رۋحانيات • 30 قازان، 2022

مۇحتار ماعاۋين: قازاقستان داۋىرلەي بەرسىن!

6949 رەت كورسەتىلدى

كۇنى كەشە عانا ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە رەسپۋبليكا كۇنى ۇلتتىق مەرەكە رەتىندە اتاپ ءوتىلدى. بيىلدان باستاپ داستۇرگە ەنگەن مەرەكەنى شارتاراپتاعى قازاقتار دا تويلادى. وسى ورايدا امەريكاداعى قازاق قاۋىمداستىعى وتكىزگەن مادەني-سازدى كەشكە ەرەكشە توقتالعىمىز كەلىپ وتىر. مەرەكەلىك كونتسەرتكە ۋاشينگتوننان شالعاي جاتقان شاھارلارداعى قازاقتار دا ارنايى كەلىپتى. سالتاناتتى جيىنعا زاڭعار جازۋشى، مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى مۇحتار ماعاۋين دە قاتىسىپ، ءسوز سويلەدى. ۇلتىمىزدىڭ تاعدىرلى تاريحىنان سىر شەرتكەن قالامگەردىڭ سونداعى ءسوزىن قاز-قالپىندا وقىرمانعا ۇسىنۋدى ءجون كوردىك.

رەسپۋبليكا كۇنى قايىرلى، قۇتتى بولسىن. توي تويعا ۇلاسا بەرسىن. مۇندايدا ادامنىڭ كوڭىلى ەرەكشە تولقيدى. بۇدان 30 جىل بۇرىن زامان دا، ادامدار دا باسقا ەدى. اركىم اۋزىن باعىپ سويلەيتىن. مەن ادەبيەتشى بولعان سوڭ، تاريحتان حاباردار بولعاننان كەيىن تۇسىنىگىم ءبىرتالاي بولدى. بىراق سول ارتىق ءسوز ايتپاۋدى دا ەلدەن بۇرىن ۇيرەندىك. مەن تاۋەلسىزدىك زامانعا دەيىن ەرجەتكەن بالامنان بۇرىن ەكى-اق اداممەن ەركىن سويلەسە العان ەكەنمىن. ونىڭ بىرەۋى – قازاقتىڭ ۇلكەن جازۋشىسى ءابىش كەكىلباي ۇلى. ەكەۋمىز بىرگە وقىدىق، بىرگە تۇردىق. سوندا ەلدىڭ جاعدايىنان باستاپ بارلىق اڭگىمەنى ايتاتىنبىز. «شىركىن، تاۋەلسىزدىك الساق» دەيتىن ەدىك. ول كەزدە افريكا ەلدەرى قاتار-قاتارىنان ەگەمەندىك الىپ جاتتى. كوڭىلدە مۇڭ بار، ارمان بار، ەركىن سويلەسەتىنبىز. ءابىش كەيىن ۇلكەن قىزمەتكە كەتكەن سوڭ، بۇل تاقىرىپتى قوزعامايتىن بولدىق.

ال ەكىنشىcى – چۋۆاشتىڭ حا­لىق جازۋشىسى ميششي يۋحما. مەنەن 1-2 جاس ۇلكەندىگى بار. ەكەۋمىز ەلىمىزدىڭ جايى تۋرالى كوپ سويلەسەتىنبىز. ەركىن. ەكەۋ­مىزدىڭ ايتپايتىن اڭگىمەمىز جوق، ارمانىمىز تاۋسىلمايتىن. بۇل، شامامەن، وتكەن عا­سىردىڭ 70-جىلدارى. ارادا قان­شاما جىل وتكەن سوڭ، 1998 جىلى تۇركيادا كەزدەستىك. مەن «تۇركى دۇنيەسىنە ەڭبەگى سىڭگەن» دەگەن اتاقتى الدىم. يۋحما دا سول اتاققا يە بولىپتى. سۇلەيمەن دەميرەلدىڭ قولىنان سىيلىعىمىزدى الدىق. سوندا سويلەسكەنىمىزدە ميششي يۋحما: «مىنا سەن ارمانىڭا جەتىپ­سىڭ. ءبىز ءالى قاپاستا، يمپەريانىڭ شەڭ­گەلىندە وتىرمىز. باياعىدا سەن: ء«بىز ارادا ەلۋ جىل وتە مە، وتپەي مە، قايتادان تاۋەلسىزدىك الا­مىز»، دەپ ايتىپ ەدىڭ. سوندا مەن: «تاۋەلسىز قازاقستاندا تسە­ليننىي كرايدى قايتەسىڭدەر؟» دەدىم. ال سەن: «ادام جانىن ساق­­تاۋ ءۇشىن، اماندىعىن ساقتاۋ ءۇشىن ساۋساعىن عانا ەمەس، اياق-قو­لىن كەسىپ بەرۋگە دايىن بولادى. ەگەر جاعداي وزگەرمەسە، وعان دەيىن تسەلينوگرادتى تاس­تاپ شىعامىز»، دەپ ايتقانسىڭ. ال ەندى تسەليننىي كراي دا ورنىندا، سەندەر دە تاۋەلسىزدىك الدىڭدار»، دەپ كوڭىلى بوساپ ەدى.

