كوللاجدى جاساعان زاۋرەش سماعۇل, «EQ»
«ناقا, الماتىلىق بولامىز!»
شىن مانىندە, جاي ادامنىڭ اناسى بولۋ ءبىر بولەك تە, تالانتتى تۇلعالاردىڭ, ونىڭ ىشىندە ادەبيەتشىلەردىڭ اناسى بولۋ باسقا تاعدىر سياقتى. بۇنى ءبىز «ولەڭىم ولتىرمەيدى» دەپ سەنگەن مۇقاعالي ماقاتاەۆتىڭ اناسى ناعيما اپانىڭ ەستەلىگىنەن وقىپ وستىك. انا, ول – قاشاندا انا. بالاسىن وتتان دا, وقتان دا قورعاۋعا دايىن. ارينە, مەيىرىمنىڭ, جاۋاپكەرشىلىكتىڭ, ءۇمىتتىڭ وتىمەن قورعايدى.
ادەبيەت الەمىن مويىنداتقان تۇلعالاردىڭ انالارى تۋرالى اڭىزدار وتە كوپ. ءتىپتى سول اڭگىمەلەردە ءومىر شىندىعى قاز-قالپىندا بەرىلەتىنىن قايتەرسىز. «ناقا, بۇيىرسا الماتىلىق بولاسىڭ, كوشەمىز» دەگەن مۇقاعاليدىڭ جالعىز اۋىز سوزىندە ونىڭ اناسىنا, الماتىسىنا, ءتىپتى جالعىز وتانىنا دەگەن جۇرەكجاردى جىرى مەن وزىنە عانا تيەسىلى مۇڭى جاتقانىن ءبىز كەش تۇسىنگەن شىعارمىز. سوسىن دا ول «شەشە, سەن جىلاماعىن» دەپ ومىرشەڭ ولەڭ جازدى. كەيدە الىپ ءحانتاڭىرى ءبىزدىڭ كوزىمىزگە مۇقاعاليداي تالانتتى الدىنا الىپ ماڭگى تەربەتىپ تۇرعان ناعيما اپا بولىپ ەلەستەيدى, اق قاردى ونىڭ اق شىلاۋىشى, تومەنگە قاراي قۇلاي اققان بۇلاقتاردى اپامىزدىڭ كەيدە كوز شاراسىنان توككەن جاسى دەرسىز. وسىدان ءۇش عاسىر بۇرىن جاساعان بالزاك ءبىر سوزىندە «انا كورەگەندىگىنىڭ تەڭدەسى جوق. انا مەن بالانىڭ اراسىن كوزگە كورىنبەيتىن ءبىر تىلسىم سىرلى ءجىپ جالعاپ تۇرادى» دەپ جازىپ ەدى, سول تىلسىم ءجىپتىڭ ناعيما اپامىز بەن مۇقاعالي اقىننىڭ اراسىن ماڭگىلىككە جالعاعانىن ەستى وقىرمان جاقسى بىلەدى. ول ءجىپتىڭ اتى – ولەڭ.
«فيزيكا سالاسى بويىنشا نوبەل الام دەپ ەڭ؟»
جاپوننىڭ ايگىلى جازۋشىسى, نوبەل سىيلىعىنىڭ يەگەرى كەندزابۋرو وە ءوزىنىڭ باسىنان وتكەن اناسى تۋرالى مىناداي ءبىر قىزىق وقيعانى بايان ەتەدى: «بالا كەزىمدە مەنىڭ كەيبىر قىلىقتارىما رەنجىگەن شەشەمە «وسىدان كورەسىز, بولاشاقتا فيزيكا سالاسى بويىنشا نوبەل الامىن» دەپ ۋادە بەرگەنمىن. اراعا 50 جىل سالىپ ادەبيەت سالاسى بويىنشا نوبەلدى العان كەزدە شەشەمە بارىپ: «مىنە, نوبەل سىيلىعىن الدىم» دەگەنىمدە, ول رەنىشىن ءبىلدىرىپ: «سەن ماعان نوبەلدى فيزيكا سالاسى بويىنشا الام دەپ ۋادە بەرگەنسىڭ», دەدى. ومىرگە دەگەن قايسارلىق, ءوز ۇرپاعىنىڭ دا سونداي دەڭگەيدە بولۋىن كوزدەگەن انالاردىڭ كوكىرەگى نەبىر كەرەمەتكە تولى ەكەنىن وسىنداي وقيعالار دالەلدەيدى.
مو ياننىڭ مومىن اناسى
نوبەل سىيلىعىنىڭ يەگەرى مو يان اتالعان الپاۋىت سىيلىقتى العاندا, ۇلكەن مىنبەردە تۇرىپ اناسىن بىلاي دەپ ەسىنە الادى: «مەنىڭ بۇگىن وسى ۇلكەن مىنبەردە تۇرىپ, سىزدەرگە لەكتسيا وقۋىما انامنىڭ دا ۇلەسى زور. ءبىر كۇنى ۇيىمىزدەگى جالعىز تەرموستى الىپ, الەۋمەتتىك اسحانادان قايناعان سۋ اكەلۋگە بارا جاتتىم. اشتىق پەن السىزدىكتىڭ سالدارىنان قولىمداعى تەرموستى سىندىرىپ الدىم, قورىققانىم سونشا, جاقىن جەردەگى پىشەننىڭ اراسىنا بارىپ جاسىرىندىم, ءتىپتى سول جەردە كۇنى بويى قوزعالماي وتىردىم. قاراڭعى ۇيىرىلگەندە انامنىڭ اتىمدى اتاپ شاقىرعانىن ەستىدىم, نەدە بولسا تاياق جەيتىن بولدىم عوي دەگەن ويمەن ونىڭ قاسىنا باردىم, بىراق ول ۇرعان دا, ۇرىسقان دا جوق, كەرىسىنشە, باسىمنان سيپاپ, اۋىر كۇرسىندى. انام حات تانىمايتىن, بىراق حات تانيتىندارعا قۇرمەتى مۇلدە بولەك ەدى. وتباسىمىز قيىنشىلىق قىسپاعىندا ءومىر ءسۇردى, كەيدە ىشەرگە تاماق تاپساق, كەيدە كۇنى بويى اش جۇرەتىنبىز. مەن وقيتىن كىتاپتار مەن وقۋ ماتەريالدارىن العىم كەلەتىنىن ايتقانىمدا, انام مەنىڭ قالاۋىمدى ورىندايتىن». وسى ءبىر ەستەلىكتەن مەيىرلى انانىڭ بالاسىنىڭ بولاشاعىنا دەگەن شەكسىز ءۇمىتىن, رياسىز سەنىمىن سەزىنەمىز. ءتىپتى سول ۇمىتتە ءبىر ۇلتتىڭ ادەبيەتىنە دەگەن ۇلەس جاتقانى دا شىندىق ەدى.
