سونىمەن وتاندىق بيزنەس-قاۋىمداستىق جاڭا سالىق كودەكسىنەن قانداي وزگەرىس كۇتەدى؟ نەندەي ۇسىنىستارى بار؟ «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ Facebook-تەگى رەسمي پاراقشاسىنداعى تالقىلاۋ بارىسىندا كاسىپكەرلەر قاۋىمى جەتىلدىرۋدى تالاپ ەتەتىن نەگىزگى باعىتتاردى اتادى.
ۇلتتىق پالاتانىڭ باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى تيمۋر جاركەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, ەل پرەزيدەنتىنىڭ سالىق ماسەلەسىنە باسا نازار اۋدارۋى بيزنەس ءۇشىن وتە ماڭىزدى. ويتكەنى مەملەكەت كاسىپكەرلىك سالاسىنداعى پروبلەمالارعا ايرىقشا ءمان بەرۋگە دايىن. سوندىقتان كاسىپكەرلەر وتاندىق بيزنەستىڭ دامۋىنا كەدەرگى كەلتىرىپ وتىرعان ماسەلەلەردى جوعارى جاققا جەتكىزۋ ءۇشىن وسى مۇمكىندىكتى ءتيىمدى پايدالانۋى كەرەك.
كاسىپكەر ماكسيم بارىشەۆ ماڭىزدى قۇجاتقا وزگەرىس ەنگىزبەستەن بۇرىن بارلىق سالىق پەن باسقا دا مىندەتتى تولەمدەرگە تالداۋ جۇرگىزۋ كەرەك دەپ سانايدى.
– الدىمەن سالىق تولەۋشىلەر كىم جانە سالىقتار قالاي اكىمشىلىكتەندىرىلىپ جاتقانىن انىقتاپ الۋ ماڭىزدى. ويتكەنى اكىمشىلىكتەندىرۋى وزىنەن قىمبات سالىقتار بار. سالىقتار مەن باسقا دا مىندەتتى تولەمدەر سانىن قىسقارتۋ قاجەت. بۇدان بولەك سالىقتىق كەشبەك ەنگىزۋدى ۇسىنامىن. وسىلايشا, كاسىپكەرلەر ءوزىنىڭ ءار فيسكالدى چەگى ءۇشىن سالىق ءاميانىنا بونۋس جينايدى دا, ونىڭ ەسەبىنەن باسقا سالىقتارىن تولەي الادى. بيزنەستەن تۇسكەن تاعى ءبىر ۇسىنىس –
6 تولەم ءتۇرىن بىرىڭعاي سالىققا بىرىكتىرۋ. تولەيتىن سالىعى ءار ءتۇرلى ازاماتتاردىڭ ءتۇرلى ساناتىن سالىق مولشەرلەمەلەرى بويىنشا ءبىر ساناتقا بىرىكتىرۋ كەرەك. ال سالىق تولەۋدەگى اقشالاي ايىرماشىلىعىن ءار سانات كەشبەك تۇرىندە كارتاسىنا الىپ وتىرار ەدى, – دەدى م.بارىشەۆ.
«قازاقستان سالىق كونسۋلتانتتارىنىڭ قاۋىمداستىعى» ءوزىن-ءوزى باسقارۋشى ۇيىمىنىڭ باسقارما توراعاسى ساكەن قارين سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋ پروبلەماسىنا توقتالدى.
– سالىق كودەكسىندە سالىق تولەۋشىنىڭ ادالدىق قاعيداتى كوزدەلگەن. كاسىپكەردىڭ ادالدىق پرەزۋمپتسياسى كاسىپكەرلىك كودەكستە دە بار. قازىرگى كەزدە سالىقتىق باقىلاۋدىڭ بۇكىل جۇيەسى, اتاپ ايتقاندا, سالىق تولەۋشى ءوزىنىڭ ادالدىعىن دالەلدەۋىنە نەگىزدەلگەن. 2020 جىلى پاندەميا كەزىندە كاسىپكەرلەرگە 240 مىڭنان استام كامەرالدىق باقىلاۋ حابارلاماسى جىبەرىلگەنىن ستاتيستيكا كورسەتتى. ولاردىڭ جارتىسى تۇسىندىرمەمەن قايتارىلدى, ياعني ءىس جۇزىندە سالىق تولەۋشى زاڭدى بۇزعان جوق. بۇل ماسەلەنى تاۋەكەلدەردى باسقارۋ جۇيەسىن جاقسارتۋ ارقىلى شەشۋگە بولادى. راس, اتالعان جۇيەنىڭ ءجيى سىنعا ۇشىرايتىنى جاسىرىن ەمەس. دەرەكتەر كوپ جاعدايدا قۇپيا ءارى كاسىپكەرلىك كودەكستىڭ نورمالارىنا قايشى كەلەدى. جۇيەنى پىسىقتاپ, جۇمىسقا كاسىبي اۋديتورلار, ادۆوكاتتار, سالىق كەڭەسشىلەرىن تارتۋ قاجەت. سوندا سالىق ورگاندارىمەن ارادا داۋلار از بولادى, ال سالىق مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋ ساپاسى ارتادى, – دەيدى س.قارين.
