– داۋرەنبەك, جۋىقتا امىرە اتىنداعى بايقاۋدىڭ باس جۇلدەسىن جەڭىپ الدىڭ. قۇتتى بولسىن!..
– عاسىر بۇرىن قازاعىمىزدىڭ ورىنداۋشىلىق ونەرىن پاريج تورىندە بۇكىل الەمگە ايگىلەگەن امىرە اتامىزدىڭ اتىنداعى بۇل كونكۋرس شىن مانىندە مەن ءۇشىن ونەردىڭ جاڭا ساتىسىنا كوتەرىلۋدىڭ باسپالداعى بولدى. 2020 جىلى بۇل سايىس قاشىقتان (ونلاين) وتكەندە جۇلدەگەر اتانعانىم دا بار. بىراق بۇل جولى باس جۇلدەگە قول سوزۋعا بەكىنىپ باردىم. ءسويتىپ, ءبىر ماقساتىم ورىندالعانداي بولدى. جالپى, كونكۋرسقا بارعاندا رەپەرتۋارىم تولىعىپ قالادى. ءار ءانشىنىڭ ابدەن ءيىن قاندىرىپ, تىگىسىن جاتقىزىپ ايتاتىن اندەرى بولادى عوي. بايقاۋدا حالىق ءانى «ىسمەت», اقان سەرىنىڭ «قۇلاگەر», ءۋايىس شوڭدىباەۆتىڭ «پەرۋايىم», رامازان ەلۋباەۆتىڭ «جاس قازاق» اندەرىن ورىنداپ, قازىلار القاسىنىڭ جوعارى باعاسىن الدىم. قاتىسقان 44 ءانشىنىڭ اراسىندا ءوزىم ونەرلەرىن ەرەكشە باعالايتىن اعالارىم دا بولدى. ءبىزدى اۋەلى قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق ۇلتتىق كونسەرۆاتورياسىندا تىڭدالىمنان وتكىزگەن-تۇعىن. ول جەردە اسا ءبىر تولعانىس, تەبىرەنىستى كۇي كەشتىم, وزگە ايماقتارداعى تالانتتارمەن ءبىر قاتاردا ءان سالۋ ونەر جولىندا ەندى تانىلا باستاعان مەن ءۇشىن بۇل ءبىر ءوسۋ, اشىلۋ كەزەڭى سىندى.
– ونەر جولىنا تۇسۋىڭە نە اسەر ەتتى؟
– ءيا, قانىمىزدا انشىلىك ونەر بار. اجەمنىڭ ايتۋى بويىنشا ۇلى اتام راحان دومبىرا شەرتىپ, ءان سالىپتى. اۋىلدىڭ التى اۋىزىنا كەلگەندە اتام مەن اجەم كوپتىڭ الدىن بەرمەيتىنى بار. العاش 7 جاسىمدا ۇستازىم قۋاندىق سىزدىق ۇلىنىڭ دايىنداۋىمەن كوپتىڭ الدىندا جاياۋ مۇسانىڭ «اق سيساسىن» ورىندادىم. نەگىزى كەزىندە مەنىڭ اجەمنىڭ ءىنىسى, كومپوزيتور مەيرام ەرمەكباەۆ دەگەن اتاقتى جەرلەسىمىز بولعان. سول كىسىنىڭ شاراپاتى دا تيگەن بولار دەپ ويلايمىن. كەيىن دومبىرا ۇيرەنىپ, 9-سىنىپتان سوڭ وبلىس ورتالىعىنداعى مۋزىكالىق كوللەدجگە قادام باستىم. مۇندا ەربول ايتباەۆ, امانگەلدى قوجانوۆ, مەدعات ماناپوۆ سىندى تانىمال انشىلەردىڭ الدىنان ءدارىس الىپ, ارادا ءتورت جىل وتكەندە الماتىداعى قۇرمانعازى اتىنداعى كونسەرۆاتورياعا جول تارتتىم. ەركىن شۇكىماننىڭ سىنىبىنا قابىلدانىپ, شىڭدالدىم. مىنە, پاۆلودارداعى يسا بايزاقوۆ اتىنداعى فيلارمونيادا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەنىمە 2 جىلدان استى. قازىر مەن ءۇشىن ونەرىم تاسقىنداپ تۇرعان كەزەڭ باستالعانداي.
– قازىرگى كەزدە رەپەرتۋارىڭدا ءبىراز دۇنيە بار سياقتى...
– رەپەرتۋارىم سونشالىقتى باي دەپ ايتۋ قيىن. مەن ەندى عانا ۇلكەن ونەر بايگەسىنە قوسىلا باستاعان جانمىن. جاسىم 26-عا كەلدى. كەزىندە كونسەرۆاتوريادا ءبىلىم العاندا ءار جىل سايىن كەمى 25 ءاندى مەڭگەرىپ, كۋرس سوڭىندا ەمتيحان تاپسىراتىنبىز. قازىرگى ومىرىمدە ونداي تالاپ بولماسا دا, ءار كەز مەن ءۇشىن تىڭ اندەرگە قۇمارتىپ تۇرامىن. قازىر ابايدىڭ «ەسىڭدە بار ما جاس كۇنىڭ...», «وزگەگە كوڭىلىم تويارسىڭ», «سەگىزاياق», «كوزىمنىڭ قاراسى» اندەرىن مادەني ءىس-شارالاردا ءجيى شىرقاپ ءجۇرمىن. كەز كەلگەن ءاندى ورىنداۋدىڭ ءوز قيىندىعى بار. مەن ءۇشىن ازىرشە الىنباي تۇرعان توبە – «شاما» ءانى. جارىلعاپبەردى ارقىلى بىزگە جەتكەن قازاقتىڭ ۇشان-تەڭىز مۋزىكالىق فولكلورىنىڭ ىشىندەگى شوقتىعى بيىك تۋىندى. «شامانى» ورىنداۋ ءۇشىن دايىندىق كەرەك. كەيدە ءاندى ەركىمنەن تىس كۇبىرلەپ ايتىپ, ءوزىمدى دايىنداپ جۇرگەندەيمىن. جالپى, قازاق دالاسىنداعى ءان ورىنداۋ مەكتەبىنىڭ ءوزى 5 تۇرگە: ارقا, باتىس, سىر, جەتىسۋ جانە التاي-تارباعاتاي بولىپ بولىنەتىنى بەلگىلى. مەن كوبىنە ماناربەك ەرجانوۆتىڭ ءان سالۋ مانەرىن قولدانامىن. جۇسىپبەك ەلەبەكوۆ, قالي بايجانوۆتىڭ ورىنداۋشىلىق مەكتەبى مۇلدە بولەك. ال «شامانى» جەرىنە جەتكىزىپ ورىنداعان قالي بايجانوۆ. سوندىقتان بۇل مانەرگە بوي ۇرىپ, مەڭگەرۋگە تالپىنىپ جاتىرمىن. «شامامەن» دەڭگەيلەس اندەر كوپ. مىسال ءۇشىن ءبىرجان سالدىڭ «ايتبايى». قۇرىلىمى جاعىنان ارقا دالاسى اندەرىنىڭ دياپوزونى كەڭدەۋ بولىپ كەلەدى.
ءداستۇرلى انگە قيانات جاساماۋدى بالا شاعىمنان وزىمە سەرت ەتكەنمىن. كەز كەلگەن كونكۋرسقا, مادەني ءىس-شاراعا بارار الدىندا وزىمە تالاپ قويىپ, دايىندالمايمىن. جاڭا ءان بولسا, ءبىر-ەكى رەت قانا ورىنداپ كورەمىن, سونىمەن شەكتەلەمىن. ساحنادا كومەيىمنەن توگىلىپ جۇرە بەرەدى. قازىرگى ارمانىم – ۇلكەن ساحنالاردا ءان ايتۋ, سونىڭ ىشىندە استاناداعى ۇلكەن سارايلاردا ونەر كورسەتۋ.
