بىراق وسى كەزەڭدە الەمدە بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىق تۇپكىلىكتى ورنىقپادى, قاۋىپسىزدىك دەڭگەيى تومەندەپ, كۇننەن-كۇنگە كۇردەلەنىپ بارادى. تەرروريزم مەن ەكسترەميزم وتى ءورشىپ تۇر. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان كەيىن مەملەكەتتەر اراسىنداعى قالىپتاسقان سەنىم مەن توزىمدىلىك قۇلدىراۋ ۇستىندە, ءار مەملەكەت ءوز مۇددەسىن قورعاۋعا جانە العا جىلجىتۋعا كوشتى. وسىنداي جاعدايدا بۇۇ ءوزىنىڭ قاۋقارسىزدىعىن, السىزدىگىن, ىقپالسىزدىعىن كورسەتىپ وتىر. كەرەك دەسەڭىز, الەمدەگى بەيبىت ومىرگە, قاۋىپسىزدىككە جاۋاپتى بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە مۇشە مەملەكەتتەر كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ ىشكى ىسىنە تىكەلەي ارالاساتىن بولدى.
كەزىندە جەر بەتىندەگى يادرولىق قارۋدى ءبىرشاما ازايتۋعا ىقپال جاساعان بۋداپەشت مەموراندۋمى (1994 جىل) ءىس جۇزىندە ءوزىنىڭ كۇشىن جويدى. وسى مەموراندۋمعا سەنىم ارتقان, تاۋەلسىزدىگىنە, قاۋىپسىزدىگىنە, تەرريتورياسىنىڭ تۇتاستىعىنا, بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە مۇشە مەملەكەتتەردەن كەپىلدىك العان ەلدىڭ ءبىرى – ۋكراينادا قازىر سۇراپىل سوعىس ءجۇرىپ جاتىر. وسىنداي كەپىلدىك قازاقستانعا دا بەرىلگەنىمەن ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگى مەن جەرىمىزدىڭ بىرتۇتاستىعىنا كۇمان كەلتىرۋشىلەر قىلاڭ بەرە باستادى. قاراپ وتىرساڭىز, حالىقارالىق قۇقىقتى ۇستانۋ, ءار مەملەكەتتىڭ ءوزىنىڭ سىرتقى ساياساتتاعى مۇددەسىنە, باعىت-باعدارىنا بايلانىستى بولىپ قالدى.
سونىمەن قاتار يادرولىق قارۋ ازداي ەندى اسا جوعارى تەحنولوگياعا قول جەتكىزگەن ەلدەر عارىشتى دا اسكەري ماقساتقا پايدالانۋعا كوشتى. ۋكرايناداعى جاعداي كورسەتكەندەي, ەندى ۇشاق پەن سناريادتاردىڭ ورنىن ايلاشىل دروندار باساتىن ءتۇرى بار, قىسقا مەرزىمدە روبوت-اتقىشتار دا پايدا بولۋى ابدەن ىقتيمال. وسىعان قاراپ سوڭعى جارتى عاسىردا ادامزات بالاسىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ ورتاسى تۇبەگەيلى وزگەرگەنىمەن, ونىڭ ساناسى, مادەنيەت دەڭگەيى, وركەنيەتكە, بولاشاققا جاۋاپكەرشىلىگى ونشا وزگەرە قويماعانىن بايقايسىز.
وسىنداي گەوساياسي كۇردەلى كەزەڭدە قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگىن ساقتاپ قالۋ, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىن نىعايتۋ, جەرىنىڭ تۇتاستىعىن قامتاماسىز ەتۋ, قورعاۋ – ەلگە دە, ەلدىڭ باسشىسى – پرەزيدەنتكە دە ۇلكەن سىن, وراسان زور جاۋاپكەرشىلىك. 15 مىڭ شاقىرىمنان استام شەكارانى قاۋىپ-قاتەردەن تەك اسكەر كۇشىمەن امان ساقتاۋ قيىن. بۇل تۇرعىدا ءبىزدىڭ نەگىزگى قۇرالىمىز – شەكارالاس ەلدەرمەن ىنتىماقتاستىقتى, دوستىق قاتىناس پەن سەنىمدى ارتتىرا بەرۋ, شەكارا سىزىعىن دوستىق بەلدەۋىنە اينالدىرۋعا كۇش سالۋ.
