قوعام • 06 قاراشا، 2022

رۋحاني تۇتاستىق

95 رەت كورسەتىلدى

ەل ىشىندە ءجيى ايتىلاتىن «وزگەنىڭ اقى­لى­مەن زەردەلى بولا المايسىڭ، وزگە­نىڭ داڭ­قىن يەلەنىپ ابىرويلى بولا المايسىڭ» دەگەن ءسوز بۇگىنگى قوعام ءۇشىن كوكەيكەستى.

قازاق قوعامىندا بۇرىننان كەلە جاتقان وزگەگە ەلىكتەۋشىلىك، وزگەنى زور تۇتۋ ءۇردىسى تاۋەل­سىزدىك العاننان كەيىن باسەڭدەيدى دە­گەن ءۇمىت بولعان. قايدان؟ وكىنىشكە قاراي، بۇل ءۇمىت اقتالمادى. مۇنىڭ باستى سەبەپ­تەرىنىڭ ءبىرى – ەل ىشىندە، اسىرەسە جاستار اراسىندا ۇلتتىق تولىمدى ساياساتتى جۇر­گىزۋدەگى شاراسىزدىعىمىز نەمەسە نيەت­تىڭ جوقتىعى. بۇل اينالىپ كەلگەندە وزگەنىڭ قۇن­دىلىقتارىنا ەلىكتەۋ مەن قىزى­عۋ­شى­لىقتى تومەندەتۋگە تىكەلەي اسەر ەتەتىن جۇ­مىس – ۇلتتىق بولمىسىمىزدى ناسي­حات­تاۋ ءىسىن جەتكىلىكتى دەڭگەيدە اتقارا الما­عا­نى­مىزدى كورسەتسە كەرەك.

بۇگىنگى قازاق قوعامى الەمگە اشىق. ەشكىم باسقا ۇلتتاردىڭ وزىق ۇلگىلەرىن بويىنا سىڭىرمەسىن، ودان ءۇزىلدى-كەسىلدى باس تارتسىن دەمەيدى. تەك، بار ۋايىمىمىز – ەلىمىزدە تاريحي سانانى قالىپتاستىرۋ ۇدەرىسىن باستان كەشىرىپ، رۋحاني تۇتاستىققا قول جەتكىزۋگە تالپىنىپ وتىرعان قازىرگى كەزدە ءوسىپ كەلە جاتقان جاڭا تولقىن، جاس بۋىندى ورتاق مۇددەگە جۇمىلدىرۋدا، ورتالىق كۇش-جىگەرگە، ساياسي-قوعامدىق، رۋحاني-مادەني ءومىرىمىزدىڭ ءتيىمدى قوزعاۋشى كۇشىنە اينالدىرۋدا وڭ ناتيجەگە قول جەتكىزە الماۋ ىقتيمالدىعىنىڭ جوعارىلىعى.

ەلدىڭ ىنتىماعى تانىم-تۇسىنىگىمىزدىڭ، رۋحانياتىمىزدىڭ تۇتاستىعىنا تىكەلەي تاۋەلدى. وسى باعىتتاعى تۇتاستىعىمىزدىڭ قا­­زىر­­گى دەڭگەيىن انىقتاماي، سالاداعى كىلتي­پانداردى وي ەلەگىنەن وتكىزبەي، بۇعان قا­تىس­تى قوعامدىق پىكىرلەرگە قۇلاق اسپاي ىلگەرى جىلجۋ قيىن-اق.

ەلىمىزدى ەۋروپالىق ۇلگىدەگى دەموكراتيا ۇشپاققا شىعارا المايدى. مۇنى تۇسىنەتىن كەز جەتتى. ءبىزدى كوگەرتەتىن قازاق دالاسىندا وركەن جايعان، ءوزىن-ءوزى اقتاعان، ۇلتىمىزدىڭ ۇلت رە­تىندە ساقتالىپ قالۋىنا نەگىزگى ىقپا­لىن جاساعان ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىز. سونىڭ ماڭىندا توپتاسقاندا عانا رۋحاني تۇتاس­تىققا قول جەتەدى.

ءيا، ءبىز بۇگىندە ۇلتتىق قۇندىلىقتار دەگەن ءمان-ماڭىزى جوعارى، اۋقىمى كەڭ ۇعىمدى ءجيى ايتامىز. بىراق وسى ۇلتتىق قۇندىلىق­تار­عا نەلەر جاتادى، ونىڭ كەڭىستىگىنە نە كىرەدى دەگەن سۇراقتى وزىمىزگە ءالى كۇنگە قويعانىمىز جوق. قويىلماعان سۇراققا جاۋاپ بەرىلمەسى بەلگىلى. وسى ۇعىمنىڭ فيلو­سو­فيالىق ءمانىن اشۋ، ونىڭ قۇرامداس بولىكتەرىن ناقتى كورسەتۋ، ولاردى ۇلتتىق ساياساتتىڭ وزەگىنە اينالدىرۋ ءىسى تۋرالى ويلاناتىن دا ءتۇرىمىز جوق.

