«اقىرىن ءجۇرىپ, انىق باس, ەڭبەگىڭ كەتپەس دالاعا, ۇستازدىق قىلعان جالىقپاس, ۇيرەتۋدەن بالاعا» دەپ حاكىم اباي جىرلاعانداي, شəمشا كوپبايقىزى ەڭبەك جولىن قاراپايىم اۋىل مۇعالىمىنەن باستاپ, ءوزىنىڭ ىسكەرلىگى مەن قابىلەت-قارىمىنىڭ ارقاسىندا مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ سان ءتۇرلى سالاسىندا ابىرويلى ەڭبەك ەتتى. ءار جىلدارى مەكتەپ ديرەكتورى, الماتى وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ حاتشىسى, ءبىلىم ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى, قازاقستاننىڭ قىرعىزستانداعى ەلشىلىگىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى, الماتى وبلىسى ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باسشىسى قىزمەتتەرىن اتقاردى. مينيستر كەزىندە ءبىلىم مەن عىلىم كوشىن العا جىلجىتىپ, باسەكەگە قابىلەتتى قوعام قالىپتاستىرۋدا مول ۇلەس قوستى. سەنات دەپۋتاتى بولعان تۇستا دا وتاندىق زاڭنامانى جەتىلدىرۋگە اتسالىستى. قازاق مەملەكەتتىك قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە رەكتور بولعان جىلدارى قازاق قىزدارىنا باعىت-باعدار بەرۋدە ايانباي تەر توكتى.
شəمشا بەركىمباەۆا قازاق مەكتەپتەرىن دامىتۋعا, اۋىلدان شىققان دارىندى بالالاردى, əسىرەسە بۇرىنعى «قازاق-تۇرىك ليتسەيى» اتانعان, بۇگىنگى ء«بىلىم-يننوۆاتسيا» ليتسەيلەرىن قولداپ, جاس ورەندەردىڭ ءبىلىم الۋىنا وراسان ۇلەس قوستى. وسى اسىل مۇرات جولىندا ايانباي تەر توككەن ارداقتى ۇستازدىڭ ەڭبەگى مەن ەسىمىن ارداقتاۋ ماقساتىندا الماتى قالاسىنداعى دارىندى قىز بالالارعا ارنالعان ليتسەي-ينتەرناتىنىڭ قۇرىلتايشىلارى اتالعان وقۋ ورنىنا شəمشا بەركىمباەۆانىڭ ەسىمىن بەرۋگە شەشىم قابىلدادى. ليتسەي دە ۇكىلى ءۇمىتتى اقتاپ, سوڭعى 5 جىلدا 88 تۇلەگى الپاۋىت شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتكە قابىلدانىپ, 105 وقۋشى «التىن بەلگى» يەگەرى اتانعان. 2021 جىلدان ەڭ ۇزدىك 100 وليمپيادالىق مەكتەپتىڭ قۇرامىنا ەنىپ, 26-ورىندا تۇر.
– مەن اۋەلى وسى شاراعا پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ سالەمىن جەتكىزۋگە ارنايى كەلىپ وتىرمىن, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ كەڭەسشىسى مالىك وتارباەۆ. – پرەزيدەنتىمىز كەزىندە ءشامشا كوپبايقىزىنىڭ قازاسىنا قاتىستى مارقۇمنىڭ ۇستازدىق جولىنان باستاپ وتە بيىك مارتەبەگە جەتىپ, ەلدىڭ دامۋىنا, قوعامنىڭ كەمەلدەنۋىنە ۇلەس قوسقان تۇلعا ەكەنىن ايتىپ, كوڭىل ايتقان بولاتىن. بۇگىن مەكتەپ قۇرىلتايشىلارىنىڭ ۇيعارىمىمەن الماتىداعى دارىندى قىز بالالارعا ارنالعان ليتسەي-ينتەرناتقا ەسىمىن بەرگەنىنە ءبارىمىز قۋانىپ وتىرمىز. نەگىزىنەن مەكتەپ تاريحىنا ۇڭىلسەك, اتالعان مەكتەپتىڭ ىرگەسىن قالاعانداردىڭ ءبىرى – ءشامشا كوپبايقىزى بولاتىن. سوندىقتان بۇگىندە الەمدەگى وزىق ءجۇز مەكتەپتىڭ قاتارىنا ەنگەن اتالعان وقۋ ورنىنىڭ سول كىسىنىڭ ەسىمىمەن اتالۋى زاڭدىلىق جانە كورسەتىلگەن ۇلكەن قۇرمەت دەپ بىلەمىز. ءشامشا كوپبايقىزى ەسىمىن اتاعاندا ءبىز ادالدىق پەن تازالىقتى بىردەن اڭعارامىز. ويتكەنى ول كىسى ءومىر بويى ەلىنە, مەملەكەتىنە ادال قىزمەت ەتتى. ادالدىق, تازالىق قاسيەتىنەن ەشقاشان اينىعان ەمەس. بۇل قازىرگى زاماندا كوپتەگەن ازاماتىمىزدىڭ بويىنان تابىلا بەرمەيتىن قاسيەت. سوندىقتان بۇگىنگى ءىس-شارا ءشامشا بەركىمباەۆانى ەسكە الۋ كۇنى عانا ەمەس, ادالدىق پەن تازالىقتى تۋ ەتكەن ەستە قالاتىن كۇن دەپ ەسەپتەيمىز.
بەسىگىن قاسيەتتى الاتاۋى تەربەتكەن, جەر ءجانناتى جەتىسۋىنان ءنار الىپ, اتا-اناسىنىڭ ءتالىم-تاربيەسىنە سۋسىنداپ, سۇيىسپەنشىلىگىنە بولەنگەن ءشامشا كوپبايقىزى جاس مامان رەتىندە وزىنە تاپسىرىلعان مىندەتتەردى ادال اتقارىپ, مىنەزىنەن دە, ءجۇرىس-تۇرىسىنان دا بەكزاتتىق بولمىسىن بايقاتتى. ەلىم, جەرىم دەگەن ازامات دارەجەسىندەگى تۇلعاعا اينالدى. كوكىرەگى ساۋلەلى, جىگەرىن نامىسپەن قايراعان قايراتتى جان جەلتوقسان وقيعاسى كەزىندە ادىلەتتىلىك جولىندا قاسقايىپ تۇردى. قايىسپادى, قايتپادى, قىزمەت ءۇشىن ەشكىمگە باسىن يمەدى. «ەگەر جاستارعا وسىنداي قيانات كورسەتىلىپ جاتسا, ونداي جەردەن مەن كەتتىم» دەپ, قايتادان مەكتەپكە ورالىپ, ۇستازدىق قىزمەتىن جالعاستىردى. كەيىننەن مينيستر بولىپ, مەكتەپ پەن مينيسترلىكتىڭ اراسىن جالعادى. اۋىل مەكتەپتەرىنىڭ دامۋىنا بارىن سالدى, جانىن سالدى. قازاق مەكتەبىنىڭ باعىن اشتى. ول كىسى رەسمي لاۋازىمدى قىزمەتتەردەن كەتسە دە, ەلىمىزدىڭ ءبىلىم مەن عىلىم سالاسىنىڭ ۇلكەن جاناشىرى, تىلەكشىسى بولىپ وتىردى. ەڭ ءبىر اتاپ ايتارلىعى, ول كىسىنىڭ ءجۇرىس-تۇرىسى دا, كيىم كيىسى دە, سويلەگەن ءسوزى ونەگە بولاتىنداي تۇلا بويى تۇتاس ناعىز ۇلاعاتتى ۇستاز ەدى.
ءىس-شارا بارىسىندا ءوز كەزەگىندە ءسوز العان ش.بەركىمباەۆا اتىنداعى قىزدار ليتسەيىنىڭ ديرەكتورى پانەل گۋل مىرزا ليتسەيدىڭ 1993 جىلى سول كەزدەگى تۇركيا مەن قازاقستان باسشىلارىنىڭ كەلىسىمىمەن نەگىزى قالانعانىن, ءشامشا بەركىمباەۆا مينيستر بولعان كەزىندە قازاق-تۇرىك ليتسەيلەرىنىڭ اشىلۋىنا كوپ كومەك كورسەتكەنىن, ليتسەيدىڭ جالپىادامزاتتىق, سونداي-اق ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا نەگىزدەلگەنىن, سونىمەن قاتار وقۋ ورنىنىڭ قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرىن ماقتانىشپەن اتاپ ءوتتى.
سونداي-اق ء«شامشا اپايدىڭ ارمانى – اۋىل مەن قالا بالاسىنىڭ اراسىندا الشاقتىق بولماۋىن, بالالاردىڭ حالىقارالىق ءبىلىم الۋدى كوكسەگەنىن جەتكىزگەن الماتى قالاسى ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باسشىسى ءلاززات جىلقىباەۆا, ءشامشا كوپبايقىزىنىڭ جەرلەستەرى اتىنان ءسوز العان الماتى وبلىسى قاراساي اۋدانى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ايجان نۇردىلداقىزى, عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەكتىڭ ارنايى قۇتتىقتاۋىن جەتكىزىپ, ءشامشا كوپبايقىزىنىڭ قازاق ۇلتتىق قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىن باسقارعان تۇستاعى ەرەكشە ەڭبەگى تۋرالى ايتقان اتالعان وقۋ ورنىنىڭ رەكتورى گۇلميرا قاناي, قازۇۋ-دىڭ رەكتورى ج.تۇيمەباەۆتىڭ قۇتتىقتاۋىن وقىپ, تىلەگىن بىلدىرگەن قازۇۋ-دىڭ پرورەكتورى حايدار تاسىبەكوۆ, اباي اتىنداعى قازاق ۇپۋ رەكتورى دارحان ءبىلالوۆ, س.دەميرەل اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ رەكتورى ءالىمجان يگەنباەۆتار ءشامشا كوپبايقىزىنىڭ بۇكىل سانالى عۇمىرىن جاس ۇرپاق تاربيەسىنە, ۇلت مۇددەسىنە, ءبىلىم مەن عىلىم سالاسىنا ارناعان شىن مانىندەگى زيالى دا, پاراساتتى جان بولعانىنا توقتالدى.
ۇلتتىڭ ۇپايىن تۇگەندەپ, رۋحانياتتىڭ كوشىن باستاپ جۇرگەن ءشامشا كوپبايقىزىنىڭ ادامي قاسيەتىنىڭ دە ەرەكشە بولعانىن اكادەميك اسقار جۇمادىلداەۆ, جازۋشى ناعاشىبەك قاپالبەك ۇلى, ء«شامشا كوپبايقىزىنا الماتى قالاسىنان كوشەنىڭ اتىن, تۋعان جەرى قاراساي اۋدانىندا مەكتەپتىڭ اتىن بەرۋدى دە ويلاسۋ كەرەكتىگىن» العا تارتقان ارداگەر اسكەربەك اباەۆ, جازۋشى نۇرداۋلەت اقىشەۆ, ءومىر بويى سىيلاسىپ وتكەن قۇربىلارى, ۇلاعاتتى ۇستازدار ءدىلداش بيتۋوۆا, روزا كيىكبايقىزى تاعىلىمدى ەستەلىكتەرىمەن ءبولىستى.