پرەزيدەنتكە قويىلاتىن نەگىزگى تالاپ – ۇلكەن حالىقارالىق جانە ديپلوماتيالىق تاجىريبە ءھام تەرەڭ ءبىلىم مەن بىلىكتىلىك. ونسىز قازىرگى زامان اعىمىنا, ۇردىسىنە, قاۋىپ-قاتەرىنە توتەپ بەرۋ قيىن, اسىرەسە كەلەشەك ۇرپاق الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىكتىڭ جۇگى اۋىر. وسى رەتتە قازاقستاننىڭ قازىرگى سىرتقى جانە ىشكى ساياساتتاعى قادامدارى قوعامداعى وزەكتى ماسەلەلەردىڭ شەشىمىن جەدەل ۇسىنىپ, حالىق سەنىمىنىڭ ۇدەسىنەن شىقتى. وسى جىلدىڭ قىركۇيەك, قاڭتار ايلارىندا استانا اسا ماڭىزدى حالىقارالىق فورۋمداردىڭ ورداسىنا اينالدى. الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ كەزەكتى سەزى ءوتىپ, وعان ريم پاپاسىنىڭ العاشقى رەت قاتىسۋى, ازياداعى قاۋىپسىزدىك پەن ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا باعىتتالعان سامميت, تمد مەملەكەت باسشىلارىنىڭ باسقوسۋى, ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ جەكە كەزدەسۋى جانە ت.ب. مۇنداي كەڭ اۋقىمدى ءىس-شارالار قازاقستاننىڭ دا, ەل باسشىسىنىڭ دا حالىقارالىق قاۋىمداستىقتاعى بەدەلىن اسىرا تۇسەتىنى انىق. بۇل – مەملەكەتىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىن نىعايتۋعا قالانعان بەرىك كىرپىش.
مەملەكەتىمىزدىڭ سوڭعى جىلدارداعى قولعا العان ماڭىزدى باعىتى – تۇركى مەملەكەتتەرىمەن قارىم-قاتىناستى جان-جاقتى جانداندىرۋ. وسىعان سايكەس وتكەن جىلدىڭ قاراشاسىندا ىستانبۇلدا مەملەكەت باسشىلارى تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمىنا جاڭا سيپات, قارقىن بەردى, بولاشاققا باعىتتالعان «تۇركى الەمىنىڭ كەلەشەگى-2040» دەكلاراتسياسىن قابىلدادى. وسى ىنتىماقتاستىق دوستىق, باۋىرلىقتى دامىتۋ تۇركى حالىقتارىنىڭ ورتاق تاريحى, تەگى, ءداستۇرى, ءتىلى مەن دىنىنەن تۋىندايتىن شىنايى ءۇردىس, ىنتا, كوڭىل ەكەنى ايتىلدى. شىندىعىندا تۇركى مەملەكەتتەرىنىڭ بىرلىگى حالىقارالىق قاۋىمداستىقتا بەدەلدى كۇش رەتىندە بىرلەسكەن ءىس-قيمىل جاساۋعا مۇمكىندىك بەرىپ, ءبىزدىڭ وڭىرگە قىزىعۋشىلىق تانىتاتىن مەملەكەتتەردىڭ ىقپالىن تەڭەستىرۋگە جاعداي جاسايدى, جوعارى ينۆەستيتسيالىق ورتاعا جول اشادى.
بۇۇ باس حاتشىسىنىڭ بۇرىنعى ورىنباسارى رەتىندە ق.توقاەۆ وسى ۇيىمنىڭ ورتالىق ازياداعى نەگىزگى وڭىرلىك ورتالىعى رەتىندە الماتىنى ۇسىنىپ, تاباندىلىقپەن العا جىلجىتىپ كەلەدى. مىنە, وسىنداي اسا اۋقىمدى الەمدىك دەڭگەيدەگى ءىس-شارالار مەن ءىس-قيمىلدار ەلىمىزدىڭ دارەجەسىن, بەدەلىن كوتەرۋمەن قاتار, تاۋەلسىزدىگى مەن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىن نىعايتۋعا زور ىقپال, پارمەن بەرىپ وتىر. ارينە, قازاقستان وتىز جىل تاۋەلسىز, بەيبىتشىلىكتە, تىنىشتىقتا دامۋ كەزەڭىندە ۇلكەن جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزدى. مۇنى استانا مەن الماتىنىڭ, باسقا دا قالالاردىڭ, ەلدى مەكەندەردىڭ بەت-بەينەسىنەن انىق بايقاۋعا بولادى. كەرەك دەسەڭىز, كورشى ەلدەن بويتاسالاپ كەلگەن كوزى اشىق, كوكىرەگى وياۋ جاستاردىڭ ءوزى ءبىزدىڭ ەلدەگى جاراسىمدى تىرلىككە, كومەك قولىن سوزۋعا دايىن جەرگىلىكتى حالىققا, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, بانكتەردىڭ تسيفرلىق جۇيەدە قىزمەت كورسەتۋ مادەنيەتى مەن جىلدامدىعىنا تاڭعالىسىن ءبىلدىرىپ, الەۋمەتتىك جەلىلەردە جارىسا جازىپ جاتىر. بۇل – شىندىق. بىراق وسىنىڭ ءبارىن ءبىر مەزەتتە تاس-تالقان ەتىپ, ەلدىڭ تاۋەلسىزدىگىن, قاۋىپسىزدىگىن قۇردىمعا جىبەرىپ, ويران سالۋعا دا جىل باسىندا دايىن بولدىق. بۇل دا الەمدەگى ءۇردىس سياقتى ءبىزدىڭ سانامىزدىڭ, ساياسي مادەنيەتىمىزدىڭ وسى بەدەرلى جىلدار بەلەسىندە ونشا وزگەرە قويماعانىن بايقاتادى. بارىمىزدى باعالاۋدان قالىپ بارا جاتقاندايمىز, ەڭ باستىسى – ول ەندى ادەتكە اينالماسا جارادى.
