپ قالدى, بۇل ۋاقىتتا ديزەل وتىنىنا سۇرانىس كۇرت ارتاتىنى بەلگىلى. وعان قوسا اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنداعى اقاۋ بار. بۇل جاعداي ىشكى نارىقتا جانار-جاعارماي تاپشىلىعىنا اكەپ سوقتىرماي ما؟
بۇل جاعداي بەلگىلى بولعاننان كەيىن ءبىز بىردەن اتىراۋعا بارىپ, كاتاليتيكالىق كرەكينگ قوندىرعىسىنداعى اقاۋدى جويۋ ءۇشىن جەدەل شتاب قۇرعانىمىزدى بىلەتىن دە شىعارسىز. ونى ورىنباسارىم ارمان قايردەنوۆ باسقاردى, ول جاعداي تولىق شەشىلگەنگە دەيىن زاۋىتتا قالدى. ماماندار كۇشەيتىلگەن رەجىمدە تاۋلىك بويى جۇمىس ىستەپ جاتىر.
زاۋىتتاعى مامانداردىڭ ايتۋىنشا, الداعى كۇندەرى اقاۋ جويىلىپ, اقپان ايىنىڭ ءۇشىنشى ونكۇندىگىندە تەحنولوگيالىق رەجىم قالپىنا كەلتىرىلەدى.
سۇراعىڭىزعا كەلەتىن بولسام, بۇل جاعداي جالپى العاندا جانار-جاعارماي تاپشىلىعىنا اسەر ەتەر بولسا دا, جينالعان قور ەسەبىنەن تاپشىلىق اسا سەزىلە قويمايدى. بۇل جاعدايعا اسەر ەتەتىن بۇدان الدەقايدا ماڭىزدى فاكتورلار بار...
– كورشى ەلدەرمەن باعا ايىرماشىلىعىنان تۋىندايتىن قىسىمدى ايتاسىز با؟
– ەڭ الدىمەن, وسى ماسەلە بار. كەز كەلگەن مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى كۇردەلى جابدىقتارى بار ۇلكەن ماشينا ەكەنىن ءتۇسىنۋ كەرەك. ءىرى اپاتتاردى ايتپاعاندا, اقاۋلار قانداي دا ءبىر سەبەپپەن بولىپ تۇرادى. جوسپار بويىنشا جوندەۋ جۇمىستارى دا جۇرگىزىلەدى. بۇل – قالىپتى ءوندىرىس پروتسەسى. بىراق بۇل نارىقتاعى باسقا ماسەلەلەرگە قاراعاندا تاپشىلىققا ەڭ از دەڭگەيدە ۇلەس قوسادى.
قازاقستاندا ديزەل باعاسى – 240 تەڭگە, رەسەيدە – 386 تەڭگە, قىرعىزستاندا – 393 تەڭگە, وزبەكستاندا – 532 تەڭگە. قايدان ساتىپ الۋ تيىمدىرەك ەكەنىن ءوزىڭىز قاراپ كورىڭىز؟ جاۋابى انىق.
ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك, دۇنيە جۇزىندە وتىن, اسىرەسە, ديزەل تۇتىنۋ كولەمى كوبىنە ءىجو-ءنىڭ وسۋىمەن بايلانىستى. سوڭعى ەكى جىلدا بىزدە ءىجو ءوسىمى 3-تەن 5%-عا دەيىن جەتتى, ال ديزەل تۇتىنۋ كولەمى 30%-عا ارتتى. كىمنىڭ ەسەبىنەن ءوستى؟
شەكارامىزدى كۇن سايىن كەسىپ وتەتىن مىڭداعان جۇك كولىگىنىڭ ەسەبىنەن ەكەنى انىق دەپ ەسەپتەيمىن. ديزەل تۇتىنۋ كولەمىنىڭ جان باسىنا شاققانداعى كورسەتكىشتەرىن سالىستىرىپ قارايىق: وزبەكستاندا جىلىنا – 54 ليتر بولسا, قازاقستاندا – 334 ليتر. بۇل – تمد ەلدەرىندەگى ەڭ جوعارى كورسەتكىش.
وتىن شەتەلگە شىقپاي, مۇنداي كورسەتكىشتەردىڭ بولۋى مۇمكىن ەمەس ەكەنى تۇسىنىكتى.
بىلايشا ايتقاندا, ەلىمىز بەن ازاماتتارىمىز ىرگەلەس ءۇش مەملەكەتتىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى مەن جۇك تاسىمالىنا دەمەۋشى بولىپ وتىر.
– باعانى قىمباتتاتۋ الەۋمەتتىك قىسىمعا الىپ كەلمەي مە؟
– بۇل تۇرعىدا سىزبەن تولىق كەلىسەمىن. بىراق ماسەلە باسقادا: بۇل باعالاردى ۇستاپ تۇرامىز دەپ, ءبىز الەۋمەتتىك قاجەتتىلىكتەرگە بولۋگە بولاتىن قارجىنى جۇمساپ جاتىرمىز. ياعني, ءبىز قازاقستاندىقتاردىڭ قالتاسىنا جاسىرىن تۇردە سالماق ءتۇسىرىپ جاتىرمىز, بۇل ودان دا جامان.
ءجاي عانا مىسال رەتىندە, قازىر ەلدەگى باعانى رەسەيلىك كومپانيالارمەن تەڭەستىرەتىن بولساق, وندا مۇناي ءوندىرۋشى كومپانيالار قوسىمشا 2 ملرد دوللار تابىس تابادى, ونىڭ 400 ملن دوللارى قازاقستان بيۋدجەتىنە اۋدارىلادى. ال بۇل جاڭا جولدار مەن مەكتەپتەر سالۋعا, مەديتسينالىق جابدىقتار الۋعا, زەينەتاقى, جاردەماقىعا جۇمسالۋى مۇمكىن ەدى.
سونىمەن قاتار, كومپانيالار بۇل كىرىستى گەولوگيالىق بارلاۋعا جانە ءوندىرىستى ۇلعايتۋعا ينۆەستيتسيا رەتىندە پايدالانۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتپاعاندا.
ارينە, بۇل – وتە كۇردەلى ماسەلە. ونى رەتتەۋ ءۇشىن جاۋاپتى ورگاندار اراسىندا ناقتى ۇيلەسىم, ويلاستىرىلعان جانە جوسپارلى شەشىم بولۋى كەرەك.
بۇل رەتتە «قازمۇنايگاز» ءوز تاراپىنان تاپشىلىقتىڭ الدىن الۋ ءۇشىن بارلىعىن جاسايدى.
مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىمىز بار قۋاتىندا جۇمىس ىستەپ تۇر.
2022 جىلى بارلىق نەگىزگى كورسەتكىشتەر بويىنشا رەكوردتىق ناتيجەلەرگە قول جەتكىزدىك. ونىڭ ىشىندە مۇناي وڭدەۋ كولەمى, بەنزين, ديزەل وتىنى, اۆياكەروسين ءوندىرىسى بار. شىعىندار مەن تەحنولوگيالىق جاعۋ بويىنشا دا ەڭ تومەنگى كورسەتكىشتەر تىركەلدى.
شىمكەنت مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى بىلتىر مۇنايدىڭ رەكوردتىق كولەمىن وڭدەدى – اقپان ايىنىڭ سوڭىندا وندىرىستىك قورىتىندىلاردى جاريالاعاندا وعان كوز جەتكىزە الاسىزدار. زاۋىت 3 جىلدىق جوندەۋ ارالىق كەزەڭگە شىقتى, جاقىن ارادا اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى دا وسىعان كەلەدى.
ال پاۆلودار مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى ەلىمىزدە تاپشى قىسقى ديزەل ءوندىرىسى بويىنشا ماڭىزدى جوبالاردى اتقارىپ جاتىر.