ۇلتتىق قۇندىلىقتار زامانا جەلىنەن زور نۇقسان كورسە دە حالىق ىشىندە ساقتالىپ وتىر. ولاردى بۇگىنگى ۇلتتىق ساياساتپەن قابىستىرا بىلسەك، ۇتارىمىز كوپ بولماق.

راس، بۇگىندە قۇندىلىقتار وزگەرۋدە. سوعان قاراي بەيىمدەلۋ دە كەرەك شىعار. بىراق جەل قۋعان قاڭباقتاي باعىت-باعدارىمىزدى اي­قىن­داماي، وزىمىزگە ءتان ومىرشەڭ قۇندى­لىق­تاردى تەمىرقازىق ەتپەي، قۇر بوسقا دا­لاق­تاي بەرۋ ابىروي اپەرمەيدى. بۇل جەردە ۇلتىمىزدىڭ پرينتسيپشىلدىگى، تابان­دى­لى­عى قاجەت. وزگەرگەن الەم مەن قۇبىلعان قۇندى­لىقتارعا كوزسىز تابىنىپ، جۇگىنىپ كەتە بارۋ ناعىز جونسىزدىك بولار ەدى. مىنە، وسى ورايدا ۇلتتىق تاريحي سانانى ۇلتتىق باستى قۇندىلىق رەتىندە قاراستىرىپ، ونى قالىپتاستىرۋ مىندەتىن مەملەكەتتىك سايا­ساتتىڭ وزەگىنە اينالدىرۋ ماڭىزدى. سونداي-اق بۇل مىندەتتى ەڭسەرۋدىڭ ۇزاق جىل­دارعا ارنالعان ۇلتتىق ءىس-قيمىل جوس­پارى ءتۇزىلىپ، ونى ورىنداۋعا مەملەكەتتىك قۇزىرلى ورگانداردىڭ بارلىعىنىڭ اتسالىسۋى مىندەتتەلگەنى ابزال. اسىرەسە ازاماتتىق قوعامدى جۇمىلدىرۋعا كوڭىل بولگەن دۇرىس.

وسى ورايدا تاريحي تانىم-سانانى قالىپ­تاس­تىراتىن عىلىمدارعا دەگەن كوزقاراستى وزگەرتۋ وتە قاجەت. بۇل وزگەرىس قازىرگى جا­ڭار­عان قوعام جاستارىنىڭ ۇلتتىق ساياساتتى تۇسىنە بىلۋىنە وڭ اسەر ەتە الۋى كەرەك. بۇگىندە تەحنيكالىق عىلىمدارعا باسىمدىق بەرۋ گۋمانيتارلىق عىلىمداردىڭ اياعىنا تۇساۋ سالۋدا. ەكى باعىتقا دا تەڭ كوزقاراس قاجەت. بۇلاي بولماسا، ۇلتتىق تاريحي ساناسى ويانباعان كوپ ۇرپاق ءوسىپ شىعادى. ولار رۋحاني تۇتاستىققا ۇمتىلمايدى ءارى قاجەت سانامايدى. مۇندايلار ەل تاۋەلسىزدىگىن نىعايتۋ جۇمىستارىنا ۇلەس قوسۋعا تىرىس­پايتىن، «كىمنىڭ تارىسى پىسسە سونىڭ تاۋىعى بولۋعا» دايىن، وزىندىك تاريحي ميسسياسى ايقىندالماعان سولقىلداق بۋىن رەتىندە ءومىر سۇرەدى. بۇلار ەلدىڭ رۋحاني تۇتاستىققا ۇمتىلىسىنىڭ ماڭىزدىلىعىن باعالامايدى.

قورىتا ايتقاندا، ەرتەڭ ۇلت ۇپايىن تۇگەندەۋ ويىندا جوق ۇرپاق – ءوز اناسىنا وق اتار ماڭگۇرت جاستارمەن باس اۋىرتىپ، اتىسىپ-شابىسىپ جۇرمەيىك. ماڭگۇرتتەر ءۇشىن ەڭ ارزانى – ەل تاۋەلسىزدىگى. ەگەمەندىگىمىزدى سولاردان قورعاۋعا ءماجبۇر بولىپ قالمايىق. قۇداي ساقتانعاندى ساقتايدى.

سوڭعى جاڭالىقتار

كۇرەسكەر گەينە

ادەبيەت • كەشە

اجالدى جەڭگەن اسپان

ادەبيەت • كەشە

اعاش كوشەتى ەگىلدى

ايماقتار • كەشە

قاسقىر

ونەر • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار