كوللاجدى جاساعان قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى اجار عينيات ۆەدومستۆونىڭ كەڭەيتىلگەن القا وتىرىسىندا 2022 جىلى ورفاندىق اۋرۋلاردى ەمدەۋگە ارنالعان دارىلىك زاتتاردىڭ تىزبەسى ۇلعاياتىنىن دا حابارلادى. سونداي-اق ورفاندىق اۋرۋلار مەن ونى ەمدەۋگە ارنالعان دارىلىك زاتتار تىزبەسىنە 5 جاڭا اۋرۋ جانە 19 جاڭا دارىلىك پرەپارات ەنگىزىلگەنى ايتىلدى.
بۇگىندە ەلىمىزدە 62 ورفاندىق (سيرەك كەزدەسەتىن اۋرۋلار) نوزولوگيالار بويىنشا 92 دارىلىك زاتپەن تەگىن قامتاماسىز ەتۋ جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. بيىلعى تامىز ايىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى بەلگىلى ءبىر اۋرۋلارى (جاي-كۇيى) بار قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ جەكەلەگەن ساناتتارىن تەگىن جانە (نەمەسە) جەڭىلدىكپەن امبۋلاتورلىق قامتاماسىز ەتۋگە ارنالعان دارىلىك زاتتار مەن مەديتسينالىق بۇيىمداردىڭ تىزبەسىن 4 ورفاندىق (سيرەك) اۋرۋمەن كەڭەيتتى. اتاپ ايتقاندا, ءجىتى ليمفوبلاستيكالىق لەيكەميا, سوزىلمالى ميەلويدتى لەيكەميا, بەراردينەللي-سەيپتىڭ تۋا بىتكەن جالپىلانعان ليپوديستروفياسى, ج ۇلىننىڭ بۇلشىقەت اتروفياسى, نەيروبلاستوما جانە 1-ءشى جەتىم جاعداي – ەپيلەپسيانىڭ سيرەك جانە فارماكورەزيستەنتتى تۇرلەرى بار.
ءتورتىنشى جاڭا ورفاندىق اۋرۋلار بويىنشا 4 دارىلىك زاتتار ەنگىزىلگەن: جەدەل ليمفوبلاستيكالىق لەيكەميا, سوزىلمالى ميەلويدتى لەيكەميا – پوناتينيب تابلەتكا; تۋا بىتكەن جالپىلانعان بەراردينەللي-سەيپ ليپوديستروفياسى – مەترەلەپتين ينەكتسياعا ارنالعان ەرىتىندى دايىنداۋ ءۇشىن ليوفيليزاتسيالانعان ۇنتاق; ج ۇلىن بۇلشىقەت اتروفياسى – نۋسينەرسەن ينتراتەكالدى ەنگىزۋگە ارنالعان ەرىتىندى جانە نەيروبلاستوما – يزوترەتينوين كاپسۋلاسى. ال ءبىرىنشى ورفاندىق جاعداي بويىنشا ەپيلەپسيانىڭ سيرەك جانە فارماكورەزيستەنتتى تۇرلەرىنە ينەكتسياعا ارنالعان سۋسپەنزيا – تەتراكوزاكتيد, كاپسۋلا – ەتوسۋكسيميد, ىشۋگە جانە سۋسپەنزيا دايىنداۋعا ارنالعان ۇنتاق, تابلەتكا – ۆيگاباترين, تابلەتكا – سۋلتيام, ىشۋگە ارنالعان ەرىتىندى تابلەتكا – لاكوساميد, تابلەتكا – فەنيتوين, تابلەتكا/كاپسۋلا – پەرامپانەل, كاپسۋلا – زونيساميد, ىشۋگە ارنالعان سۋسپەنزيا, دايىنداۋعا ارنالعان ۇنتاق – ستيريپەنتول مەن كلوبازام تابلەتكا بولىپ 10 ءدارى كىرەدى.
بەلگىلى اۋرۋلار بويىنشا (كيستوزدىق فيبروز (مۋكوۆيستسيدوز), شاشىراڭقى سكلەروز, ديۋشەنن بۇلشىقەت ديستروفياسى, تۋبەركۋلەز) امبۋلاتورلىق دارىلىك قامتاماسىز ەتۋ تىزبەسىندە 4 دارىلىك زاتپەن تولىقتىرىلدى: كيستوزدىق فيبروز (مۋكوۆيستسيدوز) – ۋرسودەزوكسيحول قىشقىلى, كاپسۋلا; شاشىراڭقى سكلەروز – ديمەتيلفۋمارات, تابلەتكا/كاپسۋلا; ديۋشەننىڭ بۇلشىقەت ديستروفياسى – دەفلازاكورت, تابلەتكا; تۋبەركۋلەز – كلوفازيمين, كاپسۋلا.
سوڭعى ءتورت جىلدا ورفاندىق اۋرۋلاردى ەمدەۋگە ارنالعان ءدارى-دارمەكتەردى قارجىلاندىرۋ 2,3 ەسە ءوسىپ, ورفاندىق اۋرۋلاردى دياگنوستيكالاۋ مەن ەمدەۋدىڭ كلينيكالىق حاتتامالارىنا, ورفاندىق اۋرۋلاردى ەمدەۋگە ارنالعان دارىلىك زاتتاردىڭ تىزبەسىنە, قازاقستاندىق ۇلتتىق دارىلىك فورمۋليارعا (قۇف), امبۋلاتورلىق دارىلىك قامتاماسىز ەتۋدىڭ, سونداي-اق بىرىڭعاي ديستريبيۋتوردان ساتىپ الۋعا جاتاتىن تىزبەگە ەنگىزۋدە بەس نەگىزگى باعىت بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلگەن. ياعني بىرقاتار پرەپاراتتار ورتالىقتاندىرىلعان تۇردە ساتىپ الىنسا, جوعارى شىعىندى نوزولوگيالاردىڭ ءتىزىمى ودان ءارى كەڭەيتىلمەك. بۇل دەگەنىمىز – بەكىتىلگەن نورمالار مەن كريتەريلەر شەڭبەرىندە ەمحانالىق اۋرۋلارعا قوسۋ ءۇشىن بالالارداعى دارىگە ءتوزىمدى ەپيلەپسياعا ساراپتاما جۇرگىزىلەدى دەگەن ءسوز.
جاقىن ارادا قازاقستاندا تىركەلمەگەن بىرقاتار پرەپاراتتاردىڭ ەپيلەپسيامەن اۋىراتىن بالالارعا قول جەتكىزۋ پروبلەماسىن شەشۋگە, ساتىپ الۋدى ورتالىقتان وتكىزۋ, ساتىپ الۋدى ورتالىقتاندىرۋ جانە بارلىق ايماقتاردان سۇرانىس كولەمىن شوعىرلاندىرۋ ارقىلى ساتىپ الۋ باعالارىن وڭتايلاندىرۋعا جانە ۇنەمدەلگەن بيۋدجەت قوسىمشا ساتىپ الۋعا باعىتتالىپ, كوپتەگەن پاتسيەنتتى تەگىن ءدارى-دارمەكپەن قامتۋعا مول مۇمكىندىك جاسالماق. سونداي-اق ساتىپ الىنعان ءدارى-دارمەكتەردى ءارتۇرلى ايماقتاردا تۇراتىن ناۋقاستار اراسىندا قايتا ءبولۋ جاعى دا قاراستىرىلماق.
بۇگىندە وبلىستىق مەديتسينالىق ۇيىمدار 26 ورفاندىق ءدارى-دارمەككە مۇقتاج. قازىردىڭ وزىندە ج ۇلىننىڭ بۇلشىقەت اتروفياسىن ەمدەۋگە ارنالعان نۋسينەرسەن (سپينرازا) پرەپاراتتارى جانە ەمدەۋگە ارنالعان پوناتينيب (پوناكسەن) پرەپاراتى ساتىپ الىندى. ەندى كەرى بايلانىس ورناتۋ جانە بار پروبلەمالاردى باقىلاۋ ءۇشىن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى بالا قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل ارۋجان سايننىڭ قاتىسۋىمەن ەمدەلۋشى ۇيىمدارمەن تۇراقتى تۇردە كەزدەسۋ وتكىزىلمەك. ياعني بىرلەسكەن جۇمىس اياسىندا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارىن ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋدى قارجىلاندىرۋ كولەمىن ۇلعايتۋ كوزدەلىپ وتىر. ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ ۋاقتىلىعى مەن ۇزدىكسىزدىگى الەمدەگى دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ ماڭىزدى اسپەكتىسى بولىپ سانالادى. الەۋمەتتىك ماڭىزى بار اۋرۋلار بويىنشا ءاربىر پاتسيەنتتى تەگىن ءدارى-دارمەكتەرمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى ەرەكشە باقىلاۋدا جانە پاتسيەنتكە باعدارلانۋ قاعيداتتارى ءوز باسىمدىعىن جويماق ەمەس. سەبەبى سيرەك كەزدەسەتىن (ورفاندىق) اۋرۋلار – 100 مىڭ حالىققا شاققاندا 10 جاعدايدا عانا كەزدەسەتىن اۋرۋ ەكەنىن بىلگەنىمىز ءجون.
