جالپى, تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى قازاق اسكەري جۋرناليستيكاسىنىڭ جىلناماسى 1992 جىلدان باستاۋ الادى. ءدال سول جىلى 16 جەلتوقساندا قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ ورتالىق ورگانى «قازاقستان ساربازى» گازەتىنىڭ العاشقى سانى جارىق كوردى. ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش قورعانىس ءمينيسترى كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, حالىق قاھارمانى ارميا گەنەرالى ساعادات نۇرماعامبەتوۆ اقپارات سالاسىنا ايرىقشا ءمان بەرىپ, تۇڭعىش اسكەري گازەت پەن تەلەفوتوستۋديانىڭ اشىلۋىنا تىكەلەي ءوزى مۇرىندىق بولدى. سول تۇستا گازەتتىڭ جاۋاپتى رەداكتورى بولىپ پودپولكوۆنيك ۆيل راحمانقۇلوۆ تاعايىندالدى. كەيىننەن 1993 جىلى باسشىلىققا كەلگەن پولكوۆنيك ساپارعالي جاعىپاروۆ جەتى جىلدان استام ۋاقىت شىعارماشىلىق ورتانىڭ شىرايىن كەلتىردى. بۇل ەسىم قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىندەگى قالام ۇستاعان ارىپتەستەرىم ءۇشىن اڭىزعا اينالعان. ول – ادالدىقتىڭ ەتالونى. ول – ۇلكەن جۇرەكتى ۇستاز. ول – قامىققانعا قامقور, جابىققانعا جاناشىر بولا بىلەتىن كادىمگى ساپار اعا.
ساپارعالي جاعىپاروۆ 1976 جىلى لۆوۆ جوعارى ساياسي اسكەري ۋچيليششەسىنىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىن بىتىرگەن تۇڭعىش قازاق وفيتسەرى. كاسىبي جۋرناليست. بۇل كەڭەس زامانىندا اسكەري جۋرناليستەر دايارلايتىن بىردەن ءبىر اسكەري وقۋ ورنى بولاتىن. وسى جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىن ءار جىلدارى پولكوۆنيك اناتولي لادين, پودپولكوۆنيكتەر الەكساندر باۆتۋتو, مارات نۇرسەيىتوۆ جانە پولكوۆنيك سەرىك قاناپيانوۆ سەكىلدى قازاقستاندىق وفيتسەرلەر ءبىتىرىپ شىققان. بۇگىندە اسكەري جۋرناليستيكا سالاسىنداعى ساۋساقپەن سانارلىق بۇل وفيتسەرلەردىڭ ءبارى – قۇرمەتتى دەمالىستا.
ساپارعالي نۇرداۋلەت ۇلىنىڭ العاشقى وفيتسەرلىك قىزمەتى تىنىق مۇحيت فلوتى پريمورە فلوتيلياسىنىڭ «بوەۆوي پريزىۆ» گازەتىندە باستالدى. بۇل جەردە جاۋاپتى حاتشى, رەداكتور بولىپ بەس جىلدان استام ۋاقىت قىزمەت ەتتى. ساپار اعانىڭ «ادميرال سەنياۆين» كرەيسەرىندەگى مۇحيت جورىقتارىندا تۋعان جازبالارى اسكەري باسىلىممەن شەكتەلمەي, «لەنينشىل جاس» گازەتىندە دە جارىق كورىپ تۇراتىن. تەڭىزشىلەر ءومىرى, ونىڭ ىشىندە مەرزىمدى قىزمەتىن وتەپ جۇرگەن قازاق بالالارى جايلى سۋرەتتەمە, وچەركتەرى جاستار گازەتى ارقىلى قالىڭ وقىرمانعا جەتىپ جاتاتىن.
1984 جىلى ۆ.ي. لەنين اتىنداعى اسكەري-ساياسي اكادەميانىڭ رەداكتورلىق ءبولىمىن بىتىرگەن ساپارعالي جاعىپاروۆ ورتا ازيا اسكەري وكرۋگىنىڭ «بوەۆوە زناميا» گازەتىندە ءتىلشى, ءبولىم باسشىسى بولىپ قىزمەت ەتتى.
1989-1993 جىلدارى گەرمانياداعى كەڭەس اسكەرلەرى توبىنىڭ «سوۆەتسكايا ارميا» گازەتىندە ءبولىم باسشىسى بولىپ قىزمەت اتقاردى. كەيىننەن بۇل باسىلىم «ناسلەدنيكي پوبەدى» دەگەن اتپەن جارىق كورىپ تۇردى.
ساپارعالي نۇرداۋلەت ۇلى 1993 جىلى «ەلگە دە اسكەري جۋرناليست كەرەك» دەپ, تۋعان جەرگە ورالادى. قورعانىس ءمينيسترى ساعادات نۇرماعامبەتوۆتىڭ قابىلداۋىندا بولىپ, جاڭادان اشىلعان گازەتتىڭ رەداكتورلىعىنا تاعايىندالادى. ول جايىندا ءوزى بىلاي ەسكە الادى:
«كوپ جىلدىق اسكەري قىزمەتىمدە تالاي باستىقتى كوردىم. الايدا ساعادات نۇرماعامبەتوۆتەي سىپايى, قاراپايىم, كىشىپەيىل ادام نەكەن-ساياق. ورتا ازيا اسكەري وكرۋگىندە قىزمەت ەتىپ جۇرگەنىمدە ساعادات قوجاحمەت ۇلىمەن بىرگە قىرعىزستانداعى اسكەري بولىمدەردە قىزمەتتىك ءىسساپاردا بولعانىم بار. ۇمىتپاپتى. قۇشاق جايا قارسى الدى. العاشقى كۇننەن اكەلىك قامقورلىعىن كورسەتتى. ء«وز ەلىڭ, ءوز اسكەرىڭ. سوعان جان اياماي قىزمەت ەتە ءبىل!» دەپ باتاسىن بەرىپ ەدى».
كەلەسى جىلى ارميا گەنەرالى ساعادات نۇرماعامبەتوۆتىڭ 100 جىلدىعى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە اتالىپ وتىلەتىنىنە سەنىمدى. ءانى-مىنە دەگەنشە بۇل جىل دا اياقتالۋعا جاقىن. سول سەبەپتى باتىردىڭ عاسىرلىق تويىنا دايىندىقتى الداعى جىلدىڭ باسىندا باستاپ كەتۋىمىز كەرەك. ءوز تاراپىمنان جان-جاقتى قولداۋ كورسەتۋگە دايىنمىن» دەيدى.
ساپار اعانىڭ 1996 جىلى كۇز ايلارىندا تاجىك-اۋعان شەكاراسىندا قىزمەتتىك ءىسساپاردا بولىپ, ءبىر جارىم اي ۋاقىتىن «قازبات» جاۋىنگەرلەرىمەن بىرگە وتكىزگەنى بار. سول ساپاردا كەيىپكەرىمىزدىڭ قالامىن قارۋعا ايىرباستاپ, ساربازدارمەن ءبىر وكوپتا تىزە قوسىپ, قارۋلى قاقتىعىسقا قاتىسقانىن كوپ ادام بىلە بەرمەيدى.
1995 جىلى ساۋىردە سودىرلارمەن بولعان شايقاستاردىڭ بىرىندە 17 جىگىت قازا بولىپ, 30-دان اسا ساربازدىڭ جاراقات العانى بەلگىلى. ساپار اعانىڭ وسى شايقاس تۋرالى بىرقاتار رەسپۋبليكالىق باسىلىمداردا جارىق كورگەن ماقالالارى ەلوردانىڭ «وتان قورعاۋشىلار» الاڭىندا تاجىك-اۋعان شەكاراسىندا قازا تاپقان قازاقستاندىق جاۋىنگەرلەرگە ارنالعان اللەيانىڭ اشىلۋىنا قوزعاۋ سالعانىن ەستەن شىعارماعان ابزال.
ساپار اعانىڭ ازاماتتىق كەلبەتى مەن ادامي بولمىسى جايىندا كوپ ايتۋعا بولادى. ول كىسى – ىزدەنىستىڭ ادامى. ۇنەمى تاريحي دەرەكتەردى جيناستىرىپ جۇرەدى. كوبىنە كوپشىلىك جۇرت بىلە قويمايتىن, ەسىمى ۇمىتىلعان ەرەكشە ادامدار جايلى تىڭ مالىمەتتەردى تاۋىپ جاريا ەتىپ كەلەدى. ونىڭ ىشىندە ۇلتىمىز ۇمىتا باستاعان كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, ۇشقىش ءبىلىس نۇرپەيىسوۆ جايىندا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ قالام تارتقانىن ايتا كەتۋ كەرەك. اسكەرگە وزبەكستاننان شاقىرىلىپ, سول ەلدىڭ باتىرى اتانىپ كەلگەن ءبىلىس نۇرپەيىسوۆ 1919 جىلى قىزىلوردا وبلىسىنىڭ قازالى اۋدانىندا دۇنيەگە كەلگەن ەكەن. ءبىلىس ءبىر جاسقا تولماي اكە-شەشەسى قاراقالپاقستاننىڭ پەترو-الەكساندروۆسك قالاسىنا قونىس اۋدارعان. وسىنداي ىزدەنىستەردىڭ ارقاسىندا كەيىنگى جىلدارى قازاقستاندا باتىردىڭ ەسىمى اتالا باستادى.
ساپار اعانىڭ ءۇش مارتە كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, اتاقتى ۇشقىش يۆان كوجەدۋبتىڭ جەكە مەحانيگى بولىپ قىزمەت ەتكەن قازاق قىزى ءمادينا ىسقاقوۆا تۋرالى جازعان ماقالاسى دا زەرتتەۋشىلەردىڭ نازارىن بىردەن وزىنە اۋداردى. 1924 جىلى كوكشەتاۋ وبلىسىنىڭ ساندىقتاۋ اۋدانىندا دۇنيەگە كەلگەن قايسار قىز 17 جاسىندا ءوز ەركىمەن سوعىسقا اتتانعان. كەمەروۆو قالاسىنداعى اۋە بايلانىسى مەكتەبىن بىتىرگەن ءمادينانىڭ ارمانى ۇشقىش بولۋ ەكەن. الايدا ول ارمانى ورىندالماي ۇشاق مەحانيگى كۋالىگىنە عانا قول جەتكىزگەن قازاق قىزى 240-شى جويعىش اۆياتسيا پولكىنە قابىلدانىپ, مايداندا يۆان كوجەدۋبتىڭ اۆيامەحانيگى بولىپ قىزمەت ەتكەن.
ساپار اعاعا ماسكەۋدە اسكەري اكادەميادا وقىپ جۇرگەن جىلدارى ءۇش مارتە كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى الەكساندر پوكرىشكينمەن كەزدەسىپ, سۇحباتتاسۋدىڭ ءساتى ءتۇسىپتى. سول جولى ەكى مارتە كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اڭىزعا اينالعان ۇشقىش تالعات بيگەلدينوۆ تۋرالى ارىپتەسىنىڭ باعا جەتپەس ەستەلىكتەرىن قاعازعا ءتۇسىرىپ العان ەكەن. قىرىق جىلعا جۋىق ۋاقىت جەكە ارحيۆىندە ساقتالعان قۇندى دۇنيە قازاق باتىرىنىڭ بيىلعى 100 جىلدىعىندا «سارباز» گازەتىندە جاريالاندى.
ارداگەر اعانى قازاقستانداعى اسكەري جۋرناليستيكانىڭ بولاشاعى الاڭداتادى. ءار جىلدارى ماسكەۋ اسكەري ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىن ءبىتىرىپ كەلگەن بىرەر جاستىڭ باسقا سالاعا اۋىسىپ كەتۋى دە ويلانتارلىق. وتاندىق اسكەري ءباسپاسوز ءۇشىن مامانداردى ءوز ەلىمىزدە وقىتۋ ماقساتىندا ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اسكەري كافەدراسى بيىلدان باستاپ اسكەري جۋرناليستەردى دايارلايتىن بولدى.
ساپار اعا ايتادى: «بۇل, ارينە, قۋانتارلىق جاڭالىق. ولار بۇل جەردەن ساپ دايىندىعىنان باستاپ, اسكەري جارعىلاردى جاتتاپ, تاكتيكامەن تانىسىپ, ءتۇرلى اتىس قارۋلارىن مەڭگەرىپ شىعادى. ماماندىعى بويىنشا تەوريالىق ءبىلىم تەرەڭدەتىلىپ وقىتىلىپ قانا قويماي, ولار تاجىريبەدەن ءوتۋى كەرەك. بولاشاق اسكەري جۋرناليستەر باق بەتىندە مەملەكەتتىڭ قورعانىسى مەن قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرىن كوتەرىپ, قازىرگى زامانعى اقپاراتتىق كۇرەس پەن ونىڭ تاسىلدەرى, قارسى ناسيحات جۇرگىزۋ, ارنايى اقپاراتتىق وپەراتسيا ۇيىمداستىرۋ, اسكەري قاقتىعىستار كەزىندەگى باق-تىڭ ءرولى سياقتى باسقا دا وتە ماڭىزدى ماسەلەلەردى زەرتتەپ, زەردەلەي ءبىلۋى كەرەك. ول ءۇشىن تاجىريبە قاجەت».
بار سانالى عۇمىرىن وتان قورعاۋعا ارناعان پولكوۆنيك ساپارعالي جاعىپاروۆ تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا اسكەري جۋرناليستەر شوعىرىن تاربيەلەپ شىعاردى. «قازاقستان ساربازىنان» قانات قاققان سول ۇركەردەي توپ ۇستاز سەنىمىن اقتاي بىلگەن سياقتى. سول توپتىڭ ىشىندە بولعانىمىزدى ءبىز دە ءاردايىم ماقتان تۇتامىز.
مۇحاربەك ماحامبەت,
زاپاستاعى پودپولكوۆنيك