ء«ولىپ-تىرىلگەن» يسابەكوۆ
ال جازۋشى دۋلات يسابەكوۆتى بالا كەزىندە ءولىپ قالدى دەپ كومىپ تاستاي جازداعان وقيعانى اعامىز ماعان ءوز اۋزىمەن ايتىپ بەرگەن بولاتىن: ء«يا, ول راس. كىشكەنتاي كەزىمدە قاتتى ناۋقاستانسام كەرەك, انام مەنى ءولدى دەپ كيىزگە وراپ دالىزگە شىعارىپ تاستاعان ەكەن. ەرتەسى بىرنەشە جىگىت كۇرەك-كەتپەنىن الىپ, ماعان قابىر قازۋعا كەتكەن عوي. ءبىر ۋاقىتتا اپام كورشى كەمپىرگە: «انا بالانى جولعا شىعارىڭدار», دەپتى. سوندا ول كىسى بەتىمدى اشىپ قاراسا, ء«ولىپ قالعان» مەن كورشى كەمپىردىڭ بەتىنە قاراپ ك ۇلىپپىن. قاتتى قورىققان الگى كىسى مەنى جەرگە تاستاي سالىپ, «ويباي, كۇمىسكۇل-اۋ, بالاڭ ءتىرى عوي», دەگەن سوڭ, اپام قاتتى جىلاپتى. ال ماعان قابىر قازىپ جاتقاندارعا بىرەۋى بارىپ, «بالا ءتىرىلىپ كەتتى», دەگەندە ولار نە ىستەرىن بىلمەي دال بولىپتى. بۇل وقيعانى ماعان ەشكىم ايتپاعان ەدى. 6 جاسىمدا ءبىرىنشى كلاسقا بارعانىمدا, ساباقتان 5 الىپپىن. اپام قۋانىپ, جۇرتقا شاي بەرگەن ەدى. سول كەزدە الگى كورشى اپامىز ماعان قاراپ «سەنىڭ بەس الۋىڭ مەنىڭ ارقامدا, ەگەر سەنىڭ بەتىڭدى اشىپ قاراماعانىمدا, مىنالار سەنى كومىپ تاستايتىن ەدى» دەگەندە بارىپ, بۇل وقيعا تۋرالى العاش ەستىپ, جاي-جاپسارىن ءتۇسىندىم. تاعى بىردە مەنىمەن بىرگە وقىعان اعام ەكەۋمىز كىتاپقا ما, بىردەڭەگە تالاسىپ قالىپ, جۇلقىلاستىق, مەن ونى «قالقانقۇلاق» دەپ مازاقتادىم, ء«تىلىڭدى تارت», – دەيدى, تارتپايمىن. سوندا «سول كەزدە سەنى كومىپ تاستاۋ كەرەك ەدى», دەپ ايتقان ەدى قاتتى اشۋلانىپ. انە سول ساتتە ء«ولىپ-تىرىلگەنىم» تۋرالى ەكىنشى رەت ەستىدىم». سولاي دا سولاي بالا كەزىندە ء«ولىپ-تىرىلگەن» جازۋشى بۇگىندە ۇلكەن جازۋشى اتانىپ, شىعارمالارىنىڭ ارىسى ۇلىبريتانيادا دا كىتاپ بولىپ شىعىپ, لوردتار پالاتاسىندا ءوز ءومىرى مەن شىعارماشىلىعى تۋرالى, باتىس پەن شىعىستىڭ ايىرماشىلىعى جونىندە, ءبىزدىڭ ادەبيەتىمىز حاقىندا پىكىر ءبىلدىرىپ, ءسوز سويلەدى. قاراساڭ, ءومىردىڭ قىزىعى كوپ-اق. ال سول ءومىر انا مەن بالا اراسىنداعى قىزىقتارى كەيدە اڭىز دەڭگەيىنە كوتەرىپ, بيىكتەتىپ جىبەرەدى. وسىندايدا «بولاشاقتى تەك انالار عانا بولجاي الادى, ويتكەنى ولار ونى بالالارى ارقىلى دۇنيەگە اكەلەدى» دەگەن ماكسيم گوركيدىڭ ناقىلى ەسكە تۇسەدى.
انالاردىڭ كەڭ جۇرەگىنەن جارالعان تالانتتى ۇلدار ءوز سالاسى بويىنشا الەمدى مويىنداتتى, وزگەشە جەتىستىكتەرىمەن بيىك مىنبەلەردەن كورىندى. ال سول جەتىستىكتەردىڭ ءبارى انالاردىڭ ءۇمىتىنىڭ ءبىر ۇشقىنى بولسا كەرەك.
