قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ قاۋقارى

مەنشىك كاپيتالى ارتتى

ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ الە­ۋە­تىن ءبىر دەڭگەيدە ۇستاپ تۇراتىن جانە ولاردىڭ ەركىن جۇمىس ىستەۋىنە مۇم­كىن­دىك بەرەتىن بىرەگەي فاكتور – مەنشىك كاپي­تالىنىڭ كورسەتكىشى. ازىرگە ءبىز­دىڭ بانكتەر مەنشىك كاپيتالىنىڭ جەت­كى­لىك­تى بولۋى تۇرعىسىنان ماقتانا الادى. ساراپشىلاردىڭ باعالاۋىنشا, قازاقستاندىق ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر مەنشىك كاپيتالىن تۇراقتى ارتتىرىپ جاتىر. سوڭعى ءبىر ايدىڭ ىشىندە 7 پايىزعا ۇلعايعان. 2022 جىلدىڭ 1 تامىزىنداعى جاعداي بويىنشا بانك سەكتورىنىڭ كاپيتال قورى جەتكىلىكتى دەڭگەيدە. شىلدە ايىنان بەرى كاپيتال كولەمى 7,2 پايىزعا ءوسىپ, 5,7 ترلن تەڭگەنى قۇراعان.

ءىرى ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر اراسىندا رەتتەۋشىلىك مەنشىك كاپيتالىنىڭ ءوسىمى بويىنشا ForteBank كوش باسىنا شىقتى: ءبىر ايدا 9,7 پايىزعا نەمەسە 26,4 ملرد تەڭگەگە ارتقان. ناتيجەسىندە بيىل تامىزدا مەنشىك كاپيتالىنىڭ سوماسى 298,4 ملرد تەڭگە بولعان. ايتا كەتۋ كەرەك, باسقالارمەن قاتار, كاپيتالداندىرۋ كورسەتكىشتەرىنىڭ جاقسارۋىنا بايلانىس­تى S&P Global Ratings حالىقارالىق رەيتينگتىك اگەنتتىگى ForteBank-ءتىڭ ۇزاق مەرزىمدى كرەديتتىك رەيتينگىن تۇراقتى بولجاممەن «B+»-تەن «BB−»-گە دەيىن كوتەردى. بانك كورسەتكىشتەرى نىعايعان جانە اگەنتتىك بانك ودان ءارى كاپيتال قورىن ارتتىرا تۇسەدى دەپ كۇتەدى.

ەكىنشى ورىندا – Kaspi Bank. ءبىر ايدا كاپيتال قورىن 9,4 پايىزعا نەمەسە 42,6 ملرد تەڭگەگە ۇلعايتقان. ۇزدىك ۇشتىكتى «سيتيبانك قازاقستان» تۇيىندەيدى – ءبىر ايلىق ديناميكادا 7,5 پايىزعا نەمەسە 11,1 ملرد تەڭگەگە ارتقان. ايتا كەتۋ كەرەك, تەك جوعارىدا اتالعان بانكتەردە جال­پى نارىقتاعى ورتاشا ماننەن اساتىن كاپيتالدىڭ ءوسۋ ديناميكاسى بار.

«نەگىزىنەن ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ بارلىعى پرۋدەنتسيالدىق نورماتيۆتەردى, سونىڭ ىشىندە مەنشىك كاپيتالىنىڭ جەتكىلىكتىلىك كوەففيتسيەنتى بويىنشا تالاپتاردى ورىنداعان. ونىڭ ۇستىنە, كورسەتكىشتەر كوبىنە زاڭمەن بەلگىلەنگەن ستاندارتتاردان ايتارلىقتاي اسىپ تۇسەدى جانە بانكتەرگە ىقتيمال تاۋەكەلدەردى مارجامەن جابۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

