ەكونوميكا • 21 قىركۇيەك، 2022

استانا اۋەجايىنىڭ الەۋەتى

82 رەت كورسەتىلدى

ميلليونداعان ادامنىڭ قاۋى­شار، قوشتاسار ورنىنا اينال­عان ­نۇرسۇلتان نازارباەۆ حالىق­ارالىق اۋەجايىندا الداعى بىرنەشە جىلدا ۇلكەن وزگەرىستەر ورىن الماق. دالىرەك ايتساق، مۇندا ەكىنشى ۇشۋ-قونۋ جولاعىن سالۋ، جولاۋشىلار تاسىمالىمەن قاتار جۇك تاسىمالىن دامىتۋ سەكىلدى ىرگەلى باستامالار جوسپارلانىپ وتىر. مۇنىڭ ءبارى اۋەجايدىڭ جاڭا تۇجىرىمداماسىندا قامتىلعان.

ەكى جىل بۇرىنعى پاندەميا اۋەجاي­لاردىڭ جۇمىسىن شاتقاياقتاتىپ كەتكەنى جاسىرىن ەمەس. سوندىقتان اۋەجاي­لاردىڭ دەنى جەر-جاھاندا بولىپ جاتقان وزگەرىستەرگە بايلانىستى دامۋ ستراتەگيالارىن قايتا قاراۋعا ءماجبۇر بولدى. بۇل رەتتە ەلوردا اۋەجايى دا جاڭا سترا­تەگيانىڭ ناتيجەسىندە وندىرىستىك تۇرعىدان جاقسى كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزىپ وتىر.

«نۇرسۇلتان نازارباەۆ حالىقارالىق اۋەجايى» اق باسقارما توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى داۋلەت ءحامزيننىڭ مالىمەتىنشە، كومپانيانىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتاعى تازا تابىسى 1،6 ملرد تەڭگەنى قۇراعان.

– بىلتىر 4،8 ملن جولاۋشىعا قىزمەت كورسەتتىك. ال 2022 جىلدىڭ قاڭتار-تامىز ايلارىندا جولاۋشىلار اعىنى 3،5 ملن-نان استى. جىلدىڭ سوڭىنا قاراي كورسەتكىش 5،3 ملن-عا جەتىپ، تابىس 68 ملرد تەڭگە دەڭگەيىندە بولادى دەپ كۇتىلۋدە. سوندا اتالعان كورسەتكىش وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 15،8 پايىزعا جوعارى بولماق، – دەيدى د.حامزين.

ونىڭ ايتۋىنشا، اۋەجاي شىعىندار­دى وڭتايلاندىرىپ، قوسىمشا كىرىس تۇر­لەرىن دامىتۋ ارقىلى تابىستى ۇلعايت­قان. لوكداۋن كەزىندە قارجىلاي تۇراقتى­لىقتى ساقتاۋ ءۇشىن وپەراتسيالىق شىعىندار قىسقارتىلىپ، تۇراقتى ترانزيتتىك جۇك اۆيارەيستەرىنىڭ كولەمىن ارتتىرۋعا ايتارلىقتاي كۇش جۇمسالعان. وسىلايشا، ەلدەر اراسىنداعى شەكارالار جابىلعان كەزدە شەتەلدىك اۆيا­كومپانيالاردىڭ كوبى استانا اۋەجايىن ەۋروپادان ازياعا ترانزيتتىك ايالداما رەتىندە پايدالانا باستاپتى.

