ۇلتتىق سپورت • 23 قاراشا، 2022

كەرەكۋگە ساداق اتۋ بىرلەستىگى كەرەك

72 رەت كورسەتىلدى

جاۋگەرشىلىك زاماندا اتا-بابامىزدىڭ مىنەر اتى بەلدەۋدە، بەس قارۋى كەرەگە باسىندا ساقتالىپ، ءار اۋىلدىڭ ۇلاندارى كەز كەلگەن جاعدايعا دايىن بولۋعا ماشىقتانعانى ايان. وسى بەس قارۋدىڭ ءبىرى – ۇلتتىق ساداق اتۋ ونەرى زامانعا ساي قايتا جاڭ­عىرىپ جاتقانى كوڭىل قۋانتادى. كوشپەلىلەرگە ءتان ساداق اتۋ ءادىسىن كەرەكۋ جۇرتىنا ناسيحاتتاپ جۇر­گەن «تۇران» ورتالىعى بۇ­گىندە كاسىبي وركەندەۋگە بەت بۇرىپ وتىر.

اتادان قالعان امانات – ءداستۇرلى ساداق اتۋدى جولعا قوي­عان وڭىرلەردىڭ قاتارىنا ەندى پاۆلودار وبلىسى دا بىرتىندەپ قوسىلا باستادى. بۇعان دەيىن اسىق اتۋ، توعىزقۇمالاق، ات سپورتتارىنان تالاي دودادا ءوڭىرىمىزدىڭ اتى وزسا، الداعى ۋاقىتتا ۇلتتىق ساداق اتۋدان دا مەرگەندەر كوشى قالىپتاسىپ قالۋى بەك مۇمكىن.

پاۆلودارداعى «تۇران» ساداق اتۋ ورتالىعىن ءبىر جىل بۇ­رىن امان ەگىنباي ەسىمدى باياناۋىلدىق ازامات قۇردى. ءاردايىم ىزدەنىس ۇستىندە جۇرەتىن جىگەرلى ازامات بۇل جاۋىنگەرلىك ونەردى ۇلتتىق كينوفيلمدەردەن تاماشالاپ، كەيىن وسى ۇلتتىق سپورتتى دامىتۋعا دەن قويادى. اۋەلى استانا قالاسىنا بارىپ، ءداستۇرلى ساداق اتۋ فەدەراتسياسىنىڭ پرە­زيدەنتى دياس احمەتوۆپەن جانە وسى سپورتتىڭ اينالاسىندا جۇرگەن وزگە دە جاناشىر ازاماتتارمەن تانىسادى. جەر­لەسىمىزدىڭ قۇندىلىعىمىزعا دەگەن ۇمتى­لىسىن كورگەن فەدەراتسيا مۇ­شەلەرى از ۋاقىت ىشىندە ءداستۇرلى ساداق اتۋدىڭ قىر-سىرىن ۇي­رەتەدى. ال بيىلعى جىل باسىندا بۇل مەرگەندىك ونەر ۇلتتىق ويىندار قاتارىنا رەسمي تۇردە قابىلدانعانى اماندى مۇلدە ىنتالاندىرىپ جىبەرگەندەي. جاقىندا ماڭعىستاۋدا وسى ۇلتتىق ويىن تۇرىنەن وتكەن چەم­پيوناتقا قاتىسا الماسا دا، اتالعان بىرىنشىلىك بۇل سپورت ءتۇرىن دامىتۋعا ۇلكەن قادام بولدى دەپ ەسەپتەيدى ول.