رەستوراتورلار جاڭا كودەكستە تاماقتانۋ سالاسى قوسىلعان قۇن سالىعىنان بوساتىلسا ەكەن دەپ ۇمىتتەنىپ وتىر. قازاقستان قوعامدىق تاماقتانۋ قاۋىمداستىعى توراعاسىنىڭ كەڭەسشىسى ۆەرونيكا نۇرپەيىسوۆانىڭ ايتۋىنشا, رەستوراتورلاردا قوسىلعان قۇن سالىعىنا كىرەتىن كىرىس جوق. سوندىقتان قوسىلعان قۇن سالىعى ساتىلىمداردان تۇسكەن سالىق رەتىندە اۋدارىلادى. مۇنداي جاعدايدا كاسىپكەرلەر باعانى كوتەرۋگە ءماجبۇر.
– ەكونوميكالىق جاعداي جاقسارىپ جاتقان جوق. سوندىقتان ءبىز بيزنەستى بولشەكتەۋدى باستايمىز. ەگەر بۇرىن بىزدە ءبىر مەيرامحاناعا ەكى-ءۇش زاڭدى تۇلعا رەتىندە تىركەۋ بولسا, قازىر بۇل سان ەسەلەنە ءتۇستى. زاڭدى تۇلعالاردىڭ كىرىسى مەن شىعىسىن رەتتەيتىن بۋحگالتەرلەر سانى دا ارتتى, – دەيدى ۆ.نۇرپەيىسوۆا.
«استانا-نان» جشس باس ديرەكتورى ىرىسبەك يساەۆ كاسىپكەرلەرگە كوپ جاعدايدا باسەكەلەستەرمەن ەمەس, زاڭناما تالاپتارىمەن كۇرەسۋگە تۋرا كەلەتىنىن اتاپ ءوتتى. مىسالى, نارىقتا پەستيتسيدتەر ءوندىرۋ سالاسىندا 5 زاۋىت بار ەدى, قازىر ەكەۋى عانا قالدى. بۇل رەتتە كاسىپكەرلەر ۇنەمى سالىق تولەيدى, بىراق قولداۋ كورمەيدى.
– بيىل بىزگە فەرمەرلەر جۇگىندى. ولاردىڭ يمپورتتاۋشى سەرىكتەستەرى قيىندىقتار ورىن الدى دەپ مىندەتتەمەلەرىن ورىنداماعان. ءبىز قيىندىقتار مەن شيكىزات تۇرىندەگى قوسىمشا جۇكتەمەگە قاراماستان ءوندىرىستى 80 پايىزعا ۇلعايتتىق, قوسىمشا قىزمەتكەرلەردى جۇمىسقا الدىق. بىراق مەملەكەت تاعى دا يمپورتتالاتىن پەستيتسيدتەرگە سۋبسيديا ەنگىزىپ, وتاندىق ءوندىرىستى ەلەمەي وتىر, – دەيدى ى.يساەۆ.
قازاقستان استىق وڭدەۋشىلەر وداعىنىڭ پرەزيدەنتى ءاليحان تالعاتبەك شيكىزات پەن دايىن ءونىم بويىنشا سارالانعان قايتارىلاتىن قوسىلعان قۇن سالىعىن قايتا ەنگىزۋدى ۇسىندى.
– ەلدە وندىرىلەتىن شيكىزاتتى قايتا وڭدەۋدى ىنتالاندىرۋ جانە وڭدەلگەن ءونىمدى ەكسپورتتاۋ ءۇشىن بۇل ىڭعايلى ءارى ءتيىمدى قۇرال. وكىنىشكە قاراي مۇنداي مۇمكىندىك قولدانىستاعى كودەكستە قاراستىرىلماعان. ەلدەن شيكىزات ارزانعا كەتىپ جاتقانىن ايتىپ جۇرگەنىمىزگە 5-6 جىل بولدى. قازىرگى كەزدە ەكونوميكا شيكىزاتتى ەكسپورتتاۋ ءتيىمدى بولاتىنداي ەتىپ قۇرىلعان, – دەيدى ءا.تالعاتبەك.
قازاقستاننىڭ ساۋدا كاسىپورىندارى قاۋىمداستىعىنىڭ قاراعاندى وبلىسى بويىنشا وكىلدىگىنىڭ ديرەكتورى مارينا بوشەل ميكرو بيزنەستىڭ تارتىمسىز كاسىپ بولىپ قالعانىن اتاپ ءوتتى.
– ەگەر كاسىپكەر ءوز تابىسىن ەسەپتەيتىن بولسا, وندا كاسىپتى تاستاپ, جۇمىسسىز رەتىندە جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنا بارىپ تىركەلۋ وڭايىراق بولادى. قازىر ءبىز شاعىن دۇكەندەردى ساقتاپ, قوسىلعان قۇن سالىعىنىڭ شەگىن 30 مىڭ تەڭگەگە دەيىن ارتتىرۋعا تىرىسۋىمىز كەرەك, – دەيدى ول.
