سۇحبات • 24 قاڭتار، 2023

ونەردىڭ ورىنە تالپىنعان

60 رەت كورسەتىلدى

داۋرەنبەك سلامعالي ءان سالسا، بۇكىل قازاق جۇرتى ديدارىن ەرتىس دالاسىنا بۇراتىنداي. انشىلىك ونەرى بابىنا كەلىپ، بايگە بىتكەننىڭ كەز كەلگەن تۇرىنەن تايسالمايتىن جاس تالانت جۋىردا رەسپۋبليكانىڭ ونەر ساڭلاقتارىن تامسانتىپ قايتتى. امىرە قاشاۋباەۆ اتىنداعى ءداستۇرلى ءان ورىنداۋشىلار كونكۋرسىندا شاشاسىنا شاڭ جۇقتىرماعان جۇيرىك باس جۇلدەنى قانجىعاسىنا بايلاپ، كەرەكۋ ءان مەكتەبىنىڭ دۇلدۇلدەرى جاياۋ مۇسا مەن جارىلعاپبەردى جۇماباي ۇلىنىڭ جولىن جالعار سايىپقىرانداردىڭ جاڭا بۋىنى ءوسىپ كەلە جاتقانىن تاعى ءبىر ايعاقتادى.

– داۋرەنبەك، جۋىقتا امىرە اتىنداعى بايقاۋدىڭ باس جۇل­دەسىن جەڭىپ الدىڭ. قۇتتى بولسىن!..

– عاسىر بۇرىن قازاعىمىزدىڭ ورىنداۋشىلىق ونەرىن پاريج تورىندە بۇكىل الەمگە ايگىلەگەن امى­رە اتامىزدىڭ اتىنداعى بۇل كونكۋرس شىن مانىندە مەن ءۇشىن ونەردىڭ جاڭا ساتىسىنا كوتەرىلۋدىڭ باسپالداعى بولدى. 2020 جىلى بۇل سايىس قاشىقتان (ونلاين) وتكەندە جۇلدەگەر اتانعانىم دا بار. بىراق بۇل جولى باس جۇلدەگە قول سو­زۋ­عا بە­كى­نىپ باردىم. ءسويتىپ، ءبىر ماق­­ساتىم ورىن­­­دال­­عانداي بولدى. جالپى، كونكۋرسقا بار­عان­دا رەپەرتۋارىم تو­لىعىپ قالادى. ءار ءان­شىنىڭ ابدەن ءيىن قان­دى­­رىپ، تىگىسىن جاتقىزىپ ايتاتىن ان­­­دەرى بولادى عوي. بايقاۋدا حالىق ءانى «ىسمەت»، اقان سەرىنىڭ «قۇلاگەر»، ءۋايىس شوڭدىباەۆتىڭ «پەرۋايىم»، رامازان ەلۋباەۆتىڭ «جاس قازاق» ان­دەرىن ورىنداپ، قازىلار القاسىنىڭ جوعارى باعاسىن الدىم. قاتىسقان 44 ءانشىنىڭ اراسىندا ءوزىم ونەرلەرىن ەرەك­شە باعالايتىن اعالارىم دا بولدى. ءبىزدى اۋەلى قۇرمانعازى اتىن­داعى قازاق ۇلتتىق كونسەرۆاتورياسىندا تىڭ­دالىمنان وتكىزگەن-تۇعىن. ول جەردە اسا ءبىر تولعانىس، تەبىرەنىستى كۇي كەش­تىم، وزگە ايماقتارداعى تالانتتارمەن ءبىر قاتاردا ءان سالۋ ونەر جولىندا ەندى تانىلا باستاعان مەن ءۇشىن بۇل ءبىر ءوسۋ، اشىلۋ كەزەڭى سىندى.