– جالپى، سپورتتىق ساداق اتۋ مەن ءداستۇرلى ساداق اتۋ سپور­تىنىڭ ايىرماشىلىعى كوپ. وليمپيادالىق سپورت تۇرىندە نىسانانى وپتيكا ارقىلى كوزدەپ، اراقاشىقتىق پەن جىلدامدىقتى سول ارقىلى شامالاپ اتادى. ال ءداستۇرلى ساداق اتۋدا كەز كەلگەن نىساناعا ىشكى تۇيسىك پەن قول مەرگەندىگىنىڭ ۇيلەسىمى اسا قاجەت. ويىنشىنىڭ وزىنە پسيحولوگيالىق تۇرعىدان سەنىمدى بولۋى، ساداق-جەبەسىن كەزەمەس بۇرىن نىسانانى ويشا اتىپ ءتۇسىرۋى ماڭىزدى. وسىلايشا، اۋەلى باعىتتى ويشا تۇزەپ الاسىڭ دا، كىرىسىن (اتۋ ءجىبى) شىرەي تۇرىپ بوساتاسىڭ. كوبىنە قاۋىرسىندى اعاش جەبە پايدالانىلادى. قازىرگى ەرەجەدەگى قاشىقتىقتار – 50، 70 مەتردەن ءدوپ تيگىزەتىن قازاقتىڭ مەرگەن جىگىتتەرى از ەمەس. جۋىقتا تۇركيادا وتكەن دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىنىندا قاسىمحان قانات ەسىمدى وتانداسىمىز ءداس­تۇرلى ساداق اتۋ جارىسىندا كۇ­مىس جۇلدەگەر اتانعانى ءمالىم. بۇل سپورت ءتۇرى تۇركيادا جاقسى دا­مىعانى بايقالادى. 180-نەن استام بىرلەستىك قۇرىلعان. ولار ساداقتى «ياي» دەيدى. بىزدىڭشە، «جاي» عوي. تىلىمىزدە «جاي وعىن­داي» دەگەن ءسوز تىركەسى بار. سا­داقتى ەرتەدە حالقىمىز جاي دەپ تە اتاعانى ءمالىم، – دەيدى امان.

ءداستۇرلى ساداق اتۋدىڭ بۇ­عاناسى بەكي باستاعان جاس ۇرپاققا پايداسى ۇشان-تەڭىز. ساداقتى ۇستاپ، نىسانانى كوز­دەي باستاعاندا بۇل ىسكە ادام اعزاسىنداعى وتە سيرەك قوز­عالاتىن بۇلشىق ەتتەر دە جۇ­مىلاتىن كورىنەدى. ءارى بالا بويىندا باعىت تۇزەۋ، ماقساتقا جەتۋدەگى تاباندىلىق قاسيەتتەرىن تۇزەدى. بۇدان بولەك، ءداستۇرلى ساداق اتۋ، مەديتسينا تىلىمەن ايت­قاندا، كادىمگى «انتيسترەسس». كۇيزەلىستە جۇرگەن، ۋايىمى كوپ ادام اتۋ الاڭىنا بارىپ، قولىنا ساداق السا جىگەرلەنىپ، جەڭىلدەنىپ سالا بەرەدى، دەيدى ۇلتتىق سپورتتىڭ ماڭىندا جۇر­گەن ماماندار. ەرتەدەگى پاتشالار ءوز قىزدارىن ەلدەن اسىپ تۋعان مەرگەندەرگە ۇزاتۋى دا كوپ دۇنيەنى اڭعارتسا كەرەك. سەبەبى ساداق مەرگەندەرى ءوز ماقساتىنا جەتپەي قويمايتىن جاۋىنگەر رۋحتى بولىپ كەلەدى.

ار

امان ەگىنبايدىڭ ايتۋىن­شا، كوشپەلىلەر الەمىندە ساداقتىڭ «قازاق ساداعى»، «وسمان ساداعى»، «موڭعول ساداعى» دەگەن تۇرلەرى بار. سونىڭ ىشىندە «قازاق ساداعى» كولەمى جاعىنان شاعىن جانە كەز كەلگەن جەردە اتۋعا ىڭعايلى. قازاق – ات ۇستىندە جورتىپ جۇرگەن جاۋىنگەر حالىق. شاۋىپ كەلە جاتقان اتتىڭ ۇس­تىنەن نىساناعا ءدوپ تيگىزۋ ءۇشىن ساداقتىڭ شاعىن تۇردە جاسالعانى ۇتىمدى بولاتىنى تۇسىنىكتى. ال موڭعول، وسمان جانە ەۋروپا جۇرتىنا ءتان ساداقتار كولەمدى بولعاندىقتان، ات ۇستىندە قولدانۋعا وتە ىڭعايسىز. جەبە جاعىنان دا ايىرماشىلىقتار كوپ. ەرتەدە قازاق مەرگەندەرى ارقان قياتىن، جاۋدىڭ زارەسىن ۇشىرۋعا ارنالعان ىسقىرعىش، وت تۇتاتقىش جەبەلەردى دە ءجيى قولدانعان. قازاق ساربازدارى كوبىنە سابى اعاشتان جاسالاتىن، ال ۇشى سۇيەك نەمەسە مەتالدان دايىندالعان ايىر ۇشتى جەبەلەرمەن سوعىسقان.

– ءداستۇرلى ساداق اتۋداعى ەڭ كۇردەلىسى – جامبى اتۋ. شا­عىن، تاباق كولەمىندەي عانا دوڭگەلەك نىسانانى اتىپ ءتۇسىرۋ تەك مەرگەندەردىڭ مەرگەنىنىڭ عانا قولىنان كەلەدى. ات ۇستىندە شاۋىپ كەلە جاتىپ نىسانا كوزدەگەندەگى تاعى ءبىر ەرەكشەلىك، كوشپەلىلەرگە ءتان اتۋ ۇلگىسى دە ۇلكەن ءرول وينايدى. مىسال ءۇشىن، ەۋروپا حالقى ساداق اتقاندا جەبەنى سۇق ساۋساعى مەن ورتاڭعى ساۋساق ورتاسىنا ۇستايدى. ول – كوزمەرگەندەرگە ءتان ءۇردىس. ءبىز­دىڭ تۇركى جۇرتى، سونىڭ ىشىندە قازاق حالقى جەبەنىڭ قاۋىرسىنىن باس بارماق پەن سۇق ساۋساق ارقىلى قىسىپ تۇرىپ جىبەرەدى. سوڭعى ءادىس كەز كەلگەن جاعدايدا اتا بەرۋگە مۇمكىندىك تۋدىراتىنىن بايقاپ ءجۇرمىز. سوندىقتان كوشپەلىلەر ءادىسى وتە ىڭعايلى ەكەنىن ايتقىم كەلەدى. ءبىر كىتاپتان وقىعانىم بار ەدى: كوتەرىڭكى كوڭىل كۇيدى نەمەسە جاعىمدى جاڭالىقتى بىلدىرۋگە ارنالعان باس بارماعىن شوشايتىپ كورسەتۋ ىم-يشاراسى كوپ ەلدە قالىپتاسقان ەكەن. وسى باس بارماقتى كوككە كوتەرىپ كورسەتۋ تۇركى جاۋىنگەرلەرىنەن قالعان ءۇردىس دەسەدى. تۇتقىنعا تۇسكەن تۇركى مەرگەندەرىن دۇشپاندارى ەندىگارى جەبە ۇستاي الماسىن دەپ باس بارماعىن شاۋىپ تاس­تاپ وتىرعان. باس بارماقتان ايىرىلعان جاۋىنگەرگە ودان اسقان باقىتسىزدىق جوق بولعان. سوندا تۇتقىننان امان-ەسەن ورالعان ساربازدارىمىز الىستان حال سۇ­راسقاندا باس بارماعىن شوشايتىپ، ء«بارى جاقسى» دەپ بەلگى بەرگەن، – دەيدى ۇلتتىق سپورت جاناشىرى.