– قازىرگى تاڭدا مۋلتيمودالدىق جانە ترانزيتتىك جۇك تاسىمالدارىنا باسىمدىق بەرۋ دۇرىس شەشىم بولعانىن كورىپ وتىرمىز. 2021-2022 جىلدارداعى كىرىستىڭ شامامەن 70 پايىزى اۋەجايدىڭ ترانزيتتىك جۇك رەيستەرىنە قىزمەت كورسەتۋگە قايتا باعدارلانۋى ەسەبىنەن الىنعان. اۋەجاي العاش رەت وپەراتسيالىق پايداعا شىعىپ، نەسيە بەرۋشىلەر الدىنداعى بارلىق مىندەتتەمەنى ورىندادى. الىنعان كىرىس­تەر ەسەبىنەن كاسىپورىن دەفولتتان قۇتىلىپ، تاريفتەردى كوتەرمەي-اق داع­دارىس كەزەڭىنەن شىقتى. بۇل ءوز كەزە­گىندە وتاندىق اۆياكومپانيالارعا قاتىستى جۇكتەمەنى ازايتتى. سونىمەن قاتار لوكداۋنعا قاراماستان، اۋەجاي مەن ونىڭ كوكشەتاۋ قالاسىنداعى فيليالىنىڭ 2 مىڭنان استام قىزمەتكەرى جۇمىس ورىندارىن ساقتاپ قالدى. كاسىپ­ورىن قىزمەتكەرلەر الدىنداعى بارلىق الەۋمەتتىك مىندەتتى تولىق كولەمدە وتەپ، ەڭ تومەنگى جالاقى كولەمىن 40 پايىزعا ارتتىردى، – دەپ تولىقتىردى ول.

جۇمىس بارىسىنداعى باسىمدىقتاردى قايتا قاراۋ ناتيجەسىندە اۋە ايلاعىنىڭ ودان ءارى دامۋى ءۇشىن جاعداي جاسالدى. بۇگىنگى تاڭدا كۇزگى-قىسقى ناۆيگاتسيا جۇمىستارىنا دايىندىق جۇرگىزىلۋدە. كەز كەلگەن اۋا رايى جاعدايىندا ۇزدىكسىز جۇمىس ىستەۋ ماقساتىندا قار جينايتىن 5 زاماناۋي ماشينا ساتىپ الىنعان. ولار ۇشۋ-قونۋ جولاعى مەن پەرروندى تازارتۋدى ايتارلىقتاي جىلدامداتادى.

ۇشۋ-قونۋ جولاعى دەمەكشى، تاياۋداعى 5-6 جىلدا ەلدىڭ باستى اۋە قاقپالارىنىڭ وتكىزۋ قابىلەتىن ۇلعايتۋ تالاپ ەتىلىپ وتىر. سوندىقتان استانا اۋەجايىندا ەكىنشى ۇشۋ-قونۋ جولاعى سالىنباق.

– اۋەجايدىڭ قولدانىستاعى ۇشۋ-قونۋ جولاعى 2003 جىلى قايتا جاڭار­تىلدى. سودان كەيىن بۇل باعىتتا باسقا جۇمىستار جۇزەگە اسىرىلماعان. بيىل كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. الايدا اۆياتاسىمالدار قارقىنىنىڭ ءوسۋى مەن اۋەجايدى دامىتۋ جونىندەگى جوسپارلارعا بايلانىستى اۋەايلاق ۋچاسكەسىن قايتا جاڭارتۋ قاجەتتىلىگى تۋىنداپ وتىر. ءبىز 2027-2028 جىلدارى جولاۋشىلار اعىنىنىڭ جوعارى دەڭگەيىنە جەتسەك، سايكەسىنشە ۇشۋ-قونۋ جولاعىنىڭ وتكىزۋ قابىلەتىن ارتتىرۋ قاجەت بولادى. وسى رەتتە جولاقتاعى، رۋلدەۋ جولاقتارى مەن پەررونداعى جابىندى، سونداي-اق جارىق-سيگنالدىق جاب­دىقتى اۋىستىرۋ ماڭىزدى. ۇشۋ-قونۋ جولاعىن جوندەۋ ۋاقىتشا قولايسىز­دىقتار تۋعىزادى، البەتتە. بىراق بۇل ماسەلەنى شەشۋگە نيەتتىمىز. سونداي-اق ەكىنشى ۇشۋ-قونۋ جولاعىن سالۋ، ارنايى ەكونوميكالىق ايماق اشۋ جانە اۆيا­وتىندى جەتكىزۋ لوگيستيكاسىن جاقسارتۋ ءۇشىن تەمىرجولداردى سالۋ جوسپاردا بار. وزگەرىستەر نەگىزگى ەكى ماقساتقا قول جەتكىزۋ ءۇشىن جۇرگىزىلەدى. العاشقىسى – استانانىڭ اۋە ايلاعى جولاۋشىلار اعىنى مەن ورىندالاتىن رەيستەر سانى بويىنشا كەلەسى جىلى ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى اۋە ايلاعىنا اينالۋعا ءتيىس. ەكىنشىسى – الداعى 5 جىلدا جۇك تاسىمالىن ءتورت ەسە ۇلعايتۋ كەرەك، – دەيدى «نۇرسۇلتان نازارباەۆ حالىقارالىق اۋەجايى» اق باسقارما توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى.

ونىڭ ايتۋىنشا، اۋەجايدى ودان ءارى دامىتۋ جوسپارى قارجىلىق كور­سەت­كىشتەردى تۇراقتى تۇردە جاق­سار­تۋ­عا نەگىزدەلگەن ءارى كاسىپورىن­نىڭ جاڭا ستراتەگياسىنىڭ ناتيجەلەرىمەن نىعايتىلماق.

نۇرسۇلتان نازارباەۆ حالىقارالىق اۋەجايى جاڭا تۇجىرىمداماعا ساي­كەس، ارنايى ەكونوميكالىق ايماق، مۋل­تي­مودالدىق جۇك تاسىمالداۋ جانە ە-commerce قىزمەت كورسەتۋ ورتا­لىق­تارى، سونىمەن بىرگە اۆياپەرسونالدى دايارلاۋ بويىنشا وقۋ ورتالىعى مەن جاڭا كەيتەرينگ ورتالىعى جانە باسقا دا فۋنكتسيالاردى قامتيتىن كاسىپورىنعا ترانسفورماتسيا جۇرگىزىلەدى. اتالعان تۇجىرىمداما نەگىزىندە حالىقارالىق ازاماتتىق اۆياتسيا قاۋىمداستىعىنىڭ (IATA) تاجىريبەلى ماماندارى اۋەجايدى 2050 جىلعا دەيىن دامىتۋدىڭ ماستەر-جوسپارىن ازىرلەۋدە. الداعى قاراشا ايىنا دەيىن اتالعان جۇمىستى اياقتاۋ جوسپارلانىپ وتىر.

– ماستەر-جوسپار جەر ۋچاسكەلەرىن پايدالانۋدى، ەكىنشى ۇشۋ-قونۋ جولاعىن، پەررون، تەرمينالدار، انگارلار، بوكستار، سونداي-اق قاجەتتى رەسۋرستاردى كەزەڭ-كەزەڭىمەن جوسپارلاۋدى قامتيتىن بولادى. ونىڭ ىشىندە ارنايى تەحنيكا مەن پەرسونالعا دا قاتىستى ماسەلەلەر بار. اتالعان جوسپار نەگىزىندە بولاشاقتا كومپانيانى دامىتۋدىڭ ۇزاق مەرزىمدى بيزنەس-جوسپارى ازىرلەنەدى، – دەدى داۋلەت حامزين.

سونداي-اق ول اۋەجاي جۇمىسىنىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى – جۇك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ جانە جۇك-تەرمينالدارىن كەڭەيتۋ بولاتىنىن اتاپ ءوتتى. اۋەجايدىڭ گەوگرافيالىق ورنالاسۋى قىتايدان ەۋروپاعا ۇشۋلار كەزىندە جۇك اۆياكومپانيالارىنىڭ شىعىندارىن تومەندەتەدى، ال اۆياوتىنعا قاتىستى ۇسىنىلعان باسەكەگە قابىلەتتى باعالار باسقا اۋەجايلار مەن ەلدەردەن ترانزيتتىك رەيستەردى تارتۋ ءۇشىن قوسىمشا ىنتالاندىرۋ بولماق. 

– بىزدە ورتالىق ازياداعى ەڭ ۇزدىك جەرۇستى ينفراقۇرىلىمى مەن تەحنيكالىق جابدىقتارى بار. ولار رەيستەرگە جىلدام ءارى ساپالى قىزمەت كورسەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. اۋەجايدىڭ ۇشۋ-قونۋ جولاعى – ايماقتاعى ەڭ ۇزدىكتەردىڭ ءبىرى. ول ءىىىا ICAO ساناتىنا سايكەس كەلەدى جانە كەز كەلگەن اۋا رايىندا اۋە كەمەلەرىنىڭ بارلىق ءتۇرىن قابىلداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. نەگىزىنەن ترانزيتتىك جۇك رەيستەرىنە ۇلكەن كولەمدى جانارماي قۇيۋدى قاجەت ەتەتىن اۋىر جۇك ۇشاقتارى پايدالانىلادى. وسى رەتتە اۋەجايدا پايدالانىلاتىن اتالعان ساناتتاعى اۋە كەمەلەرىنە جانارماي قۇيۋدىڭ بىرەگەي جۇيەسى ۇشۋ الدىنداعى راسىمدەرگە جۇمسالاتىن ۋاقىتتى قىسقارتىپ، اۆياكومپانيالارعا جەدەل قىزمەت كورسەتۋگە جول اشادى. مىسالى، اۋىر سالماقتى لاينەرگە 100 توننا جانارماي قۇيۋ ءۇشىن 30-40 مينۋت جۇمسالادى. وسى ارتىقشىلىقتارمەن ءبىز جاڭا كليەنتتەردى تارتتىق. قازىر ءبىزدىڭ اۋەجاي جىلىنا 3 مىڭنان استام جۇك ترانزيتتىك رەيستەرىنە قىزمەت كورسەتەدى. پاندەمياعا دەيىن بۇل كورسەتكىش ءتىپتى 50 رەيسكە دە جەتپەيتىن، – دەيدى ول.

سونىمەن بىرگە كىرىستەردى ناتيجەلى ءارتاراپتاندىرۋ ءۇشىن اۋەجاي جەردى باسقارۋ جانە كونتسەسسيا ەسەبىنەن ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ قۇقىعىن الۋى قاجەت.

– بۇكىل الەمدەگى اۋەجايلار قىزمە­تىندەگى زاماناۋي ترەند – جەر رەسۋرستارى مەن ينفراقۇرىلىمدى دۇرىس باسقارۋ ەسەبىنەن اۆياتسيالىق ەمەس كىرىستەردى كەڭەي­تۋ. اۋەجايلار كىرىستەردىڭ 40 پايى­زىنا دەيىن اۋەجايلارداعى كونتسەس­سيا شارتتارى جانە ينفراقۇرىلىم وبەك­تىلەرىن ۇزاق مەرزىمدى جالعا الۋ نەگىزىندە جەردى پايدالانۋ ەسەبىنەن الادى. قازاقستاندا اۋەجايلارداعى جەر تەلىمدەرىن اكىمدىكتەر باسقارادى. اۋەجاي­لاردا كونتسەسسيا ۇعىمىن ەنگىزىپ، ولارعا جەرگە بيلىك ەتۋ قۇقى­عىن بەرۋ قاجەت. بۇل اۋەجايلار ينفراقۇ­رىلى­مىنا جەكە ينۆەستيتسيالاردى تارتۋدىڭ درايۆەرى بولماق، – دەيدى د.حامزين.

ەسكە سالا كەتەيىك، استانا اۋەجايى ەلدەگى ەڭ ءىرى اۋەجايلاردىڭ ءبىرى سانالادى. ول ورتالىق ازياداعى جۇمىسى قاۋىرت اۋەجايلار اراسىندا ەكىنشى ورىندا، ال پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتەگى اۋەجايلار اراسىندا 12-ورىندا تۇر. سونداي-اق بۇل نەگىزگى وتاندىق جانە بىرقاتار شەتەلدىك اۆياكومپانيا ءۇشىن بازالىق اۋەجاي بولىپ سانالادى.

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار