ەلدىڭ باس گازەتى «ەگەمەنگە» شىعىپ, بۇكىل حالىق, مەملەكەت باسشىلىعى, ۇكىمەت, جوعارعى سوت, پروكۋراتۋرا ورگاندارى ءبىلدى-اۋ, ۇيات بولدى, ەندى ادامدى ازاپقا سالماي ماسەلەسىن شەشۋ كەرەك دەگەن وي سولتۇستىك قازاقستان وبلىستىق سوتىن دا, پروكۋراتۋراسىن, پەتروپاۆل قالالىق تۇرعىن-ءۇي شارۋاشىلىعى كوميسسياسىن دا سەلت ەتكىزگەن جوق. ءتىپتى ءبارىن كەرىسىنشە ىستەپ, ادامنىڭ ازابىن ارتتىرا ءتۇستى. وسىنىڭ وزىنەن ەلدەگى ءتارتىپتىڭ ابدەن بوساڭسىپ, ەشكىمنەن دە, ەشتەڭەدەن دە ايىلىن جيمايتىن, يمەنبەيتىن بەزبۇيرەكتىك قالىپقا ءتۇسىپ بارا جاتقانىن بىلە بەرىڭىز.
بۇل ازاپ 1937-38 جىلداردىڭ وقيعاسىنان باستالعان. ساياسي قۋعىن-سۇرگىننىڭ قۇربانى بولعان 15 جاستاعى نەمىس قىزى رايسا اتا-اناسىمەن بىرگە سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ بۋلاەۆ اۋدانىنا جەر اۋدارىلادى (قازىرگى ماعجان اۋدانى). قازاق اراسىندا بويجەتكەن قىز قازاق ءتىلىن ۇيرەنەدى, مۇسىلماندىقتى قابىلداپ, ەسىمىن دە ءماريام دەپ وزگەرتىپ, ابىلعازى دەگەن جىگىتكە تۇرمىسقا شىعادى. 1950 جىلى مۇقاش دەگەن ۇلى تۋادى. الايدا ول 1956 جىلعا دەيىن 12 شاقىرىم جەردەگى كومەنداتۋراعا جاياۋ بارىپ, «قاشىپ كەتپەگەنىن» كورسەتىپ, ۇنەمى بەلگىلەنىپ تۇرۋعا ءماجبۇر بولعان. بۇل ۋاقىتتا ونىڭ ەمشەكتەگى جاس بالاسى 7-8 ساعات بويى شىرىلداپ, انا ءسۇتىن اڭساپ, قارنى اشىپ جاتاتىن... تەك 1956 جىلى اناسى اقتالعان سوڭ عانا مۇقاش بۇل ازاپتان قۇتىلادى.
«جاپپاي ساياسي قۋعىن-سۇرگiن قۇرباندارىن اقتاۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 1993 جىلعى 14 ساۋiردەگى زاڭىمەن مۇقاش قۋعىن-سۇرگىن قۇربانى بولماسا دا «زارداپ شەگۋشى» دەپ تانىلادى. شىن مانىندە جاس بالانىڭ شەككەن ازابى از ەمەس ەدى. ال قۋعىن-سۇرگىن قۇربانى مەن زارداپ شەگۋشىنىڭ قۇقىعى بىردەي. زاڭنىڭ 1-بابىندا «ادامدى سوت تارتiبiندە نەمەسە زاڭمەن بەلگiلەنگەن باسقا تارتiپتە ساياسي قۋعىن-سۇرگiندەردiڭ قۇربانى نەمەسە ساياسي قۋعىن-سۇرگiندەردەن زارداپ شەگۋشى دەپ تانۋ, ونىڭ بۇزىلعان قۇقىقتارىن قالپىنا كەلتiرۋ, ول شەككەن مورالدىق نەمەسە ماتەريالدىق زالالدىڭ ورنىن تولتىرۋ اقتاۋ دەپ تۇسىندىرىلەدى» دەپ اتاپ كورسەتىلگەن.
2017 جىلى مۇقاش ءابدىروۆ ءوزىنىڭ قۋعىن-سۇرگىننىڭ زارداپ شەگۋشىسى ەكەنىن سوت شەشىمىمەن بەكىتتىرىپ, سول جىلدىڭ 11 تامىزىندا وبلىستىق پروكۋراتۋرادان ءوزىنىڭ اقتالعانى تۋرالى انىقتاما دا الادى.
وسى زاڭدا زارداپ شەگۋشىنىڭ بۇزىلعان قۇقىعىن, مورالدىق جانە ماتەريالدىق زالالىن قالپىنا كەلتىرۋگە قۇقى بار ەكەندىگى دە جازىلعان. سوعان سۇيەنگەن ول زاڭنىڭ 20-بابىندا ايتىلعان: «ەگەر قۋعىن-سۇرگiنگە ۇشىراعان ادامدار قۋعىن-سۇرگiنگە بايلانىستى تۇرعىن-جايعا يەلiك قۇقىنان ايىرىلعان جانە قازiرگi ۋاقىتتا تۇرعىن ءۇي جاعدايىن جاقسارتۋعا مۇقتاج بولعان رەتتەردە, سونداي-اق وسى باپتىڭ بiرiنشi بولiگiندە كوزدەلگەن رەتتەردە ولار تۇرعىن ءۇيدi كەزەكتەن تىس الۋعا قۇقىلى» دەگەن تارتىپكە سۇيەنىپ, تۇرعىن-جايعا مۇقتاج بولعاندىقتان وزىنە ءۇي بەرۋدى ءوتىنىپ قالالىق اكىمدىككە جۇگىنەدى. شىنىمەن دە اناسى «تۇرعىن-جايعا يەلىك ەتۋ قۇقىنان ايىرىلعاندىقتان» ۇلى دا بۇل قۇقىقتان ايىرىلعان ەدى.
ءوتىنىشىن ءتۇرلى بۇلتاققا سالىپ, زورعا قابىلداعان اكىمدىك اقىرى, 2020 جىلدىڭ 21 قازانىندا جوعارىدا ايتىلعان ءبىر بولمەلى ءۇيدى بەرەدى. بىراق م.قابدىروۆ ءوزىنىڭ ءتيىستى انىقتامالاردى وتكىزگەنىن, سوندىقتان مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جان رەتىندە تومەنگى قاباتتان, جەكەشەلەندىرۋ قۇقىمەن 3 بولمەلى پاتەر سۇراپ قايتا ءوتىنىش بەرەدى. ويتكەنى وعان بۇل ءۇي, جوعارىدا ايتقانىمىزداي, كەلتىرىلگەن مورالدىق جانە ماتەريالدىق زالالدىڭ ەسەسىنە بەرىلىپ وتىر. الايدا قالا اكىمىنىڭ ورىنباسارى ا.حابيبۋللين باسقاراتىن كوميسسيا بۇل ءۋاجدى كوزگە ىلمەي, ءوزىنىڭ جەكەمەنشىك ءۇيىن بەرىپ جاتقانداي بۇلدانىپ, زاڭنىڭ تالابىن ورىندامايدى. مىنە, وسىدان ءارى ادامنىڭ قۇقىعىن تاپتاۋ مەن ازاپقا سالۋ شىرعالاڭى باستالادى.
***
باسقا امالى قالماعان سوڭ م.قابدىروۆ سوتقا جۇگىنەدى. 2021 جىلدىڭ 25 تامىزىندا سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق اكىمشىلىك سوتىنىڭ سۋدياسى ك.ماسيموۆا تاراپتاردى بەيبىت كەلىسىمگە كەلۋدى ۇسىنادى. تاراپتار كەلىسىپ, ونىڭ شارتى بويىنشا م.قابدىروۆتىڭ تالاپ ارىزى تۇرعىن ءۇي كوميسسياسىنىڭ قىركۇيەك ايىندا بولاتىن وتىرىسىندا قارالىپ, ونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا «مۇقاش قابدىروۆكە ءۇش جۇمىس كۇنى ىشىندە تۇرعىن ءۇي بەرۋ تۋرالى شەشىم شىعارىلادى» دەگەن انىقتاما قابىلدانىپ, ەكى جاق سوعان كەلىسىپ, قول قويىپ, سۋديا ونى بەكىتەدى.
بىراق وزدەرى قول قويعان بۇل شەشىمدى ا.حابيبۋللين باستاعان تۇرعىن-ءۇي كوميسسياسى ورىندامايدى. 24 قىركۇيەكتە قارالۋعا ءتيىس وتىرىستا جالعان سىلتاۋ ايتىپ قارامايدى. حابيبۋللين سىلتاۋ رەتىندە وتباسى جاندارىنىڭ سانى, مۇگەدەكتىگى تۋرالى انىقتاما بىزگە تۇسكەن جوق دەپ شىعادى. ال ولاردى ءوتىنىشتى قابىلداعان گ.وسپانوۆا دەگەن قىزمەتكەر 2020 جىلدىڭ 18 ماۋسىمىندا قول قويىپ قابىلداپ العانىن كورسەتكەندە دە وزىنىكىنەن تايماعان. ول ول ما «تالاپ ارىز بەرۋشى بىزگە ءوزىنىڭ ماسەلەسىن قاراۋدى كەيىنگە قالدىرۋدى ءوتىنىپ ارىز بەردى» دەپ وتىرىك ايتقان.
بەيبىت كەلىسىمنىڭ شارتتارى ورىندالماعان سوڭ م.قابدىروۆ 17 قاراشادا قايتادان سۋديا ك.ماسيموۆاعا قايىرىلىپ, ودان ءوزى بەكىتكەن انىقتامانى ورىنداتۋ ءۇشىن ورىنداۋ قاعازىن بەرۋدى وتىنەدى. وسى جەردە ك.ماسيموۆا ءوز تاراپىنان سولقىلداقتىق, ءتىپتى جىگەرسىزدىك كورسەتەدى. 30 قاراشادا شىعارعان شەشىمىندە ول م.قابدىروۆتىڭ ءوتىنىشىن ورىنداتۋدان باس تارتادى. ارينە, مۇنداي شەشىم ءتۇرلى ويلارعا جەتەلەيدى...
ءبىر سوت ءوزىنىڭ تالاپ-ارىزىن قاناعاتتاندىرماسا, قازاقستان ازاماتتارى جوعارى ساتىداعى سوتقا شاعىمدانۋعا قۇقىلى. م.قابدىروۆ ەندى وبلىستىق سوتقا تالاپ ارىز جازادى. 2002 جىلدىڭ 17 قاڭتارىندا وبلىستىق سوتتىڭ اكىمشىلىك ىستەر جونىندەگى القاسىنىڭ مۇشەسى ن.شالاەۆا م.قابدىروۆتىڭ تالاپ ارىزىن قاراپ, مىناداي شەشىم شىعارادى (وسى جەردە شەشىمدى اۋدارماي تۇپنۇسقا تىلىمەن بەرگەندى ءجون كوردىك): «وپرەدەلەنيە سپەتسياليزيروۆاننوگو مەجرايوننوگو ادمينيستراتيۆنوگو سۋدا (سماس) سكو وت 30.11.2021 گودا پو داننومۋ دەلۋ وتمەنيت. نالوجيت دەنەجنوە ۆزىسكانيە نا وتۆەتچيكا حابيبۋللينا اسكارا ۆ رازمەرە 50 مرپ, چتو سوستاۆلياەت 153150 تەنگە شترافا ۆ دوحود رەسپۋبليكانسكوگو بيۋدجەتا. رازياسنيت, چتو وپرەدەلەنيە سماس سكو وت 30.11.21 دولجنو بىت يسپولنەنو ۆ سروك دو 15 فەۆراليا 2022 گودا».
ءسويتىپ, جوعارى ينستانتسيانىڭ سۋدياسى سوت بەكىتكەن بەيبىت كەلىسىمگە سايكەس م.قابدىروۆكە ءۇي بەرۋ ماسەلەسىن شەشپەگەنى ءۇشىن ا.حابيبۋللينگە ايىپپۇل سالعان. الايدا ا.حابيبۋللين باستاعان تۇرعىن-ءۇي كوميسسياسى 2022 جىلدىڭ 18 ناۋرىزىندا بولعان وتىرىستا سوتتىڭ بۇل انىقتاماسىنا پىسقىرمايدى, داۋىس بەرۋ ناتيجەسىندە قاتىسقان سەگىز مۇشەنىڭ 5-ءۋى قولداپ, 3-ءۋى قالىس قالىپ م.قابدىروۆكە ءۇي بەرىلمەسىن, بۇرىنعى بەرىلگەن ءۇي تارتىپ الىنسىن دەگەن شەشىم شىعارادى. ال كەرەك بولسا... سۋديا ن.شالاەۆا بولسا ءوزىنىڭ شەشىمىن ورىنداماعان كوميسسياعا تۇك تە ىستەي الماي, الدىنا قايتا كەلگەن ارىزدى قاناعاتتاندىرماي قالدىرادى.