«تۇران» ساداق اتۋ ورتالىعى بۇگىندە پاۆلودار قالاسىنداعى قىمىزحانا جانىنان ورىن تەپكەن. اشىق اۋادا ورنالاسقاندىقتان، ءوز جۇمىسىن كۇن جىلى مەزگىلدە عانا ۇسىنا الادى. بيىل جاز بويى كوپتەگەن وقۋشى بۇل جەردە ساداق ۇستاپ، مەرگەندىكتەرىن شىڭدادى. كەيدە قايىرىمدىلىق جارىستارى ۇيىمداستىرىلىپ، بالالار ساداق اتۋدى تەگىن تۇردە مەڭگەردى. امان ەگىنبايدىڭ ايتۋىنشا، مۇندا كەز كەلگەن ەڭبەك ۇجىمدارى، جەكە ازاماتتار كەلىپ، جاتتىعۋىنا مۇمكىندىك بار. وبلىس ورتالىعىندا وتەتىن ءتۇرلى مەرەكەلەر مەن شارالاردا ساداق اتۋ الاڭى جۇمىس ىستەپ، كوپشىلىك ءوز قىزىعۋشىلىعىن ءبىلدىرىپ جاتادى. ازىرشە ساداق اتۋ ورتالىعىنىڭ ءىسى اۋەسقوي باعىتتا عانا وربۋدە. جىگەرلى ازامات الداعى ۋاقىتتا وڭىردەن ءداستۇرلى ساداق اتۋ فەدەراتسياسىنىڭ فيليالىن اشۋ­دى ارمانداپ ءجۇر. تەك بۇل تۇرعىدا رەسپۋبليكالىق فەدەراتسيا مەن وبلىستىق سپورت جانە دەنە شىنىقتىرۋ باسقار­ماسىنىڭ قولداۋى اۋاداي قاجەت.

اماننان بۇل كاسىبىنەن قانشا پايدا تاباسىڭ دەپ سۇرادىق. اقكوڭىل ازامات جىميعان قالىپ­پەن ەشبىر تابىستىڭ جوق ەكەنىن جەتكىزدى. اندا-ساندا ۇيىم­داستىرىلىپ تۇراتىن مەرە­كەلەردەگى سپورتتىق ءىس-شارالار مەن جارىستاردان تۇسكەن از-ماز قاراجاتقا نىسانا ماتەريالدارى مەن جەبە ساتىپ الامىن دەيدى. ءبىر جارىستىڭ وزىندە كەمى 2-3 جەبە سىنىپ، بىرنەشە نىسانا پايدالانىلادى. ال ءبىر عانا جەبەنىڭ قۇنى 2 مىڭ تەڭگە ەكەنىن ەسكەرسەك، كاسىپ يەسىنىڭ بۇل ويىننان ولجا تاۋىپ وتىرماعانىن اڭعاراسىز.

ءسوز سوڭىندا امان ەگىنباي ۇلتتىق جاۋىنگەرلىك ونەرىمىزدىڭ دامۋى ءۇشىن ساداق اتۋدى گولف ءتارىزدى داۋلەتتى ادامداردىڭ سۇيىكتى ويىنىنا اينالدىرۋ قاجەت دەپ سانايتىنىن جەت­كىزدى. سەبەبى ەندى عانا ءورىس الا باستاعان مەرگەندىك ونەردى وركەن­دەتۋگە قاراجات قۇيۋ قاجەت. مەم­لەكەت تاراپىنان دا زور قام­قورلىققا سۇرانىپ تۇر. سوڭعى ۋاقىتتارى مەملەكەتتىك كەڭەسشى ەرلان قارين دەمالىس كۇندەرى ەلورداداعى ءداستۇرلى ساداق اتۋ ورتالىعىنا بارىپ، نىسانا كوزدەپ جۇرگەن كورىنەدى. بۇل جاعىمدى ءۇردىس وزگە دە ەل اعالارى مەن اتقامىنەرلەرگە جۇعىستى بولسا ەكەن دەگەن تىلەگىمىز بار.

 

پاۆلودار

سوڭعى جاڭالىقتار

كۇرەسكەر گەينە

ادەبيەت • بۇگىن، 23:17

اجالدى جەڭگەن اسپان

ادەبيەت • بۇگىن، 23:16

اعاش كوشەتى ەگىلدى

ايماقتار • بۇگىن، 23:08

تسيفرلاندىرۋعا باسىمدىق بەردى

قازاقستان • بۇگىن، 23:07

Superpave تەحنولوگياسى ەنگىزىلەدى

قازاقستان • بۇگىن، 23:06

شىمبۇلاقتاعى شاڭعى ماۋسىمى

تۋريزم • بۇگىن، 22:52

قاسقىر

ونەر • بۇگىن، 22:50

دوللار باعامى قايتا ءوستى

قارجى • بۇگىن، 16:12

ۇقساس جاڭالىقتار