سالىم كولەمى ءوستى

سونىمەن بىرگە قارجى ينستيتۋت­تا­رىن­دا­عى سالىم كولەمى دە ايتارلىقتاي وسكەن. قازاقستاندىقتاردىڭ ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردە جيناپ وتىرعان سالىمدارى كوبەيىپ, جالپى سوماسى 14 ترلن تەڭگەدەن اسىپتى. 2022 جىلدىڭ 1 تامىزىنداعى جاعداي بويىنشا جەكە تۇلعالاردىڭ قازاقستاندىق بانكتەردەگى سالىمدارىنىڭ ايلىق ديناميكاسى – 2,7, جىلدىق ديناميكاسى 13,3 پايىزدى قۇراعان.

بولشەك سالىمداردىڭ ايلىق ءوسىمى بويىنشا «بانك حوۋم كرەديت» كوش باس­تايدى. ايلىق ءوسىم ديناميكاسىندا 20,9 پايىزعا ۇلعايىپ, سالىم مولشەرى 216,2 ملرد تەڭگەگە جەتكەن. جىلدىق ءوسىم ۇلەسى 47,8 پايىزدى ماڭايلايدى. ايتا كەتۋ كەرەك, بانك بىلتىردىڭ وزىندە سالىم ەنشىلەۋ بويىنشا توپ-10 قاتارىنا دا ىلىنبەگەن ەدى. الايدا كورشى ەلدەگى وقىستان باستالعان اسكەري ءىس-قيمىلدار, سونىڭ سالدارىنان رەسەيلىك ەنشىلەس بانكتەردىڭ نارىقتان ىعىسىپ قالۋى وزگە بانكتەردى, ونىڭ ىشىندە «بانك حوۋم كرەديتتى» دە كۇشەيتكەن سىڭايلى. بۇل بانك ءوز يەسىن دە اۋىستىردى, اكتسيونەرلەر قۇرامىنان رەسەيلىكتەردى شىعارىپ تاستاپ, قازىر تىكەلەي PPF چەح حولدينگىنە جانە حالىقارالىق Home Credit توبىنا عانا تيەسىلى بولىپ وتىر. وسى تۇرعىدان العاندا «بانك حوۋم كرەديت» – وتاندىق نارىقتاعى جالعىز ەۋروپالىق بانك. تەك قانا زاڭدى تۇلعالارمەن جۇمىس ىستەيتىن امەريكالىق «سيتيبانكپەن» سا­لىس­تىرعاندا «بانك حوۋم كرەديت» بولشەك سەگمەنتتە بەلسەندى جۇمىس ىستەپ, قازاقستاندىقتارعا بارلىق كاتەگوريا بويىنشا بانك ونىمدەرىن ۇسىنۋمەن اينالىسىپ جاتىر.

دەپوزيت ءوسىمى بويىنشا ەكىنشى ورىندا – «بانك تسەنتركرەديت». ءبىر اي ىشىندە سالىم كولەمى 8,1 پايىزعا ءوسىپ, 1,13 ترلن تەڭگەگە جەتىپتى. بتسك-نىڭ جاقىندا عانا رەسەيلىك ەنشىلەس «الفا-بانكتى» ساتىپ الىپ, ونى Eco Center Bank دەپ اتاپ, رەبرەندينگ جاساعانىن, كەيىن ول بانكتى دە وزىنە جۇتىپ العانىن بىلەمىز. ءۇشىنشى ورىندا – Altyn Bank. بۇل قىتايلىق ەنشىلەس بانكتىڭ بولشەك سالىم پورتفەلى ءبىر ايدا 7,7 پايىزعا ۇلعايىپ, 267,3 ملرد تەڭگەنى قۇراعان. ايتا كەتەيىك, بۇل بانكتىڭ ءۇش اكتسيونەرى بار, تيىسىنشە ۇشەۋى دە اسا ءىرى قۇرىلىمدار – China CITIC Bank Corporation Limited (50,1 پايىز), China Shuangwei Investment Co., Ltd قىتايلىق كومپانياسى (9,9 پايىز) جانە «قازاقستان حالىق بانكى» اق (40 پايىز).