– بۇگىنگى تىڭدارمان اۋديتورياسىنا قاتىستى نە ايتاسىڭ؟
– تىڭدارماننىڭ تالعام ماسەلەسىنە كەلگەندە بىرجاقتى پىكىر ايتۋ قيىن. تەلەديداردان, گازەت-جۋرنال بەتتەرى ارقىلى ءداستۇرلى ءان ورىنداۋشىلىق ونەرى از ناسيحاتتالىپ جۇرگەن جوق. ءوزىم تۇراقتى تۇردە كورەتىن باعدارلامالار مەن وقيتىن ايدارلار بار. ءبىر قىزىق ايتايىن, كەرەكۋدە سوڭعى 2-3 جىلدا تويلاردا ءداستۇرلى انگە سۇرانىس ايتارلىقتاي ءوستى. تويدىڭ باسىن ءداستۇرلى انمەن اشۋ ءۇردىسى پايدا بولدى. سوعان قاراعاندا ۇلتتىق دۇنيەمىزگە سۋساعان ۇرپاق ءوسىپ كەلەدى. مەنىڭ زامانداستارىمنىڭ, ارالاساتىن دوس-جاراندارىمنىڭ اراسىندا ءداستۇرلى ءاندى اۆتوكولىگىندە ويناتىپ جۇرەتىندەر وتە كوپ.
– كەشەگى وتكەن اقان سەرى, جاياۋ مۇسالار ءوز زامانىندا ۋنيۆەرسيتەت بىتىرمەي-اق انشىلىگىمەن قازاق دالاسىنا تانىلدى. بۇگىنگى ءداستۇرلى انشىلەر سول ۇلىلاردىڭ جولىن لايىقتى جالعاستىرىپ كەلە جاتىر دەپ ويلايسىڭ با؟
– ونەر ادامىنا شەبەرلىكتى قاي تۇرعىدان اسقاقتاتسا دا تۇساۋ جوق. اتتەگەن-ايى, كوبىن تۇرمىستىڭ تاۋقىمەتى قاجىتىپ جۇرگەنىن بايقايمىن...
قازىر قازاق ءان ونەرىنىڭ ايدىنىندا كەشەگى وتكەن سال-سەرىلەرگە تاتيتىن اعا-اپالارىمىز جەتەرلىك. ولاردىڭ كوبى سانانى تۇرمىس بيلەگەندەردىڭ كۇيىن كەشىپ جۇرگەن سىندى. ولارعا قولداۋ كەرەك. كەزىندە حالىق انشىلەردىڭ كەم-كەتىگىن وزدەرى تۇزەپ, باعىت بەرىپ وتىرعان دەسەدى. حالىقتىڭ تالعامىنا ەڭبەك ەتۋ دە اتا-بابالارىمىزدىڭ اينىماس سەرتى بولسا كەرەك. ال بۇگىندە بىزگە مۇنداي جاۋاپكەرشىلىك ارتاتىن, تالعامى بيىك تىڭداۋشى سيرەك.
كەرەكۋ وڭىرىندە سوڭعى ۋاقىتتا ءداستۇرلى ءان ورىنداۋشىلاردىڭ بايقاۋلارى مەن فەستيۆالدارى ءۇزىلىپ قالعانىن ايتقىم كەلەدى. ەستاي بەركىمباي ۇلى اتىنداعى كونكۋرس سوڭعى ۋاقىتتا وتپەي ءجۇر. وسىلايشا, ءبىز ءوزىمىزدىڭ ايگىلى جەرلەستەرىمىزدىڭ ەسىمىن ناسيحاتتاۋدا ۇياتقا قالىپ جۇرگەندەيمىز. ەرتىس-بايان وڭىرىندە دۇنيەگە كەلگەن جاياۋ مۇسانىڭ, جارىلعاپبەردىنىڭ, يسا بايزاقوۆتىڭ, ءيمانجۇسىپتىڭ اتىنداعى رەسپۋبليكالىق ءان بايقاۋلارى نەگە جوق؟ ءان-جىر كەشتەرى سيرەك وتەدى. وسىنى الداعى ۋاقىتتا كوڭىلدىڭ بيىگىندە ۇستايتىن ءوڭىر باسشىلارى مەن ونەر جاناشىرلارى تابىلار دەگەن ۇمىتتەمىن.
– اڭگىمەڭە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
مۇرات قاپان ۇلى,
«Egemen Qazaqstan»