كوميسسيانىڭ شەشىمىندە: «م.قابدىروۆ جاپپاي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن اقتاۋ تۋرالى» زاڭنىڭ 20-بابىنا جاتپايدى» دەپ جازىلعان. بۇل – م.قابدىروۆتىڭ سوت شەشىمىمەن قۋعىن-سۇرگىننىڭ زارداپ شەگۋشىسى دەپ تانىلعانى, ونى پروكۋروردىڭ اقتاعانى, ودان كەيىن سۋديا ك.ماسيموۆا, ن.شالاەۆانىڭ شەشىمدەرىنىڭ – ءبارى-ءبارى تۇك ەمەس, ولاردىڭ شەشىمدەرى دۇرىس ەمەس دەگەن ءسوز. بۇلاردى جوققا شىعارۋ قۇزىرەتتىلىگى كوميسسيادا جوق, سوندىقتان كوميسسيا ءوز وكىلەتتىگىن اسىرا پايدالانعان. بىزدە سوتتىڭ شەشىمىن كەلەسى سوت قانا وزگەرتە الادى. دەمەك پەتروپاۆلدىڭ تۇرعىن-ءۇي شارۋاشىلىق كوميسسياسىنىڭ ءوزى زاڭدى بۇزىپ وتىر. ال مۇندايدىڭ جاۋاپكەرشىلىگى بولۋى كەرەك. ويتكەنى بۇل جەردە كوميسسيا شەكتەن شىعىپ, ويىنا نە كەلسە سونى ىستەپ وتىر.
مۇقاش قابدىروۆ شەشىمدى شالاەۆا وزگەرتە الماعان سوڭ دا تاعى دا سول وبلىستىق سوتقا شاعىمدانعان, ويتكەنى جوعارى سوت قازىر مۇنداي ىستەردى قارامايدى. وبلىستىق سوتتىڭ اكىمشىلىك ىستەر كوللەگياسىنىڭ سۋدياسى گ.ەدىرەسوۆا دا (13.06.22), ءمااس سۋدياسى ر.ورازىمبەتوۆا دا ناقتى شەشىم شىعارماي, ارىپتەستەرىنىڭ سوڭعى شەشىمدەرىن قولداپ, م.قابدىروۆتىڭ تالاپ ارىزىن قاناعاتتاندىرماعان.
***
وسىندايعا تاڭعالماي كور. ءبىز سوتتاردىڭ بارلىق شەشىمىمەن تانىستىق. ولاردىڭ بىردە-بىرىندە مۇقاش قابدىروۆ «ساياسي قۋعىن-سۇرگىننىڭ زارداپ شەگۋشىسى ەمەس» دەگەن ءسوز جوق. ەندەشە زاڭعا سايكەس ءتيىستى ءۇي بەرىلۋى كەرەك. الدە بۇل جەردە قابدىروۆكە تيەسىلى ءۇي «بارماق باستى كوز قىستىمەن» باسقا بىرەۋگە بەرىلىپ كەتتى مە؟ سىبايلاستىق بۇل جەرگە دە جەتكەنى مە, سوندا؟ وسىنداي ويعا بارماسقا لاجىڭ جوق. ايتپەسە, تكش كوميسسياسىنىڭ توراعاسى ا.حابيبۋللين, سۋديالار ك.ماسيموۆا, ن.شالاەۆانىڭ التى الىس, بەس بەرىسى جوق م.قابدىروۆكە زاڭعا سايكەس ءتيىستى ءۇيىن بەرمەيتىن جانە بەرگىزبەيتىن نەسى بار؟
مەنىڭ الدىمدا سۋديا ك.ماسيموۆانىڭ 2021 جىلدىڭ 25 تامىزىندا تكش كوميسسياسى مەن م.قابدىروۆتىڭ بەيبىت كەلىسىمىن بەكىتكەن انىقتاماسى جاتىر. انىقتامانىڭ 2-تارماعىندا تكش كوميسسياسى م.قابدىروۆكە كەلەسى وتىرىسىنان كەيىن ءۇش جۇمىس كۇنى ىشىندە ءۇش بولمەلى پاتەر بەرەدى دەپ جازىلعان. 4-تارماعىندا بەيبىت كەلىسىمنىڭ تالابى ورىندالماعان جاعدايدا تالاپكەردىڭ وتىنىمىمەن جاۋاپكەردى كۇشپەن ورىنداتۋ ءۇشىن ورىنداۋ قاعازى جازىلادى دەلىنگەن. ال ورتاداعى 3-تارماق جوق. العاشىندا مۇنى تەحنيكالىق قاتەلىك دەپ ويلاپ قالعانبىز. سويتسەك... م.قابدىروۆتىڭ بەيبىت كەلىسىمنىڭ ورىندالماعانىنا شاعىم بەرگەن تالاپ ارىزىن قاراعان 2021 جىلدىڭ 30 قاراشاداعى انىقتاماسىندا سۋديا ك.ماسيموۆا ناق وسى 3-تارماققا سىلتەمە جاسايدى. وندا: «...ۆ پۋنكتە 3 سوگلاشەنيا و پريمەرەني نە ۋكازانو وب ۋدوۆلەتۆورەني زاياۆلەنيا ۆ پولزۋ يستتسا پو پرەدوستاۆلەنيۋ ەمۋ جيليا» دەپ جازىلعان-مىس. ءسوزىنىڭ قورىتىندىسىن: «پوەتومۋ منەنيە يستتسا ياۆلياەتسيا وشيبوچنىم» دەپ اياقتايدى.
تكش-مەن بەيبىت كەلىسىمگە كەلىپ وتىرىپ م.قابدىروۆ تاعى قانداي ءوتىنىش جازۋى مۇمكىن؟ ارينە ول ءوزىنىڭ ەشقانداي ءوتىنىش جازباعانىن ايتادى. ال سۋديا ك.ماسيموۆا 3-تارماقتى وسى جىمىسقىلىق ءۇشىن قاساقانا قالدىرعان سياقتى. ونى جانە م.قابدىروۆكە بەرگەن انىقتاماسىندا كورسەتپەگەن. نەگە مۇندايعا بارعانىنا ءبىز بولجام جاساماي-اق قويالىق, بىراق ءتيىستى ورگانداردىڭ انىقتاۋىنان ءۇمىت كۇتەمىز.
وسىدان كەيىن, ءبارى دەمەسەك تە وسى ك.ماسيموۆا سياقتى سۋديالارعا سەنىپ كور. ادامدى سەرگەلدەڭگە سالاتىن, ءومىردى شىرعالاڭعا اينالدىراتىن مىنە, ناق وسىنداي سۋديالار سياقتى...
***
مۇقاش قابدىروۆتىڭ شىرعالاڭى ءالى دە ازايعان جوق. «ەگەمەنگە» شىققان ماقالادان كەيىن وسى ۋاقىتقا دەيىن م.قابدىروۆ قانشا قايىرىلسا دا بۇل ىسكە ارالاسپاعان وبلىستىق پروكۋراتۋرا ءمااس-كە ارىز جازىپ, ء«بىز بۇل ءىستى بىلمەي قالىپپىز, مونيتورينگ جاساۋ بارىسىندا عانا كورىپ قالدىق, سوندىقتان ءمااس سوتىنىڭ انىقتاماسىنا شاعىم جازۋ مەرزىمىن ۇزارتىپ بەرىڭىز» دەگەن مازمۇندا 2022 جىلدىڭ 11 قاراشاسىندا ءوتىنىم جازادى. بۇل ك.ماسيموۆانىڭ 2021 جىلعى 25 تامىزداعى تاراپتاردىڭ بەيبىت كەلىسىمىن بەكىتكەن انىقتاماسىنا قارسىلىق جاساۋ ءۇشىن قاجەت رۇقسات ەكەن. ارادا 1 جىل 3 اي ءوتىپ كەتسە دە پروكۋراتۋرا سۇراپ تۇرعان سوڭ جانى قالماعان سوت شاعىمدانۋ مەرزىمىن ۇزارتىپ بەرەدى. مۇنىڭ قانشالىقتى زاڭدى ەكەنىن دە انىقتاۋ كەرەك.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى پروكۋرورىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ا.ساتتار قول قويىپ, وبلىستىق سوتتىڭ اكىمشىلىك ىستەر جونىندەگى كوللەگياسىنا جولداعان اپپەلياتسيالىق وتىنىمدە ك.ماسيموۆانىڭ انىقتاماسى تۋرالى بىلاي دەلىنگەن: «داننوە وپرەدەلەنيە ۆىنەسەنو نەزاكوننو ي پودلەجيت وتمەنە, پوسكولكۋ ەگو سودەرجانيە پروتيۆورەچيت نورم دەيستۆۋيۋششەگو زاكونوداتەلستۆا» دەي كەلىپ «تۇرعىن-ءۇي قاتىناستارى تۋرالى» زاڭعا سىلتەمە جاسايدى. سونداي-اق وسى زاڭنىڭ 74-بابىنىڭ 1-بولىگىن كوشىرىپ, تۇرعىن-ۇيلەردى ءبولۋ تۇرعىن-ءۇي كوميسسياسىنىڭ شەشىمىمەن بەرىلەتىنىن ەسكە سالادى جانە وسىلارعا سۇيەنىپ بەيبىت كەلىسىمدى بەكىتكەن ءمااس-ءتىڭ 2021 جىلعى 25 تامىزداعى انىقتاماسىنىڭ كۇشىن جويۋدى سۇرايدى. سونىمەن بىرگە م.قابدىروۆتىڭ ءۇي العانى (زاڭ مۇلدە اتالمايدى) «مەملەكەتتىڭ جانە ۇيگە مۇقتاج جانداردىڭ ماتەريالدىق مۇددەسىن اياققا باسادى» دەيدى. وسى جەرىن جازعاندا پروكۋرور نە ويلادى ەكەن؟ بالكي قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراپ, جاندارى قينالعان ازاماتتاردى اقتاۋدىڭ ءوزى ول ءۇشىن دۇرىس ەمەس شىعار؟
پروكۋرور ءتىپتى «ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن تولىق اقتاۋ تۋرالى» زاڭدى زاڭ ەكەن دەپ ەسكەرىپ تۇرعان جوق. ول زاڭنىڭ كۇشى ءالى قولدانىستا ەكەنىنە نازار دا اۋدارماعان. ول تەك «تۇرعىن-ءۇي قاتىناستارى تۋرالى» زاڭعا عانا سۇيەنەدى. بۇدان سولتۇستىك قازاقستان وبلىستىق پروكۋراتۋراسى «قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن اقتاۋ تۋرالى» زاڭدى مويىندامايتىن بولعانى ما دەگەن سۇراق تۋادى.
بۇل ءوتىنىش جۋىردا عانا, 2 جەلتوقسان كۇنى وبلىستىق سوتتىڭ اكىمشىلىك ىستەرى جونىندەگى القاسىندا قارالدى. سۋديا باياعى ن.شالاەۆا. وسى پروتسەسسكە جۋرناليستەر دە شاقىرىلىپ, ءبىز دە قاتىستىق. سۋديا ەكىجاقتى ءۇن-ءتۇنسىز, اراسىندا كيمە سۇراقتار عانا بەرىپ تىڭدادى. پروكۋراتۋرا وكىلى سويلەگەندە ءتىپتى تىم-تىرىس وتىردى دا شىعارعان شەشىمىندە ونى ءسوزسىز قولداپ, بەيبىت كەلىسىمدى بەكىتكەن انىقتاما دۇرىس ەمەس دەپ تاپتى.
دەمەك, ەكى جىل بويى, ك.ماسيموۆا, ن.شالاەۆا, گ.ەدريسوۆا, ر.ورازىمبەتوۆا سياقتى سۋديالاردىڭ بەيبىت كەلىسىمدى بەكىتكەن انىقتامانى مويىنداعان شەشىمدەرى وزدەرىنىڭ تۇك بىلمەيتىنىن كورسەتكەنى ەمەس پە؟ تالاپكەردىڭ قۇقىعىن قورعاماسا دا شالاەۆا تىم بولماسا ءوزىنىڭ جانە ارىپتەستەرىنىڭ پوزيتسياسىن قورعاۋى كەرەك ەدى عوي. ءبىر ءىس بويىنشا ن.شالاەۆانىڭ 3 ءتۇرلى شەشىم شىعارعانى قالاي؟ پروكۋروردىڭ جازعانىنا ونىڭ بىردەن كەلىسە كەتۋىن نە دەپ ويلاۋعا بولادى؟ سۋديالار ويىنشىققا اينالىپ كەتكەن بە؟
ن.شالاەۆا انىقتاماسىندا «سوگلاشەنيە و پريميرەنيە, ۋتۆەرجدەننوە سۋدوم, نە سووتۆەتستۆۋەت ينتەرەسام ۋچاستنيكوۆ ادمينيستراتيۆنوگو پروتسەسسا ي نە وتۆەچاەت زاداچام ادمينيستراتيۆنوگو سۋدوپرويزۆودستۆا, پوسكولكۋ نە سپوسوبستۆۋەت بىسترومۋ ي بەزكونفليكتنومۋ رازرەشەنيۋ سپورا», دەپ ءبىر قويادى. وسى ۋاقىتقا دەيىن نەگە بۇلاردى ءوزى كورمەگەن؟ «سۋعا كەتكەن تال قارمايدى» دەگەندەي ءارى قاراي ءتىپتى قاتىرىپ: «بەيبىت كەلىسىمنىڭ شارتى تالاپكەردىڭ قۇقىن بۇزعان» دەپ تە قويىپ قالادى. مۇنىسى ەندى, ءتىپتى شەكتەن شىققاندىق. بەيبىت كەلىسىمگە ريزا بولعان ءبىرىنشى كەزەكتە تالاپكەر ەدى عوي. ءوزىنىڭ قۇقى بۇزىلىپ تۇرسا ول سويتەر مە ەدى؟ تەك شەشىمدى ورىنداتا الماعان سۋديالار عانا بۇل جەردە تالاپكەردىڭ قۇقىعىن بۇزىپ تۇر ەمەس پە؟ ءسويتىپ, ن.شالاەۆا پروكۋراتۋرانىڭ ءوتىنىمىن قاناعاتتاندىرىپ, ءوزى ءبىر كەزدە ءسوزسىز «ورىندالۋى كەرەك» دەگەن سۋديا ك.ماسيموۆا بەكىتكەن بەيبىت كەلىسىمنىڭ كۇشىن جويدى. ال كوميسسيا توراعاسى ا.حابيبۋللينگە سالعان ءوزىنىڭ ايىپپ ۇلىن نە ىستەر ەكەن؟ ول دا ەندى قاتە بولىپ شىقتى عوي. ونىڭ دا كۇشىن جويا ما؟ بۇل ەندى شالاەۆانىڭ شالا ءىسىنىڭ ايعاعى ەمەس پە؟
سونىمەن سوتتىڭ شەشىمى ەكى جاقتى كەلىستىرگەن جوق, كەرىسىنشە تەكە-تىرەستىڭ جاڭا قادامىنا جول اشتى. ءسوزسىز شەشىلۋگە ءتيىستى بولماشى دۇنيە سالعىرتتىقتىڭ الدە باسقا ءبىر سەبەپتىڭ سالدارىنان ەندى باس پروكۋراتۋرا مەن جوعارى سوتقا كەتتى. ال بۇل دەگەنىڭىز قانشاما ۇيقىسىز تۇندەر, شابىلعان كۇندەر بولىپ, ادامدى جاڭا شىرعالاڭعا سالۋ ەكەنى انىق.
وسى ىسكە قاراپ, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى سۋديالارىنىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن تەكسەرەتىن كوميسسيانىڭ كەرەگى ايدان انىق كورىنىپ تۇر.
پەتروپاۆل