بۇل جەردە ايتا كەتەتىنى, زاۋىتتاردىڭ ۇنەمى بار قۋاتىندا, ياعني ءوز مۇمكىندىگىنىڭ شەگىندە جۇمىس ىستەۋى اپات قاۋپىن ارتتىرادى. شىن مانىندە, بۇل تۇيىق شەڭبەر سەكىلدى – باعانىڭ تومەن بولۋىنا بايلانىستى ءبىزدىڭ نارىقتا سۇرانىستى كورشى مەملەكەتتەردىڭ تۇتىنۋشىلارى ارتتىرادى. وتىن تاپشىلىعى قاۋپى تۋعاندىقتان, ءبىز مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىن بار قۋاتىنا شىعارىپ, جابدىقتارىن توزدىرا باستايمىز. ال ءىرى اپات بولعان جاعدايدا, كورشىلەردەن سول وتىندى جوعارى باعاعا ساتىپ الۋعا ءماجبۇر بولامىز.
– سوندا مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىمىزدا 7 جىلعا سوزىلعان قىمبات مودەرنيزاتسيالاۋ جۇمىسى نە ءۇشىن جۇرگىزىلدى؟ ونىڭ ەش ناتيجەسى بولماعانى ما؟
– وسى پىكىردى ءجيى ەستيمىن. ۇلكەن جۇمىستىڭ ناتيجەسىن وسىلاي ءبىر سوزبەن تومەندەتىپ, قالاي سىزىپ تاستاۋعا بولاتىنىنا تاڭقالامىن.
بىرىنشىدەن, زاۋىتتار جۇمىسىن جاڭعىرتۋ ارقىلى مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىندا وڭدەلەتىن مۇناي كولەمى 14,5 ملن توننادان 17,5 ملن تونناعا دەيىن ۇلعايدى.
ەكىنشىدەن, كولەمى عانا ەمەس, وڭدەۋ قۇرىلىمى دا وزگەردى. ءبىز بەنزيندى – 70%-عا, ديزەل وتىنىن – 20%-عا, اۆياوتىندى – 2,4 ەسە كوبىرەك شىعارا باستادىق.
مودەرنيزاتسياعا دەيىن ءبىز تۇتىناتىن بەنزيننىڭ جالپى كولەمىنىڭ 30%-ىن يمپورتتاپ كەلدىك. بۇگىن مۇنداي قاجەتتىلىك جوق. كوبىسى وسىنى ۇمىتىپ كەتەتىن سەكىلدى.
ۇشىنشىدەن, زاۋىتتاردى جاڭعىرتۋ ەۋرو 4 جانە ەۋرو 5 ستاندارتتارىنداعى بەنزين ءوندىرىسىنىڭ ارقاسىندا قورشاعان ورتاعا بولىنەتىن زياندى زاتتار شىعارىندىلارىنىڭ دەڭگەيىن تومەندەتتى. بۇل تۋرالى, ءتىپتى, سيرەك ايتىلادى.
وتاندىق بەنزين قۇرامىنداعى زياندى زاتتاردىڭ مولشەرى 200 ەسە تومەندەگەنىن ەلەستەتىپ كورىڭىز.
مەن قازىر ەلىمىزدە مۇناي وڭدەۋ سالاسىنداعىداي ۇلكەن جاڭعىرتۋ پروتسەسىنەن وتكەن ەشبىر ءىرى ونەركاسىپ سالاسىن اتاي المايمىن.
ارينە, زاۋىتتاردا ارا-تۇرا بولىپ تۇراتىن اقاۋلاردى جوققا شىعارمايمىن, الايدا مودەرنيزاتسيادان ەش ناتيجە بولمادى دەۋ دۇرىس ەمەس دەپ ەسەپتەيمىن.
– ساراپشىلار اتاپ وتكەندەي بىلتىر كومپانيا IPO-عا ءساتتى شىقتى. العاشقى ناتيجەلەر قانداي؟
– راسىندا, IPO-عا شىعۋ – كومپانيا دامۋىنداعى ماڭىزدى كەزەڭ. سونداي-اق, قمگ اكتسيالارىن جاريا ساتۋ كوپشىلىك ءۇشىن مەملەكەت ۇلەسىن ازايتۋ مەن جەكەشەلەندىرۋ ساياساتى سوزبەن ەمەس, ءىس جۇزىندە جۇزەگە اسىپ جاتقانىنىڭ ايقىن بەلگىسى بولدى دەپ سانايمىن.
