ەل ەلدىگىن تانىتتى, ەندى كەزەك – ەرىندە!

قازاق جۇرتى «تەزەك تەرىپ, تاريح جولىندا ارتتا قالماس» ءۇشىن بۇگىنگى بيلىك ادىلەتتى قوعام قۇرۋعا ۇمتىلىس جاساپ وتىرعان جايى بار. ۇمتىلىسى سول – مەملەكەتتىلىكتىڭ ىرگەتاسى سانالاتىن كونس­تيتۋتسياعا ىرگەلى وزگەرىستەر جاسالىپ, شەكسىز بيلىككە جول بەرىلمەيتىن نور­­مالار ەنگىزىلدى. ەندىگى جەردە قايتا-قاي­تا «نولدەن» باستالاتىن پرەزي­دەنت­تىك مەرزىم كەلمەسكە كەتىپ, ۇمىتكەر پرە­زي­­دەنتتىككە ءبىر-اق رەت, 7 جىلدىق مەر­زىم­گە سايلانادى. كەشەگى كەزەكتەن تىس وت­كەن پرە­زيدەنتتىك سايلاۋ – وسىنىڭ دالەلى.

ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى جاريا­لاعان پرەزيدەنتتىك سايلاۋدىڭ الدىن الا ناتيجەسى بويىنشا قاسىم-جومارت توقاەۆ 81,31 پايىز, جيگۋلي دايراباەۆ – 3,42 پايىز, قاراقات ابدەن –  2,60 پا­يىز, مەيرام قاجىكەن – 2,53 پا­يىز, نۇرلان اۋەسباەۆ – 2,22 پايىز, سالتانات تۇرسىنبەكوۆا 2,12 پايىز داۋىسقا يە بولدى. سايلاۋشىلاردىڭ باسىم كوپشىلىگى ەلدەگى جۇزەگە اسىرىلا باستاعان ساياسي, قۇقىقتىق رەفورمانى اياعىنا دەيىن جەتكىزۋدى قولداپ, بۇگىنگى مەملەكەت باسشىسىنا سەنىم ارتقانى ايقىن اڭعارىلادى.

كۇنىنە قىرىق قۇبىلىپ, اۋناق­شىپ وتىرعان الەمدە قازاق ەلى ءوز-وزىنە بەرىك بولىپ, سىرتتان شي جۇگىرت­كەن­دەرگە سىر بەرمەيتىندەي جاعدايدى قالىپ­تاس­تىرعانى ابزال. جاتتىڭ داۋلەتىن جامباسقا باسۋدى كوكسەيتىن ەلدەردىڭ توعىزىنشى تەرريتورياعا ىقپالىن جۇرگىزۋگە جانتالاساتىنى ايدان انىق. ياعني الىپتاردىڭ ارباۋىنا تۇسپەي, مەملەكەتتىلىكتىڭ تۇعىرىن بيىكتەتە ءتۇسۋ بۇگىنگىنىڭ باستى مىندەتى بولماق. وسى تۇستا ۇلى ابايدىڭ ايتقانىنا جۇگىنۋگە تۋرا كەلەدى: «ەندى ادام كۇش جارىستىرىپ ەمەس, اقىل جارىستىرىپ ورگە باسا الادى. ال اقىلدىلىقتىڭ ولشەمى – ادىلەتتىلىك. ادىلەت ەشكىمدى كەمسىتپەيدى, ەشتەڭەنىڭ وبالىنا قالمايدى». قاسىم-جومارت توقاەۆ تىزگىنىن ۇستاعان بيلىك تە وسى ۇستانىمعا ۇيىپ وتىر. ەندەشە, ادى­لەتتىلىككە ۇيىعان قوعامنىڭ ىنتى­ماعى دا جاراسىمدى بولسا كەرەك. سەم­سەر ءجۇزدى ساياساتكەر التىنبەك سارسەن­باي­ ۇلىنىڭ كەزىندە ايتقانى دا  ءبىزدىڭ وسى ويىمىزدى بەكىتە تۇسەدى: «ىشكى تۇراقتىلىعى مىعىم, حالقىنىڭ ءال-اۋقاتى ۇزدىكسىز جاقسارىپ كەلە جاتقان مەملەكەت ەشكىمگە جالتاقتاماي, سىرتقى ساياساتىن ەركىن جۇرگىزە الادى. ەگەر ءبىزدىڭ ىشكى تۇراقتىلىعىمىز سىرتقى مەملەكەتتەردىڭ قولىندا بولسا, وندا قازاقستان بىرەسە اناعان, بىرەسە مىناعان جالتاقتاپ, كىرىپتارلىققا تۇسەدى».

ءۇش ءجۇز جىلعا جۋىق جات جۇرتتىڭ بودانى بولعان قازاق ەلىنىڭ ەندىگى جەردە باسىنا نوقتا كيگىزىلسە, ودان ارىلۋى قيىن. تاريحتىڭ اششى ساباعى قازاقستانعا الداعى كۇندە تورتكۇل دۇنيەنىڭ ءتورت قۇبىلاسىمەن تۇگەلدەي كوپۆەكتورلى قارىم-قاتىناس جاساۋعا بەيىمدەلۋدى قاجەت ەتەدى. ايتپەسە, اتى تاۋەلسىز, زاتى ساتەلليت ەل قاشاندا سىباعاعا جارىمايتىنى بەلگىلى. كىرىپتارلىقتىڭ كوكەسى دەگەنىمىز وسى.