– سونگەن جۇلدىزدىڭ جارىعى مىڭداعان جىلعا جەتەدى. ءبىزدىڭ ءشامشا دا قازاق قىزدارىنىڭ ىشىندەگى جارىق جۇلدىزدىڭ بىرەۋى عانا ەمەس, بىرەگەيى ەدى, – دەدى جازۋشى زەينەپ احمەتوۆا. – كەزدەيسوق ەشتەڭە بولمايدى ەكەن, وسى مەكتەپكە ىزگىلىكتى ءىس-شارا وتكىزۋگە تالاي رەت بىرگە كەلىپ ەدىك. بۇگىن سول ادال ەڭبەگى, شىنايى ىستەگەن جۇمىسىنىڭ بارلىعى اينالىپ كەلىپ, ءوزى جوق بولسا دا الدىنان شىعىپ وتىر. ءشامشا – ەسىمى ءيسى قازاققا ورتاق باتىر اتاسىنان باتا الىپ, كوزىن كورگەن كىسى. بايلىقتىڭ ەڭ ۇلكەنى كىتاپ. سوندىقتان ءشامشانىڭ اتىنا بەرىلىپ جاتقان يگىلىكتى ىسكە قازاقشالاپ بايعازى اكەلدىم. ول باتىر اتامىزدىڭ قازاقشا, ورىسشا كىتاپتارى جانە اعالى-قارىنداس بولىپ جاقسى سىيلاسىپ, باقىتجان مومىش ۇلىنىڭ كوزى ءتىرى كەزىندە ءشامشا تۋرالى جازىپ, ونى ءوزى وقىپ, راحمەتىن بىلدىرگەن باكەڭنىڭ دە كىتابىن الىپ كەلدىم.
شارا بارىسىندا ءشامشا بەركىمباەۆا اتىنداعى الماتى قىزدار ليتسەيىنىڭ رەسمي تاقتايشاسىنىڭ شىمىلدىعى اشىلىپ, قۇرمەتتى قوناقتار ليتسەيدىڭ كىرەبەرىس دالىزىندە عيبراتتى عۇمىر كەشكەن ۇلاعاتتى جاننىڭ تىرشىلىگىندە ءوزى تۇتىنعان زاتتارى ءھام قايراتكەردىڭ سانالى ومىرىندە مەملەكەتتىك دارەجەدە العان ماراپاتتارى, جەكە ءوزى تۋرالى مالىمەتتەر توپتاستىرىلعان ارنايى بۇرىشتى تاماشالادى.
«بۇل – وتاندىق ءبىلىم سالاسىندا ءوزىنىڭ ادال ەڭبەگىمەن ۇلتقا قىزمەت كورسەتۋدىڭ ۇلگىسىن جاساعان ءشامشا كوپبايقىزىنىڭ 80 جىلدىق مەرەيجاسىنا ارنالعان يگى ءىس-شارانىڭ باستاماسى. ءشامشا اپايىمىزدى ءار ۋاقىتتا جادىمىزدا ساقتاپ, ول كىسىنىڭ «قازاقتىڭ قىزى قانداي بولۋى قاجەت, قالاي ەڭبەك ەتۋ كەرەك» دەگەن ماقساتىن ءارى قاراي جالعاستىرادى دەگەن نيەتپەن ءىس-شارانى ۇيىمداستىرىپ وتىرمىز. جۇرەگى ۇلت دەپ سوققان ءشامشا اپاي̆دىڭ ءومىر جولى قازاقتىڭ بارشا قىزدارىنا ۇلگى بولا بەرمەك», – دەدى ء«بىلىم-يننوۆاتسيا» حالىقارالىق قوعامدىق قورىنىڭ پرەزيدەنتى دارحان ەرماحان ۇلى.
قۇندىلىقتارعا نەگىزدەلگەن وقۋ-ادىستەمەلىك «قادام» كىتابىنىڭ تانىستىرىلىمى دا وسى سالتاناتتى جيىن اياسىندا ءوتتى.
تاعىلىمدىق ءىس-شارا بارىسىندا ءشامشا كوپبايقىزىنىڭ جارقىن بەينەسىن ەسكە الۋ ماقساتىندا ارنايى دايىندالعان بەينەفيلم كورسەتىلىپ, ليتسەيدە بىلىممەن قاتار ونەردى تەڭدەي الىپ جۇرگەن وقۋشى قىزدار كۇي تارتىپ, ءان ايتىپ, بۇرالا بي بيلەپ, جيىننىڭ كوركىن كەلتىرسە, ال جينالعان اعايىن-جۇرت ۇلاعاتتى ۇستازعا دەگەن ساعىنىشىن باسىپ قايتتى.
گۇلزەينەپ سادىرقىزى,
جۋرناليست