بۇل IPO بىرنەشە كورسەتكىش بويىنشا ۇلگى بولدى دەۋگە كەلەدى.
بالكىم, مۇنى قازاقستانداعى العاشقى «تسيفرلى IPO» دەۋگە بولار: اكتسيالاردى ساتىپ الۋعا وتىنىمدەردىڭ 99%-ى ونلاين بەرىلدى.
باسىمدىق جەكە ينۆەستورلارعا, ياعني قازاقستان ازاماتتارىنا بەرىلدى. ساۋدا-ساتتىققا تەك ەكى ءىرى قالا تۇرعىندارىنىڭ اراسىندا بولادى دەگەن بولجامدار جوققا شىقتى. IPO-عا وبلىس ورتالىقتارىنىڭ عانا ەمەس, اۋداندار مەن كەنتتەردىڭ تۇرعىندارى دا بەلسەندى قاتىستى.
«قازمۇنايگاز» IPO-سى قازاقستاننىڭ قور نارىعى تاريحىندا بىرنەشە كورسەتكىش بويىنشا ەڭ ۇلكەنى بولدى: وتىنىمدەر سانى بويىنشا – 130 مىڭعا جۋىق ءوتىنىم كەلىپ ءتۇستى, ساۋدا كولەمى بويىنشا – 154 ملرد تەڭگەگە جۋىقتادى جانە جەكە تۇلعالاردىڭ قاتىسۋى بويىنشا – 52%-دان استام جەكە تۇلعالار قاتىستى.
ءبىر اكتسيانىڭ باستاپقى قۇنى – 8 406 تەڭگە بولدى, قازىر ول 9 500 تەڭگەدەن استام باعامەن ساۋدالانىپ, جاقسى ءوسىم كورسەتتى.
ارينە, بۇل – ۇلكەن جولدىڭ باستاماسى عانا. كومپانيامىز اكتسيونەرلەر الدىنداعى مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋ ءۇشىن ايانىپ قالمايدى.
– اكتسيونەرلەر كومپانيا قىزمەتىنىڭ ەڭ ماڭىزدى كورسەتكىشتەرى – بارلاۋ مەن ءوندىرۋ بويىنشا جاڭالىقتارىن اسىعا كۇتەدى. 2022 جىل قانداي ناتيجەلەرمەن اياقتالدى؟
– كوكتەمدە 2022 جىلدىڭ جىلدىق ەسەبىن جاريالاۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز, قازىر ازىرلەنىپ جاتىر.
ونىڭ مازمۇنى اكتسيالارىمىزدىڭ باعاسىنا تىكەلەي اسەر ەتەدى دەسەم ارتىق ايتقاندىعىم ەمەس.
سوندىقتان كورسەتكىشتەردى تولىق ايتىپ بەرە المايمىن. ازىرگە شوعىرلاندىرىلعان ءوندىرۋ, بارلاۋ جانە تاسىمالداۋ بويىنشا جوسپارلانعان بارلىق كورسەتكىشكە قول جەتكىزگەنىمىزدى ايتا الامىن.
مۇنىڭ ناتيجەسى نەسيە رەيتينگىندە ۇپايىمىز BB-دەن BB+ كورسەتكىشىنە كوتەرىلگەنى بولدى (S&P – رەد.). اكتسيونەرلەر الدىندا ديۆيدەند بويىنشا مىندەتتەمەلەر ورىندالدى, بورىشىمىز جوسپار بويىنشا جابىلىپ, جاڭا جوبالار قارجىلاندىرىلىپ جاتىر.
وعان ءوندىرىستىڭ ءار بۋىنىندا جۇمىس ىستەيتىن – جوبا جەتەكشىلەرىنەن باستاپ, قاراپايىم مۇنايشىلارعا دەيىن زور ەڭبەك ءسىڭىردى.
وندىرىستە ەڭبەك ەتۋدىڭ قانشالىقتى قيىن, جۇگى اۋىر جۇمىس ەكەنىن جاقسى بىلەمىن. ءوزىم دە ەڭبەك جولىن قاراپايىم بۇرعىلاۋشىدان باستادىم, ەلىمىزدىڭ باتىس وڭىرىندە, رەسەيدىڭ قيىر سولتۇستىگىندە, تۇركىمەنستان كەن ورىندارىندا جۇمىس ىستەدىم. مۇنايشىلار اۋا تەمپەراتۋراسىنىڭ وزگەرۋىنە قاراماستان, شىلىڭگىر ىستىقتا دا, قاقاعان ايازدا دا ەڭبەك ەتەدى. ولاردىڭ ءوز كاسىپتەرىنە ادالدىعى مەن جانقيار ەڭبەگى ءۇشىن العىس بىلدىرگىم كەلەدى.
– مۇناي ءوندىرۋ بويىنشا كومپانيانىڭ بولاشاق جوسپارلارى تۋرالى ايتىپ وتسەڭىز؟
– بارلىعىنا رەتىمەن توقتالىپ وتەيىن. كەز كەلگەن مۇناي-گاز كومپانياسىنىڭ تۇراقتىلىعى نەگە بايلانىستى؟
ەڭ الدىمەن, بۇل تۇراقتى ءوندىرىس پەن قورىنىڭ ءوسۋى.
ءبىزدىڭ وندىرۋدەگى ەڭ ۇلكەن ماسەلەمىز – ەلەكتر قۋاتىنداعى اقاۋلار. ەگەر كەن ورنىندا ەلەكتر قۋاتى 10 مينۋتقا وشەتىن بولسا, وندا ءوندىرىستى قايتا باستاۋ ءۇشىن بىرنەشە كۇن كەتەدى, تولىق قۋاتقا شىعۋ ءۇشىن ودان دا كوپ ۋاقىت كەرەك. قارجى جاعىنان جوعالتاتىنىمىز كوپ.
سوندىقتان, جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمدەي, ەni كومپانياسىمەن بىرلەسىپ گيبريدتى ەلەكتر ستانتسياسى سياقتى جوبالاردى جۇزەگە اسىرىپ جاتىرمىز. بۇل «وزەنمۇنايگاز» سەكىلدى اسا ماڭىزدى ۋچاسكەلەردە ەنەرگيانىڭ ءوشىپ قالماۋىن قامتاماسىز ەتەدى.
قوردى ۇلعايتۋعا كەلەتىن بولساق, بۇل باعىتتا بارلاۋ جۇمىستارى تۇراقتى ءارى بەلسەندى ءجۇرىپ جاتىر.
ماسەلەن, بىلتىر ماڭعىستاۋ, اقتوبە جانە باتىس قازاقستان وبلىستارىندا مۇمكىندىگى جوعارى دەگەن 5 ۋچاسكە بويىنشا جەر قويناۋىن گەولوگيالىق زەرتتەۋگە ليتسەنزيا الدىق. تايسويعان-1 جانە تايسويعان-2 ۋچاسكەلەرىندە بارلاۋ مەن وندىرۋگە كەلىسىمشارتتار جاسالدى.
قالامقاس كەن ورنىندا قور ۇلعايدى. «قالامقاس تەڭىز/حازار» جانە «قاراتون-سارىقامىس» جوبالارى بويىنشا جاقسى بولجام بار. تولىق اقپاراتتى جىلدىق ەسەپتە جاريالايتىن بولامىز.
سونىمەن قاتار, جۇمىس ىستەپ تۇرعان ەسكى كەن ورىندارىمىزدى دا ۇمىتپايمىز. اتاپ ايتقاندا, باستى مىندەتتەرىمىزدىڭ ءبىرى – ولاردىڭ تيىمدىلىگىن ۇزارتۋ.
بۇل باعىتتاعى جۇمىسپەن بىلىكتى عىلىمي قىزمەتكەرلەر مەن ساراپشىلاردان تۇراتىن قمگ ينجينيرينگ ينستيتۋتى اينالىسادى. قازىر بولجالدى-تالدامالى جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىر. وسى زەرتتەۋ مەن ۇسىنىستارعا سۇيەنە وتىرىپ, الداعى جۇمىس باعىتىن ايقىندايتىن بولامىز.
مىسالعا وزەن كەن ورنىن وڭالتۋ جۇمىسىن كەلتىرۋگە بولادى. «وزەنمۇنايگاز» ءوندىرىسى 2024 جىلى تابىس اكەلۋ شەگىنە جەتۋى مۇمكىن. كەن ورنىنداعى ءوندىرۋ كولەمى تومەندەپ, ەڭبەكاقى تولەۋ قورى مەن كۇردەلى سالىمدار شىعىندارى ءوسىپ كەلەدى.
سول سەبەپتى وڭالتۋ جوسپارىن جاسادىق. ونى ەنگىزۋ ءوندىرىستى جىلىنا شامامەن 0,6-دان 1,2 ملن تونناعا دەيىن ۇلعايتۋعا جانە بۇل دەڭگەيدى 2030 جىلعا دەيىن ۇستاپ تۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
وسىنىڭ ارقاسىندا تابىس ءتۇسىپ قانا قويماي, جۇمىس ورىندارى ساقتالىپ, ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايى نىعايا تۇسپەك. بۇل وتە ماڭىزدى.
– بىلتىر اقپاراتتىق كەڭىستىكتە كومپانياعا قاتىستى حابارلاردىڭ كوپ بولىگى كاسپي قۇبىر جەلىسى كونسورتسيۋمىنىڭ جۇمىسى توقتاۋىنا بايلانىستى بولدى. بۇل تاقىرىپقا قاتىستى الىپ-قاشپا اڭگىمە كوپ تارادى. سول جاعداي بيىل دا قايتالانباي ما؟ جالپى العاندا, ەنەرگيا تاسىمالىن دامىتۋ مۇمكىندىكتەرىن قالاي باعالايسىز؟
– كاسپي قۇبىر جەلىسى كونسورتسيۋمىنا قاتىستى سۇراقتارعا تالاي رەت جاۋاپ بەرىلگەن سەكىلدى. جىل قورىتىندىسى بويىنشا بۇل ۇزىلىستەر سوڭعى ناتيجەگە ەش اسەر ەتكەن جوق. قۇبىر جەلىسىنىڭ جۇمىسى بويىنشا سەرىكتەستەرىمىزبەن تولىق كەلىسىم بار (كاسپي قۇبىر جەلىسى كونسورتسيۋمىنىڭ 20,75%-ى قمگ-عا تيەسىلى – رەد.).
جالپى تاسىمالداۋدى دامىتۋعا كەلەتىن بولساق, بىرقاتار ماڭىزدى جوبانى قولعا الدىق.
سولاردىڭ ءبىرى – پرەزيدەنتتىڭ جاقىندا ءباا-گە جاساعان ساپارى كەزىندە كەلىسىمگە قول قويىلعان «Abu Dhabi Ports» كومپانياسىمەن بىرلەسكەن جوبا. بىرلەسكەن كاسىپورىن قۇرىلادى. ول بويىنشا وڭىردە تولىققاندى كولىك-لوگيستيكالىق حاب قۇرۋدى جانە كاسپي تەڭىزى مەن قارا تەڭىز سۋ اۋماعىندا بىرلەسكەن تانكەر تاسىمالىن دامىتۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز.
– كومپانيانىڭ گاز باعىتىنداعى جۇمىسى قالاي؟ ازداپ كولەڭكەدە قالىپ قويعانداي سەزىلەدى...
– كەلىسپەسكە امالىم جوق. گاز ءوندىرىسىنىڭ ۇلتتىق ەكونوميكا ءۇشىن قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن جاقسى بىلەمىز. سوڭعى 6 جىلدا ەلدەگى تاۋارلىق گازدى تۇتىنۋ كولەمى شامامەن 30%-عا, ياعني, جىلىنا 13 ملرد تەكشە مەتردەن 19 ملرد تەكشە مەترگە دەيىن وسكەن.