وسىنداي اۋمالى-توكپەلى كەزەڭدە, سىندارلى ساتتە مەملەكەت باسىندا حالىق الدىنداعى انتىنا بەرىك قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ بولۋى ەل تاعدىرىن تالكەك ەتپەي, تۋرا جولدان تايدىرماي, بولاشاققا دەگەن ءۇمىتتى سوندىرمەدى. الداعى كەزەڭدەردە دە قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگىنە, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىنە كەلەتىن قاۋىپ-قاتەرلەر, كۇن سايىن شيەلەنىسىپ بارا جاتقان الەمدەگى, وڭىردەگى گەوساياسي جاعدايلاردى ەسكەرسەك, بۇل سەنىمنىڭ ازايماسى انىق.
كەزەكتەن تىس پرەزيدەنت سايلاۋىن وتكىزۋ – ۋاقىت پەن زامان تالابى. وسىنداي كۇردەلى كەزەڭدە اناۋ نە ايتادى, مىناۋ نە ايتتى دەپ جالتاقتاۋدىڭ قاجەتى شامالى. وزبەك باۋىرلارىمىز ايتقانداي ء«ار كاللادا ءبىر قيال», سونداي الەۋمەتتىك ورتادا – جەلىدە ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز. ارينە, 30 جىلدا قوردالانىپ قالعان ساياسي-الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى الداعى جەتى جىلدا تۇبەگەيلى شەشىپ تاستاۋ وڭاي بولماس, ول ءۇشىن پرەزيدەنت قانا ەمەس, بارشا حالىقتىڭ قولداۋى مەن بىرلىگى قاجەت. دامىعان دەموكراتيالىق قوعام قۇرۋ – ەلىمىزدىڭ جارقىن بولاشاعىنىڭ كەپىلى. ونىڭ دا جولى وڭاي بولمايتىنى انىق. مىسالى, پوپۋليستىك جولمەن بيلىك باسىنا كەلگەن, حالىقارالىق ساياساتتان حابارى شامالى ادام ەكى ءجۇز جىلدان استام بۇرىن دەموكراتيانىڭ نەگىزىن قالاعان, سونىڭ ۇلگىسى ىسپەتتەس مەملەكەتتىڭ ءوزىن ءتورت جىلدا استاڭ-كەستەڭىن شىعارا جازدادى, بيلىكتى بەرگىسى كەلمەي پارلامەنت ۇيىنە شابۋىل ۇيىمداستىرۋعا دەيىن باردى. تەك بيلىك تارماقتارىنىڭ تاۋەلسىزدىگى, حالىقتىڭ ساناسىنىڭ بيىكتىگى, ساياسي مادەنيەتىنىڭ جوعارىلىعى وعان توسقاۋىل قويدى. ولاي بولسا, الداعى جىلدار قارقىندى ەڭبەك پەن جەتىستىكتەرگە تولى بولاتىنىنا سەنىم مول. ەندىگى جەردە بەكەم بىرلىگىمىزدەن, تاتۋ تىرلىگىمىزدەن اجىراماۋ – پارىز.
يكرام ادىربەكوۆ,
تۇركى مەملەكەتتەرى اقساقالدار كەڭەسىنىڭ مۇشەسى,
توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشى