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قيۋى كەتكەن قوعامدى قال­پىنا كەلتىرەمىن دەگەن ماقسات-مۇددەسى ەرەكشە كۇش-جىگەردى تالاپ ەتەتىنى ءمالىم. پرەزيدەنتتىك سايلاۋداعى وعان دەگەن ەلدىڭ سەنىمى باستالعان رەفورمانى اياعىنا دەيىن جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. ناقتىراق ايتقاندا, سايلاۋ پرە­زيدەنتكە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇك­تەيدى: ول – قازاقستاندى وركەنيەتتى ەلدەر كوشىنە قوسۋ.  بۇل ءۇشىن قوعامدا جىلدار بويى قوردالانعان كۇردەلى ماسە­لەلەردىڭ ءتۇيىنىن تارقاتۋ, دەندەپ كەتكەن جەمقورلىقتى اۋىزدىقتاۋ, وليگارحتاردىڭ قارپىپ قالعان نيەتىنە تۇساۋ سالۋ قاجەت.

ارينە, وليگوپوليادان ارىلۋ, ولي­گارح­تاردىڭ ۇستەمدىگىمەن قوشتاسۋ ءبىر ساتتە مۇمكىن ەمەس. جىلدار بويى مەملە­كەتتىك قازىنانى مايشەلپەككە اينال­دىرىپ كەلگەن توپ ءتاتتى كۇلشەسى­نەن ايىرىلعىسى كەلەدى دەيسىز بە. جانتالاسادى, بيلىككە قارسى الۋان ءتۇرلى قيتۇرقى ارەكەت جاسايدى. جالعان اقپارات تاراتىپ, حالىقتا ەكىۇداي پىكىر تۋعىزۋعا تىرىسادى. كەۋ-كەۋ كوڭىلمەن جەمقورلاردىڭ جەتەگىنە ەرىپ كەتەتىندەر وسىندايدا پايدا بولادى. ارزىمسىز اقشاعا ساتىلىپ, ەلدىڭ مۇددەسىن اياقاستى ەتەتىندەر سولاردىڭ قاتارىنان. ارينە, بۇل جەردەگى باستى ماسەلە – قوعامنىڭ اشىقتىعى. قۇقىقتىق قوعامنىڭ نەگىزگى تەتىگى زاڭنىڭ ىسكە قوسىلاتىنى دا وسى تۇس. ادىلەتتىلىك باستى قاعيداتقا اينال­عان تۇستا زاڭسىزدىققا توسقاۋىل قويى­لادى. ەلى سەنىم ارتقان تۇستا ەرى دە جەرگە قاراتپاۋعا ءتيىس.

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرە­زي­دەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ رەسپۋب­ليكالىق قوعامدىق شتابقا بارىپ, كەزەكتەن تىس پرەزيدەنت سايلاۋىنداعى «اشىق قوعام» ايماقتىق زەرتتەۋلەر حالىقارالىق ينستيتۋتى جۇرگىزگەن Exit-poll-دىڭ قورتىندىسىمەن تانىسقاننان كەيىن: «كونستيتۋتسيالىق رەفورمانى تولىعىمەن جانە ناقتى جۇزەگە اسىرامىز. ەلىمىزدىڭ ساياسي قۇرىلىسىن جاڭا قالىپقا تۇسىرەمىز. ەكونوميكانى تۇبەگەيلى وزگەرتەمىز. حالقىمىزدىڭ ءال-اۋقا­تىن ارتتىرامىز. سونىڭ بارلىعىن ويداعىداي اتقارۋ ءۇشىن بىزگە بىرلىك كەرەك. سون­دىقتان ءاردايىم بىرگە بولايىق!» دەپ مالىمدەدى. پرەزيدەنتتىك سايلاۋداعى Exit-poll ناتيجەسىنەن كەيىنگى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنىڭ مالىمدەمەسى ساي­لاۋ­الدى باعدارلاماسىنىڭ ءتۇيىنى ىسپەتتى.

ء«وز تىزگىنىنە ءوزى يە بولا المايتىن, ءوز قاسيەتىن ءوزى باعالاپ, ءوز ءمىنىن ءوزى تۇزەي المايتىن, ءوز مۇڭىن ءوزى مۇڭداپ, ءوز جوعىن ءوزى جوقتاي المايتىن حالىق پەن قاۋىمنىڭ بۇگىنگى دۇنيەدە بىتىرەرى شامالى» ء(ا.كەكىلباي ۇلى). وي ساناتكەرى بۇل ءسوزدى تەرەڭنەن تولعاپ, الداعىنى بولجاپ ايتقانى راس. بۇل – قازىرگى قازاق قوعامى ساناسىنا قۇيىپ الاتىن, جادىنا مىقتاپ توقيتىن-اق ءسوز. بيلىك تىزگىنىنە يە بولاتىن تۇلعاعا سەنىم ارتا بىلگەن ەل ءوز ءمىنىن ءوزى تۇزەپ, ءوز جوعىن ءوزى تۇگەندەۋگە كىرىستى دەپ ايتۋعا تۇرارلىق. بۇگىنگى دۇنيەدە بىتىرەرىمىز دە كوپ. كەشەگى سايلاۋ – وسىنىڭ باستاماسى. ەل ەلدىگىن تانىتتى, ەندى كەزەك – ەرىندە!