بەيرەسمي كەزدەسۋلەردەن – رەسمي كەلىسسوزدەرگە

كەشە ەلوردادا ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيى­مى­نىڭ ءىس باسىنداعى توراعاسى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك حات­شىسى – سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قانات ساۋداباەۆتىڭ باستاماسىمەن پريدنەستروۆەدەگى جاعدايدى رەتتەۋ جونىندەگى “5+2” پىشىنىندە (تاراپتار – مولدوۆا, پريدنەستروۆە, ارااعايىندىق تانىتۋشىلار – ەقىۇ, رەسەي, ۋكراينا, بايقاۋشىلار –  ەۋروپالىق وداق, اقش) كەزدەسۋ ءوتتى. الدىن الا اتاپ وتەيىك,  بۇل كەز­دە­سۋدى قازاقستاننىڭ استاناسى – استانا قالاسىندا وتكىزۋ تۋرالى كە­لىسىمگە وسى جىلدىڭ 1 ساۋىرىندە ەقىۇ-نىڭ ءىس باسىنداعى توراعاسى قانات ساۋداباەۆتىڭ كيشينەۆ جانە تيراسپول قالالارىنا جا­سا­عان ساپارى كەزىندە قول جەتكىزىلگەن بولاتىن. سونىمەن قاتار, قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇزاققا سو­زى­لىپ بارا جاتقان كيكىلجىڭدەردى, ونىڭ ىشىندە پريدنەستروۆەدەگى جاعداي دا بار, كەلىسپەۋشىلىكتەردى بەيبىت جولمەن رەتتەۋ قازاق­ستان­نىڭ ەقىۇ-عا توراعالىعىنداعى ما­ڭىزدى باسىمدىقتاردىڭ ءبىرى بو­لىپ تابىلاتىندىعىن اتاپ كور­سەتكەن ەدى. ءبىز پريدنەستروۆە پروبلەما­سىن ۇنقاتىسۋعا قاتىسۋشى تاراپ­تار­دىڭ بارلىعىنىڭ مۇددەلەرىن ەسكەرە وتىرىپ, ونى تەك بەيبىت جانە ساياسي جولمەن عانا ناقتى رەتتەۋگە بەل بۋعانبىز, دەدى قانات ساۋداباەۆ كەزدەسۋدى اشارداعى ءسو­زىندە. قازاقستان ءۇشىن پريدنەس­ترو­ۆەگە قاتىستى مارتەبەنى قام­تاماسىز ەتۋ مولدوۆانىڭ ەگەمەندىگى مەن اۋماقتىق تۇتاستىعىن ساقتاۋ, سونداي-اق وڭىردەگى تۇرعىنداردىڭ ساياسي-ەكونوميكالىق جانە گۋماني­تار­لىق قۇقىقتارىن قۇرمەتتەۋ فورمۋلالارىن رەتتەۋدەن تۇرادى. كەزدەسۋدە پريدنەستروۆەگە قا­تىستى پروبلەمالاردى رەتتەۋدە ءسال دە بولسا العا باسۋشىلىق بار ەكەنى دە اتاپ ءوتىلدى. مىسالى, كيشينەۆ پەن تيراسپول اراسىندا بىرقاتار ماسەلەلەردى شەشۋدە ىلگەرىلەۋشىلىك بايقالادى. پريدنەستروۆە پروبلەمالارىن رەتتەۋگە بايلانىستى كەلىسسوزدەر 2006 جىلدان بەرى بەيرەسمي تۇرعىدا ءجۇر­گىزىلىپ كەلەدى. ال “5+2” ءپىشىنى­نىڭ تولىق اتاۋى – پريدنەستروۆە­نى رەتتەۋ جونىندەگى كەلىسسوزدەر ۇدەرىسى اياسىنداعى ساياسي ماسەلە­لەر­دىڭ تۇراقتى كەڭەسى دەگەن ۇعىمدى بىلدىرەدى. 2006 جىلدان ساياسي رەتتەۋ ماسەلەلەرى فورمات اياسىندا تالقى­لانباعاندىقتان, “5+2” كەزدەسۋى سول كەزدەن باستاپ بەيرەسمي مانگە يە بولعان ەدى. وسىعان بايلانىستى قانات ساۋداباەۆ كەزدەسۋدە ء“بىز بەي­رەسمي كەزدەسۋلەردەن رەسمي كە­لىس­سوزدەرگە كوشۋ كەرەك دەپ ويلاي­مىز”, دەدى. ەقىۇ-نىڭ ءىس باسىنداعى ءتور­اعاسى, سونداي-اق پريدنەستروۆە پروبلەماسىن رەتتەۋگە قاتىستى رەسەي مەن ۋكراينا پرەزيدەنت­تە­رىنىڭ مالىمدەمەلەرىن وڭ باعالاي­تىنىن جەتكىزدى. “ايماقتاعى جاع­دايدى رەتتەۋ جولدارىن ىزدەستىرۋدىڭ بولاشاعىن قيىنداتىپ جىبەرمەس ءۇشىن, – دەدى ءارى قاراي قانات ساۋ­داباەۆ, – مولدوۆا مەن پري­دنەس­تروۆەگە بىرجاقتى ءىس-ارەكەتتەردەن اۋلاق بولۋعا قاتىستى شاقىرۋلاردى ءبىز دە قولدايمىز”. ءاليسۇلتان قۇلانباي.