سول سەبەپتى قازىر كومپانيانىڭ گاز ستراتەگياسىن ازىرلەۋدى باستادىق, وعان سايكەس گاز ءوندىرۋدى وپەراتسيالىق جانە بارلاۋ اكتيۆتەرىمىز بويىنشا ۇلعايتۋ جوسپارلانعان. ءوسۋ مۇمكىندىگى 2030 جىلعا قاراي قوسىمشا 3,9 ملرد تەكشە مەترگە جەتەدى.
بۇل كورسەتكىشكە قالاي قول جەتكىزەمىز؟
بىرىنشىدەن, 2023 جىلدىڭ سوڭىندا «قازگەرمۇناي» بك» جشس-ءنىڭ وڭتۇستىك اقساي كەن ورنىن پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانۋدا.
ەكىنشىدەن, 2024 جىلى «روجكوۆسكوە» كەن ورنىندا گاز ءوندىرۋ جوسپاردا.
ۇشىنشىدەن, 2026 جىلى «ورتالىق ورىكتاۋ» كەن ورنىندا ءوندىرۋدى تولىق كولەمدە باستاۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز.
ودان بولەك, گاز ءوندىرۋ دەڭگەيىنىڭ ءوسۋى «قالامقاس» كەن ورنىنىڭ مۇمكىندىگىن كەڭەيتۋ ارقىلى, باتىس پرورۆا كەن ورنىنىڭ گاز گوريزونتتارىنان گاز دايىنداۋ مەن ءوندىرۋ قۋاتىن ارتتىرۋ ەسەبىنەن ورىندالالدى. اتالعان كەن ورىندارى بويىنشا زەرتتەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر.
سونداي-اق, 2023-2024 جىلدارى پەرسپەكتيۆالى «قاراتون-سارىقامىس» جانە «تورعاي پالەوزوي» قۇرىلىمدارىندا بارلاۋ ۇڭعىمالارىن بۇرعىلاۋ جۇمىسى جوسپارلانىپ وتىر.
بۇل جوسپارلاردىڭ ءساتتى جۇزەگە اسۋىنا باعا, وڭدەۋ بويىنشا جانە شەتەلدىك سەرىكتەستەرمەن كەلىسىمدەر سەكىلدى كوپتەگەن فاكتور اسەر ەتەدى. كومپانيامىزدىڭ مەنەدجەرلەرى بۇل مىندەتتتەردى ورىنداۋ ءۇشىن بارىن سالۋعا دايىن. بۇل ءۇشىن كومپانيا قۇرىلىمىندا گاز جوبالارىنا جاۋاپ بەرەتىن ورىنباساردى ارنايى بەلگىلەدىك.
– ماعزۇم مارات ۇلى, بۇگىنگى سۇحباتىمىزدى الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىك تاقىرىبىمەن اياقتاۋدى ۇسىنامىن. «قازمۇنايگاز» – ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى سالىق تولەۋشىلەردىڭ ءبىرى. بىلۋىمشە, 2021 جىلى كومپانيا بيۋدجەتكە 787 ملرد تەڭگە سالىق تولەگەن; ەلىمىزدە وندىرىلەتىن بارلىق مۇنايدىڭ 25%-ى كومپانيا ۇلەسىنە تيەدى, كومپانيا اكتيۆتەرى ۇلتتىق ءىجو-ءنىڭ 21% ۇلەسىن قۇرايدى. مۇمكىندىكتەرى وراسان. بۇگىندە الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋ بويىنشا قانداي جۇمىس اتقارىلىپ جاتىر؟
– سوزىڭىزدە 2021 جىلعى سالىق اۋدارىمدارى تۋرالى ايتىپ ءوتتىڭىز. تولىقتىرا كەتسەم, بىلتىر ءبىز بۇل كورسەتكىشتەن 2022 جىلدىڭ 9 ايىندا اسىپ كەتتىك. قورىتىندى سانداردى, جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمدەي, جىلدىق ەسەپتە بەرەمىز.
ونىڭ ۇستىنە, «قازمۇنايگاز» – ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ ءبىرى ەكەنىن ەسكە سالعىم كەلەدى. كومپانيادا بارلىعى 47 مىڭ ادام جۇمىس ىستەيدى.
ءبىز ەنشىلەس تاۋەلدى ۇيىمدار مەن ولاردىڭ مەردىگەرلىك ۇيىمدارى اراسىندا جالاقىداعى ايىرماشىلىقتى ازايتۋ بويىنشا ۇلكەن جۇمىس اتقاردىق. بۇل جەردە 46 ملرد تەڭگەدەن استام اقشا تۋرالى ايتىپ وتىرمىز.
تاعى ءبىر ماڭىزدى وقيعالاردىڭ ءبىرى – بىلتىر اقتاۋ قالاسىندا «قازمۇنايگازدىڭ» وكىلدىگى اشىلدى. بۇل ينستيتۋت قازىردىڭ وزىندە جاقسى جۇمىس ناتيجەسىن كورسەتىپ وتىر: ول ەڭبەك داۋلارىنان باستاپ مۇنايشىلاردىڭ جۇمىس جاعدايىنا دەيىن تۋىنداعان ماسەلەلەردى جەدەل ءارى ءتيىمدى شەشەدى.
بىلتىر ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ اكىمدىگىمەن بىرلەسىپ, جاڭاوزەندە مەديتسينالىق ورتالىق پەن ەكى زاماناۋي سپورت كەشەنىنىڭ قۇرىلىسىن اياقتادىق.
قازىر پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, ەكى ءىرى جوبا ىسكە اسىرىلىپ جاتىر, ولار – جاڭاوزەندە سۋ تۇششىتۋ زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى مەن «استراحان-ماڭعىستاۋ» ماگيسترالدى سۋ قۇبىرىن قايتا جاڭارتۋ.
ەكى جوبا دا باتىس وڭىرلەردىڭ تۇرعىندارىن ساپالى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان.
«جارقىن بولاشاق» سەكىلدى ورىندالعان جوبالار دا بار. ول بويىنشا جاڭاوزەننەن 227 بالا قازاقستان بويىنشا IQanat High School of Burabay نەمەسە الماتى رەسپۋبليكالىق فيزيكا-ماتەماتيكا مەكتەبى سەكىلدى ۇزدىك وقۋ ورىندارىنا ءتۇستى. جوبادا وقۋ اقىسىمەن قوسا, وقۋشىلاردىڭ جول ءجۇرۋ, تاماقتانۋ شىعىندارى مەن قوسىمشا ستيپەنديا قاراستىرىلعان.
وتكەن اپتادا قىزىلوردا, اقتوبە جانە ماڭعىستاۋ وبلىستارىنىڭ بارلىق مەكتەبىن الەمگە ايگىلى National Geographic جۋرنالىنا تەگىن جازدىرۋ جوباسىن باستاعانىمىزدى ايتا كەتۋگە بولادى. وسىلايشا وقۋشىلاردىڭ جاراتىلىستانۋ-عىلىمي بەيىندەگى پاندەرگە قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋدى كوزدەيمىز.
بۇل ءالى دە الەۋمەتتىك جوبالارىمىزدىڭ تولىق ءتىزىمى ەمەس. بۇل – قىزمەتىمىزدەگى ماڭىزدى باسىمدىقتاردىڭ ءبىرى. جاۋاپكەرشىلىك – «قازمۇنايگازدىڭ» باستى قۇندىلىعى دەۋگە بولادى.
– مۇنداي جوبالار مۇمكىندىگىنشە كوپ بولاتىنىنا سەنىم ارتامىز. بۇل باعىتتاعى جۇمىستارىڭىزعا ساتتىلىك تىلەيمىز. ماعزۇم مارات ۇلى, اڭگىمەڭىزگە راحمەت! رەداكتسيامىزبەن وسى بايلانىسىمىز داستۇرگە اينالسىن!
– راحمەت!
اڭگىمەلەسكەن امانگەلدى قياس,
«Egemen Qazaqstan»
