كىشى ارالدىڭ قامى

كەيىنگى كەزدە ارالعا قاتىستى ما­سە­­لەنى شەشۋ ءۇشىن «كۇرىش ەگۋگە مو­راتوري جاريالاۋ كەرەك» دەگەن ۇسى­نىس ايتىلىپ ءجۇر. مەنىڭشە, بۇل تىعىرىقتان شىعار جول ەمەس. كەرى­­سىنشە, وڭىردەگى ەلدى مەكەندەردىڭ جاع­دايىن ودان ءارى ۋشىقتىرىپ جىبەرۋى مۇمكىن. وڭىردە قانشاما شارۋاشىلىق كۇرىش ەگۋمەن اينالىسادى. اتالعان شارۋاشىلىقتاردا مىڭداعان ادام جۇمىس ىستەيدى. موراتوري جاريالانسا, ولاردىڭ جايى نە بولماق؟ ەڭ الدىمەن وسىنى ەسكەرۋ كەرەك.

ەل اۋزىندا ايتىلىپ جۇرگەن ەكىن­شى ءبىر ۇسىنىس – ەرتىستىڭ سۋىن قۇ­بىر ارقىلى دارياعا قۇيۋ. بۇل دا بولا­شاعى جوق جوبا. ويتكەنى ەرتىس – ترانسشەكارالىق وزەن. باستاۋىن قىتايدان الىپ, رەسەي ارقىلى بىزگە جەتەدى. ترانسشەكارالىق وزەن سۋلارىن ءبولىپ پايدالانۋ تۋرالى حالىقارالىق كونۆەنتسيا بار. بۇل ۇيىمعا قىتاي مۇشە ەمەس. دەمەك قىتاي ءوز اۋماعىنان وتەتىن وزەن سۋىن قالاي جانە قانشا مولشەردە پايدالانسا دا, ەركى وزىندە. سوڭعى جىلدارى ەرتىس سۋى دەڭگەيىنىڭ ءتۇسۋى سونىڭ ءبىر دالەلى. ال ءسىبىر وزەندەرى رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ مەنشىگىندە. سىرداريا مەن ءامۋداريا باستاۋىن تاجىك جانە قىرعىز مۇزداقتارىنان الىپ, جولىنداعى ءۇش مەملەكەتتىڭ قا­جەتىن وتەپ بارىپ, قازاق جەرىنە جە­تەدى. وندا دا سۋدىڭ جارتىمسىز بولىگى عانا كەلەدى. سوندا كىشى ارالدى قانداي سۋمەن تولىقتىرماقپىز؟

مەنىڭ ۇسىنىسىم – داريانىڭ ارال اۋدانىمەن شەكتەسەتىن ەڭ جاقىن تۇسىنان ارال قالاسىنا, ياعني بۇرىنعى تەڭىز پورتىنا دەيىن قۇبىر بويىمەن سۋ ايداۋ. بۇگىنگى حالىقتىڭ قۇتىلارمەن ويپاتقا قاراي توككەن تامشى سۋلارىن قۇبىر ارقىلى كەلەتىن مول سۋعا نەگە اينالدىرماسقا؟! ءارى قاراي قوسامان ەلدى مەكەنىندە جەر استى تۇششى سۋ قورى بار. بۇل سۋ ارال, قازالى قالالارىن جانە ولارعا قاراستى ەلدى مەكەندەردى تازا اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىر.

ارال اۋدانى نەگىزىنەن مال شارۋا­شىلىعىمەن عانا اينالىسادى. ەگىستىك جوقتىڭ قاسى. سەبەبى بىزدە اعىن سۋ جوق. ەندەشە, نەگە قالاعا دەيىن جەتكەن داريانىڭ سۋىن قۇبىر ارقىلى اۋداننىڭ ەلدى مەكەندەرىنە جەتكىزبەسكە. تارتىلعان قۇبىردىڭ بويىنا جاعالاي ەل قونىپ, ەگىنشىلىكپەن اينالىسسا, مال باقسا, تاماشا ەمەس پە؟!

بۇل ۇسىنىستى ايتۋدىڭ وزىندىك سەبەبى بار. وزدەرىڭىز بىلەتىندەي, اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردە حالىق سانى از, ەسەسىنە مال سانى بىرنەشە ەسە كوپ. مالعا سۋ كەرەك. ال ارالدىقتاردىڭ قا­زىر ءىشىپ وتىرعان سۋىنا مال ورتاق­تا­سىپ وتىر. ەگەر داريانىڭ سۋى قۇبىر ار­قىلى جەتسە, اۋىلداردىڭ ەكولو­گيالىق ماسەلەسىنىڭ رەتتەلۋىنە, ياعني جاقىن ورىستەردىڭ توزباۋىنا, قاشىق ورىستەردىڭ اينالىمعا تۇسۋىنە, ەگىن, باقشا شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋىنا جول اشىلار ەدى. ال بالىقشى قاۋىم اۋىن كەتپەنگە, قايىعىن اتقا ايىرباستاپ مال باعىپ, ەگىن ەگەر ەدى. تارتىلعان تەڭىزدىڭ تابانىنان بوساعان جەرلەرگە سەكسەۋىل مەن جىڭعىل ەگە بەرگەن ابزال.

جوعارىدا ايتقانىمداي, تاجىك پەن قىرعىز اعايىندارعا داريانىڭ سۋى ماسەلە ەمەس. ەگەر ورتاق وزەننىڭ سۋىن كەلىسىپ پايدالاناتىنداي مۇمكىندىك پەن ىنتا بولسا, كىشى ارالدى قازىرگى دەڭ­گەيىندە ۇستاپ تۇرۋعا بولادى. بار­لىعى بيلىكتەگىلەردىڭ كەلىسىمى مەن شە­شىمدەرىنە تىكەلەي بايلانىستى.

قايرات مىرزاتاي ۇلى,

قوسامان اۋىلىنىڭ تۇرعىنى

قىزىلوردا وبلىسى,

ارال اۋدانى