وسى ورايدا پرەزيدەنت بيىلعى 1 قىركۇيەككە دەيىن ەلگە اكەلىنگەن اۆتوكولىكتەرگە قاتىستى احۋالدى رەتتەۋ كەرەگىن, ولاردى زاڭداستىرۋ ماقساتىندا ۋتيليزاتسيا جانە العاشقى تىركەۋ ءۇشىن تولەنەتىن قارجى كولەمىن 200-250 مىڭ تەڭگەدەن اسىرماي, بارىنە بىردەي جانە ءبىر رەتتىك الىم الۋدى ۇسىندى. بۇل – ىزدەۋ سالىنباعان جانە كەدەن راسىمدەرىنەن وتكەن كولىكتەرگە عانا قاتىستى شارا.
قازاقستاننىڭ اۆتوكولىك پاركى ەسكىرگەنىن ءبىلۋ قيىن ەمەس, كوشەگە كوز سالساڭىز جەتكىلىكتى. شىققانىنا 15-20 جىل ءوتىپ, ابدەن ءمايسىڭدى بولعان جەڭىل كولىكتەر باسىم. امال جوق, حالىق «زاڭسىز دا بولسا ءتاۋىر كولىك مىنەيىك» دەگەن ۇستانىمعا كوشتى. ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتى بويىنشا, سوڭعى ءۇش جىلدا 2 مىڭنان استام زاڭسىز كولىك قۇرالى تىركەلىپتى. ياعني وسىدان بىرەر اي بۇرىن ءىىم ارنايى وكىلى شۇعىلا تۇرلىبەك ەلىمىزدىڭ 7 وڭىرىندە جاقىن شەتەلدەردەن اكەلىنگەن كولىكتەردى قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا زاڭسىز ەسەپكە قويۋ بويىنشا قىلمىستىق ىستەردىڭ تەرگەلىپ جاتقانىن حابارلاعان ەدى. 2 مىڭنان استام كولىك زاڭسىز تىركەلىپ, مەملەكەتكە 10 ملرد تەڭگەدەن استام شىعىن كەلگەن.
سوڭعى جىلدارى گرۋزيا, موڭعوليا, ارمەنيا, قىرعىزستان ەلدەرىنەن كولىك الىپ كەلۋ ۇردىسكە اينالدى. بۇل رەتتە ەڭ كوپ ۇلەس رەسەيگە تيەسىلى. سالالىق ۆەدومستۆو دەرەگى بويىنشا, ەل اۋماعىندا رەسەيلىك ەسەپتەگى 200 مىڭنان استام كولىك ءجۇر. سونىڭ 80 مىڭى – رف ەسەبىنەن شىعارىلعان, تيىسىنشە قازاقستان ەسەبىنە دە قويىلماعان. بىلتىر جىل سوڭىندا رەسەيلىك ءنومىر تاققان كولىك يەلەرى جينالىپ, كولىكتەرىن زاڭداستىرىپ بەرۋدى تالاپ ەتكەن ەدى. ودان كەيىن قوعام بەلسەندىلەرى تاراپىنان ۋتيل الىمدى جويۋ, تىم قۇرىعاندا ۋتيل الىم مەن باستاپقى تىركەۋدىڭ قۇنىن 100 مىڭ تەڭگەدەن اسىرماۋ تالابى قويىلدى. بۇل ماسەلە قوعام مەن ەكولوگيا مينيسترلىگى اراسىندا ۇلكەن ديالوگ جاساۋعا دا سەپ بولدى. الايدا مينيسترلىك ۋتيل الىم قۇنىن 50 پايىزعا تومەندەتۋمەن شەكتەلدى دە, بۇل تاراپتاعى اڭگىمە ءارى قاراي جالعاسقان جوق-تى.
اۆتوبلوگەر ولجاس وقاستىڭ ايتۋىنشا, پرەزيدەنتتىڭ جولداۋداعى وسى ماسەلەگە قاتىستى ءسوزى ازىرگە ۇسىنىس قانا. سوندىقتان ونىڭ ناقتى ءتارتىبى جاريالانعانشا ءدوپ باسىپ ايتۋ قيىن بولماق. ءبىر انىعى, ەلىمىزدە وڭ جاق ءرۋلدى كولىكتەردى جانە ەۋرو-4 ەكولوگيالىق ساناتىنا سايكەس كەلمەيتىن اۆتوكولىكتەردى باستاپقى تىركەۋگە تىيىم سالىنعان. دەمەك, ونداي كولىكتەر مەملەكەت باسشىسى جاريالاعان جەڭىلدىكتىڭ يگىلىگىن پايدالانا المايدى.
«سونداي-اق قازاقستان ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ مۇشەسى ەكەنىن دە ۇمىتپايىق. گرۋزيادان اكەلىنگەن ەسكى كولىكتى ارزانعا تىركەۋ مۇمكىن ەمەس. «دۆوينيكتەر» جانە جالعان قۇجاتپەن جۇرگەن كولىكتەر قۋدالانىپ, كوشەنى تازارتۋ باستالادى دەگەن ءسوز. رەسەيلىك تىركەۋدەگى كولىكتەر دە پرەزيدەنت ايتقان جەڭىلدىك اياسىندا وتپەيدى. دەمەك, بۇل اكتسيا ەرتەرەكتە سارى ءنومىر العان كولىك يەلەرىنە ارنالعان. سول رەسىمنەن وتۋشىلەردىڭ كولىگى عانا تاپ-تازا بولىپ شىعادى», دەدى و.وقاس.
ۋتيل الىمى ماسەلەسىنە بايلانىستى قوزعالىستىڭ جەتەكشىسى, بەلسەندى نۇراددين سادىقوۆ تا پرەزيدەنت باستاماسىنا وراي پىكىر ءبىلدىرىپ, مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇسىنىسى رەسەيلىك جانە ارمەنيالىق كولىكتەرگە بايلانىستى ەكەنىن جەتكىزدى.
«تىركەلەتىن كولىكتەردىڭ بارلىعى تەحنيكالىق رەگلامەنتكە ساي بولۋى قاجەت دەگەن تالاپ ايتىلدى. سونداي-اق كريمينالدىق تاريحى بولماۋى كەرەك. جالعان قۇجات پەن ەگىز نومىرمەن جۇرگەندەر دە بۇل جەڭىلدىككە ىلىكپەيدى. دەمەك, بۇل جەڭىلدىك شامامەن 100 مىڭ كولىكتىڭ عانا شارۋاسىن جەڭىلدەتەدى. ياعني جالپى ەلدەگى كولىك تاپشىلىعى پروبلەماسىن شەشپەيدى», دەيدى ول.
مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىنىڭ حابارلاۋىنشا, 2019 جىلدىڭ باسىنان 2022 جىلعى شىلدەگە دەيىن 121 829 اۆتوموبيل ۋاقىتشا اكەلۋ شارتىمەن قازاقستان اۋماعىنا كىرگىزىلگەن. بۇل بىلتىر رەسمي ديلەرلەر ساتقان كولىك سانىنان (117 590 دانا) ءسال كوپ. كوميتەت ەاەو-عا مۇشە ەمەس ەلدەن كەلەتىن كولىك شەتەلدىك تاۋار دەپ سانالاتىنىن ءارى ول كەدەندىك باقىلاۋدان وتەتىنىن مالىمدەدى. دەمەك, ولاردى ءتيىستى تولەمدەردى تولىق تولەپ, كەدەندىك راسىمدەۋدەن وتكەن سوڭ عانا قازاقستاندا پايدالانۋعا بولادى. مۇنداي ماشينالاردىڭ ەلدە ۋاقىتشا ءجۇرۋ مەرزىمى ءبىر جىل عانا, ودان كەيىن كولىك قازاقستان اۋماعىنان شىعۋى كەرەك.
جىل باسىندا ۋتيل الىم ستاۆكاسى ماسەلەسى بويىنشا جۇمىس توبىنىڭ وتىرىسى ءوتىپ, سول جەردە قوعام بەلسەندىسى كيريلل پاۆلوۆ «ەگەر ءاۆتوموبيلدىڭ كريمينالعا قاتىسى جوق بولسا, وندا ۋتيل الىم قۇنى – 100 مىڭ تەڭگە, باستاپقى تىركەۋ 100 مىڭ تەڭگە بولعانى ءجون, ءسويتىپ ولار «سارى» ءنومىر الا الادى» دەگەن پىكىر بىلدىرگەن ەدى. ونىڭ ويىمەن «وبششايا دوروگا» جول قوزعالىسى قاۋىپسىزدىگى قاۋىمداستىعىنىڭ ديرەكتورى ارسەن شاكۋوۆ تا كەلىسكەن.
«كەلىسپەۋشىلىك ۋتيل الىممەن ەمەس, اكەلىنگەن كولىكتى زاڭداستىرۋدىڭ مۇمكىن ەمەستىگىمەن بايلانىستى. اۆتوكولىك جۇرگىزۋشىلەرى ۋتيل الىم اينالاسىنداعى «پوپۋليستىك سوعىستاردىڭ» قۇربانىنا اينالدى. بۇل ابىگەرلىكتى توقتاتۋ كەرەك. ەگەر كولىك «ەۋرو-4» ستاندارتىنا سايكەس كەلسە, وندا 100 مىڭ تەڭگە تولەسىن دە, زاڭداستىرىلسىن», دەگەن ەدى ا.شاكۋوۆ.
اۆتوموبيل بيزنەسى قاۋىمداستىعى ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ مالىمدەۋىنشە, ەلدە كريمينالدىق تاريحى بار, تەحنيكالىق رەگلامەنتكە ساي كەلمەيتىن كولىكتەر كوبەيىپ كەتكەندىكتەن نارىقتى تازالاۋ, كولىك اكەلۋدى زاڭداستىرۋ وتە ماڭىزدى.
«وسىنىڭ سالدارىنان ازاماتتارىمىز زارداپ شەگىپ جاتىر, كوبى الدانىپ تا قالدى. تۇتىنۋشى قۇقىعى قورعالماعان. 1 قىركۇيەككە دەيىن ەلگە اكەلىنگەن كولىكتەردى زاڭداستىرۋعا كەلەر بولساق, 2020 جىلدىڭ قاڭتارىنداعى وقيعا ەسكە تۇسەدى. ول كەزدە ونداي اۆتوكولىكتەردىڭ ۋاقىتشا تىركەۋگە تۇرۋىنا مۇمكىندىك بەرىلگەن ەدى», دەپ مالىمدەيدى قاۋىمداستىق.