قۇدايعا شۇكىر، ءالى كۇنگە دە­يىن الەمدەگى كوپ حالىق جەتە ال­ماي جاتقان جاعدايعا قازاق جەت­تى. تاۋەلسىزدىكتى قازاق سياقتى اڭ­ساعان، ارمانداعان حالىق دۇ­نيەدە كەمدە-كەم. ادام قاپاستا وتىر­عىسى كەلمەيدى. ەركىندىكتە بول­عىسى كەلەدى. ال حالىق ءۇشىن ءتىپتى قيىن. سوندا ءبىزدىڭ ارعى زاماننان باستاپ التىن وردا قۇلاعاننان كەيىنگى ۋاقىتتا، ورىس جاۋلاۋشىلىعى ەۋرازياعا جا­يىلىپ كەلە جاتقان كەزدەن باس­تاپ قازاقتار دۇنيە قالاي بولادى دەپ قام جەدى. بۇقار جىراۋدىڭ اتاقتى ءبىر ولەڭى بار.

كۇنباتىستان ءبىر دۇشپان

اقىردا شىعار سول تۇستان.

ءوزى سارى، كوزى كوك،

باسقانىڭ اتى بوپ

كۇنشىعىسقا قارايدى،

شاشىن الماي تارايدى.

قۇدايدى بىلمەس، ءدىنى جوق،

جاماندىقتا ءمىنى جوق،

سول سىقىلدى ءبىر كاپىر،

جاياۋلاپ كەلەر جۇرتىڭا.

جاياۋلاپ كەلەر جۇرتىڭا!

جاعالى شەكپەن كيگىزىپ،

بالدى ماي جاعار مۇرتىڭا.

جەبىرلەرگە جەم بەرىپ،

ەل قامىن ايتقان جاقسىنى

سويلەتپەي، ۇرار ۇرتىنا.

باۋىزداماي ىشەر قانىڭدى،

ولتىرمەي الار جانىڭدى،

قاعازعا جازار مالىڭدى،

ەسەپكە سالار بارىڭدى،

ەلىڭدى الار قولىڭنان،

اسكەر قىلار ۇلىڭنان!

بۇل – بەلگىلى ءبىر حالىققا ارناپ ايتىلعان ءسوز ەمەس، جالپى وتارشىلدىققا قارسى ءسوز. ودان كەيىنگى زاماندا ماحامبەتتىڭ قامىققاندا ايتقانى بار.

بۇل قونىسقا قوندىرعان

اتا-بابام وڭباسىن،

تاڭدا – سيرات باسىندا.

وتارشىلدىقتان قۇتىلۋدىڭ ەش امالىن تاپپاعان. ودان كە­يىن شورتانباي، مۇراتتاردىڭ قانشاما ولەڭى بار. مىنە، قازاق سونشاما زامان تاۋەلسىزدىكتى اڭ­سادى. كەيىنگى الاشوردا قاي­راتكەرلەرى دە كوپ نارسەنى اش­تى، كوپ نارسەنى ورىنداپ، ءبىراز نارسەنىڭ جولىن سالىپ كەتتى. ماع­جاننىڭ ولەڭدەرى ايرىقشا. سول تاۋەلسىزدىك ءبىزدىڭ ەنشىمىزگە بۇيىردى. مەنىڭ زامانىم قا­زاق­تىڭ كىشكەنە السىرە­گەن، شارشا­عان ۋاقىتى بولدى. قايت­كەنمەن دە، ءتاڭىرى جارىلقاپ، تاعدىر­دىڭ جازۋىمەن تاۋەلسىزدىك الدىق. ەن­دى سونىڭ قىزىعىن كورىپ وتىرمىز. قادىرىن بىلمەي جاتقان جاع­دايىمىز دا بار. وسىنى ايتىپ وتىرۋ كەرەك. بولاشاق ۇر­پاقتىڭ ءومىرى مۇلدە باسقاشا بو­لادى. ال ەندى وسى توي تويعا جالعاسا بەرسىن. ەلىمىز وتكەندەگى بارلىق قيىندىقتان ارىلىپ، الداعى زاماندا ۇلكەن ناتيجەگە جەتەتىن بولسىن. حالقىمىز­دىڭ سانى كوبەيسىن. ەلىمىز وركەن­دەي بەرسىن. قازاق امان بولسىن، قازاقستان داۋىرلەي بەرسىن. قازاقستاننىڭ قۇرامىنداعى دياسپورالاردىڭ ءبارى قازاقتىڭ توڭىرەگىنە ءۇيىرىلىپ، قا­زاقتىڭ تىلەۋىن تىلەيدى دەپ ويلايمىن.

 

اقش،

ۋاشينگتون شاھارى،

2022 جىل، 28 قازان

سوڭعى جاڭالىقتار

دوللار باعامى قايتا ءوستى

قارجى • بۇگىن، 16:12

ۇقساس جاڭالىقتار