يادرولىق فيزيكا ينستيتۋتى يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى وقۋ ورتالىعىنىڭ بازاسىندا وتكەن سەميناردا ەلىمىزدىڭ اتوم سالاسى ۇيىمدارىنىڭ ءبىرىنشى باسشىلارى ينستيتۋت تاريحىنداعى عىلىمي جەتىستىكتەرىمەن قاتار راديواكتيۆتى ماتەريالدارمەن جۇمىس ىستەيتىن ورىنداردا قاۋىپسىزدىكتى جەتىلدىرۋ مەن قاداعالاۋ ماسەلەسىن تالقىلادى. ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى اتوم جانە ەنەرگەتيكالىق قاداعالاۋ جانە باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ قولداۋىمەن اقش قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ «جاھاندىق يادرولىق فيزيكالىق قاۋىپسىزدىك» قاتەرىن ازايتۋ اگەنتتىگىنىڭ باعدارلاماسى اياسىندا وتكەن سەمينار جۇمىسىنا يادرولىق فيزيكا ينستيتۋتىنىڭ, اتوم جانە ەنەرگەتيكالىق قاداعالاۋ جانە باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ, «قازاتومونەركاسىپ» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ, ۇلتتىق يادرولىق ورتالىقتىڭ, ء«ۇلبى-تۆس», ء«ۇلبى مەتاللۋرگيا زاۋىتى», «ماەك» كاسىپورىندارىنىڭ جانە «ۇلتتىق ۇلاننىڭ» باسشىلارى قاتىستى.
اتوم جانە ەنەرگەتيكالىق قاداعالاۋ جانە باقىلاۋ كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى عۇمار سەرعازين قازاقستان مەن اقش اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ ناتيجەسىندە 30 جىل ىشىندە كوپتەگەن بىرلەسكەن جۇمىستار جۇرگىزىلگەنىن اتاپ ءوتتى.
– كوميتەت اقش-پەن ىنتىماقتاستىق باعدارلامالارىنىڭ ۋاكىلەتتى وكىلى ءارى ۇيلەستىرۋشىسى بولىپ سانالادى. بۇل ىنتىماقتاستىق 1993 جىلى قازاقستان مەن اقش اراسىنداعى كەلىسىمنەن باستاۋ الادى. قازىرگى كۇنگە دەيىن يادرولىق نىسانداردا يادرولىق-فيزيكالىق قاۋىپسىزدىكتى جاڭعىرتۋدى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا كوپتەگەن جوبا ىسكە استى. ىنتىماقتاستىق اياسىندا يادرولىق فيزيكا ينستيتۋتىندا يادرولىق قاۋىپسىزدىك بويىنشا وقۋ ورتالىعى اشىلدى, – دەدى ع.سەرعازين.
سەمينارعا قاتىسقان اقش-تىڭ الماتىداعى باس كونسۋلى كارولين سەۆيدج اسكەري قاۋىپتى تومەندەتۋگە باعىتتالعان باعدارلاماعا قولداۋ بىلدىرە كەلىپ, قازاقستاننىڭ يادرولىق قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى رولىنە, وسى باعىتتاعى ارىپتەستىككە توقتالدى.
سەميناردى ۇيىمداستىرۋشى كومپانيا وكىلى الەكساندر ۆاسيلەۆتىڭ ايتۋىنشا, ماقسات – يادرولىق-فيزيكالىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋمەن قاتار, ءىس-شارالاردى بارلىق تالاپتى قاتاڭ ساقتاۋعا باعىتتاۋ. سوڭعى سەگىز جىل كولەمىندە ۇزدىكسىز جالعاسىن تاۋىپ كەلە جاتقان قاۋىپسىزدىك شارالارىن نىعايتۋعا قاتىستى اقپاراتتار راديواكتيۆتى ماتەريالداردى قولدانۋ جانە تاسىمالداۋ كەزىندە اسا قاجەت.
اتوم قاۋىپسىزدىگىن ارتتىرۋعا ارنالعان سەمينار بارىسىندا 65 جىلدان استام تاريحى بار, اتوم سالاسىندا عىلىمي-زەرتتەۋ جانە تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستاردىڭ تولىق تسيكلىن جۇرگىزىپ وتىرعان يادرولىق فيزيكا ينستيتۋتىنىڭ باس ديرەكتورى سايابەك ساحيەۆ يادرولىق تەحنولوگيالاردى يگەرۋدەگى عالىمدار جەتىستىكتەرىمەن جانە الداعى جوسپارلارىمەن ءبولىستى. بۇگىندە ينستيتۋت ونىمدەرى ەلىمىزدە عانا ەمەس, الەمنىڭ بىرقاتار ەلىندەگى وندىرىستەردە جوعارى سۇرانىسقا يە.
– ينستيتۋتتا ىرگەلى جانە قولدانبالى زەرتتەۋلەرمەن قاتار ونەركاسىپ, مەديتسينا سالاسى ءۇشىن راديويزوتوپتار ءوندىرىسى جولعا قويىلعان. قاتەرلى ىسىككە شالدىققان ناۋقاستاردى دياگنوستيكالاۋ جانە ەمدەۋ باعىتىنداعى ونىمدەر رەسپۋبليكاداعى ونكولوگيالىق ورتالىقتاردا پايدالانىلۋدا. قازىرگى تاڭدا قازاقستاندا وندىرىلەتىن بارلىق راديوفارمپرەپاراتتاردىڭ 95 پايىزى وسى ينستيتۋتقا تيەسىلى. بۇگىندە ينستيتۋت 30-دان استام جەتەكشى حالىقارالىق عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارمەن جانە جوعارى وقۋ ورىندارىمەن تىعىز جۇمىس ىستەيدى. جوعارى جانە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى كەزەڭدە كادرلار دايارلاۋدا ينستيتۋتتىڭ تاجىريبە الاڭى ءارى بازاسى قولجەتىمدى. وسى باعىتتا ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-مەن وتكەن جىلى جاسالعان كونسورتسيالدىق كەلىسىم اياسىندا ينستيتۋت بازاسىندا اتوم ەلەكتر ستانساسى ماماندارىن دايارلاناتىن بولادى, – دەدى س.ساحيەۆ.
يادرولىق تەحنولوگيالاردىڭ زاماناۋي مۇمكىندىكتەرىن يگەرۋدە ينستيتۋتتا ماتەريالتانۋ, يادرولىق تەحنولوگيالار, گەوفيزيكا, ارحەولوگيا, پالەونتولوگيا ءوندىرىس ورتالىعى جۇمىس ىستەيدى. وسى تۇستا نەيتروندى راديوگرافيا جانە توموگرافيا قوندىرعىسى, ناقتى ايتقاندا نەيتروندى راديوگرافيانى ارحەولوگيالىق زەرتتەۋلەردى 3D مودەلى ارقىلى زەرتتەۋگە بولاتىنىن ينستيتۋت عالىمدارى دالەلدەدى. يادرولىق تەحنولوگيالاردىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى, ەكولوگيا ءۇشىن دە يگىلىگى زور.
وقۋ كۋرسى شەڭبەرىندە قاۋىپسىزدىك شارالارى, ىشكى قاۋىپتى بولدىرماۋ جانە ازايتۋ, ادام رەسۋرستارىنىڭ ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ, ماماندار دايارلاۋ, يادرولىق تەحنولوگيالاردى تىرشىلىك كوزىن جاقسارتۋداعى جوبالاردا قولدانۋدىڭ تيىمدىلىگى ايتىلدى.
الماتى