– ونەر جولىنا تۇسۋىڭە نە اسەر ەتتى؟

– ءيا، قانىمىزدا انشىلىك ونەر بار. اجەمنىڭ ايتۋى بويىنشا ۇلى اتام راحان دومبىرا شەرتىپ، ءان سالىپتى. اۋىل­دىڭ التى اۋىزىنا كەلگەندە اتام مەن اجەم كوپتىڭ الدىن بەرمەيتىنى بار. العاش 7 جاسىمدا ۇستازىم قۋاندىق سىزدىق ۇلىنىڭ دايىنداۋىمەن كوپتىڭ الدىندا جاياۋ مۇسانىڭ «اق سيساسىن» ورىندادىم. نەگىزى كەزىندە مەنىڭ اجەمنىڭ ءىنىسى، كومپوزيتور مەيرام ەر­مەكباەۆ دەگەن اتاقتى جەرلەسىمىز بولعان. سول كىسىنىڭ شاراپاتى دا تيگەن بولار دەپ ويلايمىن. كەيىن دومبىرا ۇيرەنىپ، 9-سىنىپتان سوڭ وبلىس ورتالىعىنداعى مۋزىكالىق كوللەدجگە قادام باستىم. مۇندا ەربول ايتباەۆ، امانگەلدى قو­جانوۆ، مەدعات ماناپوۆ سىندى تانىمال انشىلەردىڭ الدىنان ءدارىس الىپ، ارادا ءتورت جىل وتكەندە الماتىداعى قۇرمانعازى اتىنداعى كونسەرۆاتورياعا جول تارتتىم. ەركىن شۇكىماننىڭ سىنىبىنا قابىلدانىپ، شىڭدالدىم. مىنە، پاۆلودارداعى يسا بايزاقوۆ اتىنداعى فيلارمونيادا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەنىمە 2 جىلدان استى. قازىر مەن ءۇشىن ونەرىم تاسقىنداپ تۇرعان كەزەڭ باستالعانداي.

– قازىرگى كەزدە رەپەرتۋارىڭدا ءبىراز دۇنيە بار سياقتى...

– رەپەرتۋارىم سونشالىقتى باي دەپ ايتۋ قيىن. مەن ەندى عانا ۇلكەن ونەر بايگەسىنە قوسىلا باستاعان جانمىن. جاسىم 26-عا كەلدى. كەزىندە كونسەرۆاتوريادا ءبىلىم العاندا ءار جىل سايىن كەمى 25 ءاندى مەڭگەرىپ، كۋرس سوڭىندا ەمتيحان تاپسىراتىنبىز. قازىرگى ومىرىمدە ونداي تالاپ بولماسا دا، ءار كەز مەن ءۇشىن تىڭ اندەرگە قۇمارتىپ تۇرامىن. قازىر ابايدىڭ «ەسىڭدە بار ما جاس كۇنىڭ...»، «وزگەگە كوڭىلىم تويارسىڭ»، «سەگىزاياق»، «كوزىمنىڭ قاراسى» اندەرىن مادەني ءىس-شارالاردا ءجيى شىرقاپ ءجۇرمىن. كەز كەلگەن ءاندى ورىنداۋدىڭ ءوز قيىندىعى بار. مەن ءۇشىن ازىرشە الىنباي تۇرعان توبە – «شاما» ءانى. جارىلعاپبەردى ارقىلى بىزگە جەتكەن قازاقتىڭ ۇشان-تەڭىز مۋزى­­­كالىق فولكلورىنىڭ ىشىندەگى شوق­­­تىعى بيىك تۋىندى. «شامانى» ورىن­­داۋ ءۇشىن دايىندىق كەرەك. كەي­دە ءاندى ەركىمنەن تىس كۇبىرلەپ ايتىپ، ءوزىمدى دايىنداپ جۇرگەندەيمىن. جال­پى، قازاق دالاسىنداعى ءان ورىنداۋ مەك­تەبىنىڭ ءوزى 5 تۇرگە: ارقا، باتىس، سىر، جەتىسۋ جانە التاي-تارباعاتاي بولىپ بو­لىنەتىنى بەلگىلى. مەن كوبىنە ما­نار­بەك ەرجانوۆتىڭ ءان سالۋ مانەرىن قولدانامىن. جۇسىپبەك ەلەبەكوۆ، قالي بايجانوۆتىڭ ورىنداۋشىلىق مەكتەبى مۇلدە بولەك. ال «شامانى» جەرىنە جەت­كىزىپ ورىنداعان قالي بايجانوۆ. سون­دىقتان بۇل مانەرگە بوي ۇرىپ، مەڭ­گەرۋگە تالپىنىپ جاتىرمىن. «شامامەن» دەڭ­گەيلەس اندەر كوپ. مىسال ءۇشىن ءبىر­جان سالدىڭ «ايتبايى». قۇرىلىمى جا­عىنان ارقا دالاسى اندەرىنىڭ دياپوزونى كەڭ­دەۋ بولىپ كەلەدى.

ءداستۇرلى انگە قيانات جاساماۋدى بالا شاعىمنان وزىمە سەرت ەتكەنمىن. كەز كەلگەن كونكۋرسقا، مادەني ءىس-شاراعا بارار الدىندا وزىمە تالاپ قويىپ، دايىندالمايمىن. جاڭا ءان بولسا، ءبىر-ەكى رەت قانا ورىنداپ كورەمىن، سونىمەن شەكتەلەمىن. ساحنادا كومەيىمنەن توگىلىپ جۇرە بەرەدى. قازىرگى ارمانىم – ۇلكەن ساحنالاردا ءان ايتۋ، سونىڭ ىشىندە استاناداعى ۇلكەن سارايلاردا ونەر كورسەتۋ.

– بۇگىنگى تىڭدارمان اۋديتورياسىنا قاتىستى نە ايتاسىڭ؟

– تىڭدارماننىڭ تالعام ماسەلەسىنە كەلگەندە بىرجاقتى پىكىر ايتۋ قيىن. تەلەديداردان، گازەت-جۋرنال بەتتەرى ارقىلى ءداستۇرلى ءان ورىنداۋشىلىق ونەرى از ناسيحاتتالىپ جۇرگەن جوق. ءوزىم تۇراقتى تۇردە كورەتىن باعدارلامالار مەن وقيتىن ايدارلار بار. ءبىر قىزىق ايتايىن، كەرە­كۋدە سوڭعى 2-3 جىلدا تويلاردا ءداستۇرلى انگە سۇرانىس ايتارلىقتاي ءوستى. تويدىڭ باسىن ءداستۇرلى انمەن اشۋ ءۇردىسى پايدا بولدى. سوعان قاراعاندا ۇلتتىق دۇنيە­مىزگە سۋساعان ۇرپاق ءوسىپ كەلەدى. مەنىڭ زامانداستارىمنىڭ، ارالاساتىن دوس-جاران­دارىمنىڭ اراسىندا ءداستۇرلى ءاندى اۆ­توكولىگىندە ويناتىپ جۇرەتىندەر وتە كوپ.

– كەشەگى وتكەن اقان سەرى، جاياۋ مۇ­سالار ءوز زامانىندا ۋنيۆەرسيتەت بىتىر­­مەي-اق انشىلىگىمەن قازاق دالاسىنا تانىلدى. بۇگىنگى ءداستۇرلى انشى­لەر سول ۇلىلاردىڭ جولىن لايىقتى جال­عاستىرىپ كەلە جاتىر دەپ ويلايسىڭ با؟

– ونەر ادامىنا شەبەرلىكتى قاي تۇر­عىدان اسقاقتاتسا دا تۇساۋ جوق. اتتەگەن-ايى، كوبىن تۇرمىستىڭ تاۋقىمەتى قاجى­تىپ جۇرگەنىن بايقايمىن...

قازىر قازاق ءان ونەرىنىڭ ايدىنىندا كەشەگى وتكەن سال-سەرىلەرگە تاتيتىن اعا-اپالارىمىز جەتەرلىك. ولاردىڭ كوبى سانانى تۇرمىس بيلەگەندەردىڭ كۇيىن كەشىپ جۇرگەن سىندى. ولارعا قولداۋ كەرەك. كەزىندە حالىق انشىلەردىڭ كەم-كەتىگىن وزدەرى تۇزەپ، باعىت بەرىپ وتىرعان دەسەدى. حالىقتىڭ تالعامىنا ەڭبەك ەتۋ دە اتا-بابالارىمىزدىڭ اينىماس سەرتى بولسا كەرەك. ال بۇگىندە بىزگە مۇنداي جاۋاپكەرشىلىك ارتاتىن، تالعامى بيىك تىڭداۋشى سيرەك.

كەرەكۋ وڭىرىندە سوڭعى ۋاقىتتا ءداس­تۇرلى ءان ورىنداۋشىلاردىڭ بايقاۋ­لارى مەن فەستيۆالدارى ءۇزىلىپ قالعانىن ايتقىم كەلەدى. ەستاي بەركىمباي ۇلى اتىن­داعى كونكۋرس سوڭعى ۋاقىتتا وتپەي ءجۇر. وسىلايشا، ءبىز ءوزىمىزدىڭ ايگىلى جەر­لەستەرىمىزدىڭ ەسىمىن ناسيحاتتاۋدا ۇياتقا قالىپ جۇرگەندەيمىز. ەرتىس-بايان وڭىرىندە دۇنيەگە كەلگەن جاياۋ مۇسانىڭ، جارىلعاپبەردىنىڭ، يسا بايزاقوۆتىڭ، ءيمانجۇسىپتىڭ اتىنداعى رەسپۋبليكالىق ءان بايقاۋلارى نەگە جوق؟ ءان-جىر كەش­تەرى سيرەك وتەدى. وسىنى الداعى ۋا­قىتتا كوڭىلدىڭ بيىگىندە ۇستايتىن ءوڭىر باسشىلارى مەن ونەر جاناشىرلارى تابىلار دەگەن ۇمىتتەمىن.

– اڭگىمەڭە راحمەت.

 

اڭگىمەلەسكەن

مۇرات قاپان ۇلى،

«Egemen Qazaqstan»

سوڭعى جاڭالىقتار

الماتىدا ەكى اۆتوبۋس سوقتىعىستى

ايماقتار • بۇگىن، 11:33

ءوندىرىس كولەمى كەمىگەن

قازاقستان • بۇگىن، 08:58

ۇقساس جاڭالىقتار