وسىعان قاراماستان, دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى الەمدەگى جالپى ءولىم-ءجىتىمنىڭ 23 پايىزىن اۋانىڭ, سۋدىڭ لاستانۋى جانە حيميالىق زاتتاردىڭ اسەر ەتۋى سەكىلدى ەكولوگيالىق قاۋىپتەرمەن بايلانىستىرادى.
بۇگىندە ەكولوگيالىق ماسەلەلەر قازاقستاندا دا وزەكتى بولىپ وتىر. سوڭعى 5 جىلدا, ياعني 2018-2022 جىلدار ارالىعىندا استانا, قاراعاندى, جەزقازعان جانە تەمىرتاۋ قالالارىندا اتموسفەرالىق اۋانىڭ لاستانۋى قالىپتى دەڭگەيدەن جوعارى ەكەنى بايقالعان. ال استانادا اۋا قىس مەزگىلىندە كوبىرەك لاستانادى. بۇعان جىلۋ ەلەكتر ستانتسيالارى مەن جەكە جىلىتۋ سەكتورلارىنىڭ قارقىندى جۇمىس ىستەۋى سەبەپ بولعان.
قازاقستاندا اۋاسى ەڭ لاس قالا - قاراعاندى. اتموسفەرالىق اۋانىڭ لاستانۋىنا جىلۋ ەلەكتر ستانتسيالارى مەن جەكە جىلىتۋ سەكتورلارىنان شىعاتىن ءتۇتىن مەن ونەركاسىپتىك كاسىپورىنداردىڭ اۋانى لاستايتىن قالدىقتارى اسەر ەتەدى.
تەمىرتاۋدا ونەركاسىپتىك جانە مەتاللۋرگيالىق كاسىپورىندار مەن قىسقى-جىلۋ ەلەكتر ستانتسيالارى بار بولعاندىقتان اۋا بارلىق ماۋسىمدا لاستانىپ تۇرادى.
ال اقتاۋ, الماتى, جەزقازعان, قوستاناي, تۇركىستان, تەمىرتاۋ, پەتروپاۆل, وسكەمەن قالالارىنىڭ اۋاسى 50 پايىزعا دەيىن لاستانعان بولسا, اقساي, اقتوبە, بالقاش, جاڭاوزەن, جاڭاتاس, كوكشەتاۋ, پاۆلودار, ريددەر, رۋدنىي, ساتپاەۆ, سەمەي, تالدىقورگان, تاراز, ورال, شۋ, شىمكەنت, بۋراباي قالالارى 20 پايىزعا دەيىن لاستانعان. ال اقسۋ, التاي, اركالىق, اتباسار, اتىراۋ, اۋەزوۆ, اياگوز, ەكىباستۇز, قاراتاۋ, كەنتاۋ, قۇلسارى, قىزىلوردا, ساران, ستەپنوگورسك, تالعار ەلدى مەكەندەرىندە اۋا ەڭ تازا بولىپ شىقتى.
وسىنداي ەكولوگيالىق پروبلەمالار جاعدايىندا كەز-كەلگەن مەملەكەت قورشاعان ورتانى قورعاۋ ءۇشىن ايتارلىقتاي ينۆەستيتسيالاردى قاجەت ەتەدى. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرەكتەرىنە سايكەس, قازاقستاندا 2018 جىلدان 2021 جىلعا دەيىن وسى باعىتتاعى ينۆەستيتسيالار كولەمى ءبىرشاما وسكەن, ال 2022 جىلى كورسەتكىشتەر ايتارلىقتاي تومەندەپ كەتكەن. ماسەلەن, 2022 جىلعى قاڭتار-جەلتوقسان قورىتىندىلارى بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا قورشاعان ورتانى قورعاۋعا باعىتتالعان كۇردەلى سالىمدار 80,6 ملرد تەڭگەنى قۇراعان. بۇل وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 50,8 پايىزعا از. جالپى العاندا, سوڭعى 5 جىلدا (2018-2022 جج) ينۆەستيتسيا كولەمى 600 ملرد تەڭگەنى قۇراسا, الدىڭعى بەسجىلدىق كەزەڭدە بۇل كورسەتكىش 235,9 ملرد تەڭگەگە تومەندەگەن.
سونىمەن بىرگە كەيبىر كۆازيمەملەكەتتىك جانە جەكە سەكتور سۋبەكتىلەرى ەكولوگيالىق ماسەلەلەردى كاسىپورىنداردى باسقارۋدىڭ ستراتەگيالىق دەڭگەيىنە شىعاردى. قورشاعان ورتانى قورعاۋدا ەلىمىزدىڭ تاۋ-كەن ءوندىرۋشى كومپانيالارى, اتاپ ايتقاندا, قازاقستان ەكونوميكاسى ءۇشىن باسىم ماڭىزى بار مۇناي-گاز سەكتورىنىڭ الىپتارى ەرەكشە ءرول اتقارادى. ماسەلەن, ەلىمىزدىڭ العاشقى جانە ءىرى مۇناي-گاز ءوندىرۋشى كومپانيالارىنىڭ ءبىرى تەڭىزشەۆرويل (تشو) كومپانياسى 2000 جىلدان بەرى تابيعاتتى قورعاۋ ءىس-شارالارىن ىسكە اسىرۋعا 3,15 ميلليارد دوللاردان استام ينۆەستيتسيا سالعان.
سوڭعى 20 جىلدا تشو مۇناي ءوندىرۋدى 2,6 ەسە ۇلعايتا وتىرىپ, اۋانى لاستايتىن زياندى زاتتاردىڭ شىعارىلۋىن 65 پايىزعا تومەندەتكەن. بۇل ناتيجەگە ءىرى جوبالارعا ينۆەستيتسيا سالۋ ارقىلى قول جەتكىزىلگەن.
قالالارداعى اۋا ساپاسى ماسەلەسىنە قايتا ورالساق, قازگيدرومەتتىڭ دەرەكتەرى بويىنشا اتىراۋ وبلىسىنىڭ قۇلسارى مەن اتىراۋ قالالارى - لاستانۋ دەڭگەيى ەڭ تومەن ايماقتار.
ايتولعان ءجۇنىسحان,
ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ ستۋدەنتى