جالپى العاندا, ۇزدىك وندىقتاعى بار­لىق بانكتىڭ بولشەك سالىم سەگ­مەنتىندە دەپوزيت بويىنشا ايلىق ءوسىم تىركەلگەن. ال توپ-10 قاتارىنا كىر­مەيتىن بانكتەر اراسىندا 12 ويىنشىنىڭ بەسەۋىندە كەرى كەتۋ بار. ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ جالپى سالىمىنداعى بولشەك سەگمەنت ۇلەسى 50,8 پايىزدى قۇرايدى.

مقۇ-لار كاپيتالىمەن ماقتانادى

فۋنكتسياسى ۇقساس بولعانىمەن, تىرشىلىك ەتۋ اۋديتورياسى ءار الۋان جانە كليەنتتەر جۇكتەمەسى دە وزگەشە بولىپ سانالاتىن ميكروقارجى ۇيىمدارى دا دامۋ بويىنشا بانكتەردەن قالىساتىن ەمەس. ءتىپتى قازىر بيزنەستى نەسيەلەۋ تۇرعىسىنان الىپ قاراعاندا وسى مقۇ-لاردىڭ ءباسى بيىك. ميكروقارجى ۇيىمدارىنىڭ نارىعى قارقىندى دامىپ جاتقانىنا ولاردىڭ كەيىنگى ءبىر جىل ىشىندە اكتيۆتەر سوماسىن 55 پايىزعا ارتتىرا العانى دالەل بولا الادى. ءسويتىپ, مقۇ اكتيۆتەرىنىڭ جالپى كولەمى تريلليون تەڭگەگە تاياپ قالعان. بيىل ءبىرىنشى جارتىجىلدىق قورىتىندىسى بويىنشا مقۇ اكتيۆتەرى 997 ملرد تەڭگەگە جەتكەن. بۇل بىلتىرمەن سالىستىرعاندا 54,7 پايىزعا كوپ. جالپى, كەيىنگى بەس جىلدا سەكتوردىڭ اكتيۆتەرى ورتا ەسەپپەن جىلىنا 44,7 پايىزعا ءوسىپ وتىرعان.

ءوز كەزەگىندە, مقۇ مەنشىك كاپيتالى 2022 جىلدىڭ ماۋسىمىنىڭ سوڭىندا 287,2 ملرد تەڭگەگە جەتتى. بۇل بىلتىردىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 38,9 پايىزعا ارتىق. اكتيۆ پەن مەنشىك كاپي­تالىنىڭ قارقىندى ءوسۋى سەكتوردىڭ كەڭەيۋىن عانا ەمەس, ونىڭ ءبىرشاما ور­نىق­تى ەكەنىن دە اڭعارتادى. مۇنى حالىقارالىق باعالاۋ اگەنتتىكتەرىنىڭ تالداۋلارى دا قۋاتتاي تۇسەدى.

بيىل 29 تامىزدا قازاقستاندىق ميك­رو­قارجى ۇيىمدارىنا سالىستىرمالى تالداۋ جۇرگىزگەن Fitch Ratings قازاقستاندىق كومپانيالاردىڭ پاندەميا كەزىندە جاقسى ناتيجەلەر كورسەتكەنىن ايتادى. ميكروقارجى ۇيىمدارى ىشىن­دە اكتيۆ سوماسى كوپ ۇيىم – KMF مقۇ. ونىڭ ەنشىسىندە 220,9 ملرد تەڭگە بار جانە بۇل بۇكىل سەكتوردىڭ 22,2 پايىزىن قۇرايدى. جىل باسىنان بەرى كومپانيانىڭ اكتيۆى 20,8 پايىزعا ۇل­عايعان. ايتا كەتۋ كەرەك, بۇل مقۇ كەڭ اۋقىمدى قىزمەت كورسەتەدى, اسىرەسە اگروسەكتوردى قولداۋعا باعىتتالعان جوبالارى وتە كوپ. ەكىنشى ورىندا 147,6 ملرد تەڭگەمەن «تويوتا فاينانشل سەرۆيسەز كازاحستان» ورنالاسقان. ولاردىڭ اكتيۆى بۇكىل نارىقتىڭ 14,8 پايىزىن يەلەنەدى. جارتى جىلدا كومپانيا اكتيۆى 21 پا­يىزعا كوبەيىپتى. ءۇشىنشى ورىندا – MyCar Finance. اكتيۆ قورى 132,8 ملرد تەڭگەگە باعالانادى جانە نارىقتىڭ 13,3 پايىزىنا يە.

مەنشىك كاپيتالى بويىنشا دا KMF كوش باستايدى: 50,6 ملرد تەڭگە. ودان كەيىنگى ورىندا 19,2 ملرد تەڭگەمەن FREEDOM FINANCE Credit تۇرسا, 18,9 ملرد تەڭگەمەن «تويوتا فاينانشل سەرۆيسەز كازاحستان» ۇشتىككە ىلىنگەن. ءسوز جوق, كومپانيانىڭ نارىقتا ورنىق­تى­لىق تانىتۋىنا حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ سەنىم ءبىلدىرۋى دە ۇل­كەن اسەر ەتەدى. مىسالى, KMF حالىق­ارا­لىق ۇيىمداردان تۇراقتى نەگىزدە قورلاندىرۋ جاسايدى. ماسەلەن, بيىل شىلدەدە ەۋروپالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ اتالعان ميكروقارجى ۇيى­مىنا 25 ملن دوللار كولەمىندە نەسيە ۇسىناتىنى بەلگىلى بولدى. بۇل قاجەتتى قاراجاتتى ايەلدەر باسقاراتىن شاعىن كومپانيالار مەن كاسىپورىندارعا, ونىڭ ىشىندە اۋىلدىق جەرلەرگە باعىتتاۋعا مۇم­كىندىك بەرەدى.

وعان دەيىن 13 ماۋسىمدا KMF پەن ازيا دامۋ بانكى اراسىندا 15 ملن دوللار زايم الۋ جونىندەگى كەلىسىمشارتقا قول قويىلدى. بۇل قاراجات كاسىپكەرلەردى, سونىڭ ىشىندە اۋىل ەڭبەككەرلەرىن قول­داۋعا باعىتتالماق.

رەسەيدەن قازاقستانعا اقشا اعىنى كوبەيدى

بانك جانە ميكروقارجى ۇيىمدارى تۋرالى ءسوز قوزعاعان كەزدە اقشا اۋدارىمدار جۇيەسىن دە اينالىپ وتە المايمىز. كەيىنگى ايلاردا رەسەيدەن قازاقستانعا قاراي اقشا جىبەرۋ كورسەتكىشى ەداۋىر ارتىپتى. رەسەي نارىعىنان حالىقارالىق Visa جانە Mastercard تولەم جۇيەلەرى كەتكەننەن كەيىن رەسەيلىكتەر قازاقستانعا قاراي جاپپاي اقشا جىبەرە باستاعان. اقشا اۋدارىمدارىنىڭ حالىقارالىق جۇيەسى ارقىلى بيىل قاڭتار-شىلدەدە جىبە­رىلگەن قارجى كولەمى 582,5 ملرد تەڭ­گەنى قۇراپتى. بۇل 2021 جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 7,1 پايىزعا كوپ.

بۇل رەتتە ترانزاكتسيا سانى 2,3 پا­يىزعا, 1,4 ملن-عا دەيىن قىسقارعان. ال ءبىر اۋدا­رىمنىڭ ورتاشا چەگى 9,6 پايىزعا دەيىن ءوسىپ, 418 مىڭ تەڭگەگە جۋىقتاپتى. حا­لىق­ارالىق اقشا اۋدا­رىمىنىڭ جۇيەسى ارقىلى شەتەلدەن الىنعان قا­راجات كولەمى بىردەن 2,2 پايىزعا ۇلعاي­عان جانە 358,9 ملرد تەڭ­گەگە جەتكەن. ترانزاكتسيا سانى 30,2 پا­يىزعا ءوسىپ, ءبىر اۋدارىمنىڭ ورتاشا چەگى 236,3 مىڭنان 403 مىڭ تەڭگەگە دە­يىن ارتتى.

ەلدەر بولىنىسىندە 2022 جىلدىڭ قاڭتار-شىلدەسىندە قازاقستاننان اۋدارىلاتىن اقشا كولەمىنىڭ 69 پايىزى – وزبەكستان (163,6 ملرد تەڭگە), تۇركيا (136,5 ملرد تەڭگە) جانە رەسەيگە (101,8 ملرد تەڭگە) تيەسىلى. سونداي-اق 58,5 ملرد تەڭگە قىرعىزستانعا جانە 44,9 ملرد تەڭگە گرۋزياعا اۋدارىلعان. ال بىزگە ەڭ كوپ اقشا رەسەيدەن كەلگەن – 193,8 ملرد تەڭگە. بۇل سوما 2021 جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرىپ قاراعاندا 5,7 ەسە كوپ. سونىڭ 185,4 ملرد تەڭگەسى – ءساۋىر-شىلدە ارالىعىندا, 18,3 ملرد تەڭگەسى – ساۋىردە, 45,6 ملرد تەڭگەسى – مامىردا, 66,9 ملرد تەڭگەسى – ماۋسىمدا, 54,6 ملرد تەڭگەسى شىلدەدە كەلگەن.

اتاپ ءوتۋ قاجەت, 2015 جىلدان بەرى 2022 جىلدىڭ ناۋرىزىنا دەيىنگى ارا­لىق­تا رف-دان كەلەتىن اۋدارىمنىڭ ورتاشا ايلىق كولەمى 9,2 ملرد تەڭگەنى قۇراعان. ال 2021 جىلعى ورتاشا ايلىق كولەمى ءتىپتى 4,4 ملرد تەڭگەمەن شەكتەلگەن. ياعني رەسەيلىكتەر وزدەرىندە Visa مەن Mastercard جۇيەلەرى جۇمىس ىستەمەي قالعاننان كەيىن قازاقستانعا جاپپاي اقشا جىبەرە باستادى دەپ قورىتىندى جاساۋعا تولىق نەگىز بار.

جالپى, العاندا قارجى سەكتورىنىڭ دامۋى تۇراقتى. بىراق كەنەتتەن تۋىنداپ, ابىگەرگە سالىپ قويۋى ىقتيمال تاۋەكەلدەر دە جوق ەمەس. ويتكەنى ءجۇرىپ جاتقان گەوساياسي جاعدايلار ەكونوميكانىڭ ادەپ­­كى ساتىلارىنىڭ ءبىرى سانالاتىن قارجى نارىعىنا اۋقىمدى نەگاتيۆتى اسەر ەتۋ كۇشىنە يە. سوندىقتان ءبىزدىڭ قارجى ۇيىمدارى – بانكتەر, ساقتاندىرۋ ۇيىمدارى, مقۇ-لار, بروكەرلىك مەكەمەلەر وزدەرىنىڭ قورعانىس قابىلەتىن ارتتىرادى, كليەنتتەر قاۋىپسىزدىگىنە بۇرىنعىدان دا قاتتىراق الاڭدايدى جانە ەڭ ءبىرىنشى پلانعا ادال ءارى قاۋىپسىز قىزمەت كورسەتۋ سەرۆيسىن شىعارادى دەپ سەنىم ارتامىز.