قازاقتىڭ تامىرىندا كۇي تۋلاعان

كەشە پرەزيدەنتتىك مادەنيەت ورتالىعىندا قازاقتىڭ كۇيشىلىك ءداستۇرىنىڭ كورنەكتى تۇلعاسى, كۇي اتاسى قۇرمانعازى اتىنداعى ءVىىى رەسپۋبليكالىق حالىق اسپاپتارىندا ورىنداۋشىلار بايقاۋى باستالدى. جاس كۇيشىلەردىڭ 24-28 مامىر ارالىعىندا وتەتىن ونەر بايگەسىن مادەنيەت مينيسترلىگىنىڭ “قازاق اۋەندەرى” اكتسيونەرلىك قوعامى ۇيىمداستىرىپ وتىر. دومبىرانىڭ كۇمبىرلەگەن قو­ڭىر ۇنىنەن تارار قۇدىرەتتى كۇي سازىن جان-جۇرەگىمەن تەبىرەنە تىڭدايتىن, تىلسىم سىرىمەن سەزىمى بىتىسە تولقيتىن قازاقتان اسقان شابىتتى, قازاقتان اسقان رۋحتى حالىق جوقتاي كورىندى. ساحناعا كۇيدىڭ ءبىر توپ مۇزبالاق قىراندارى قاز-قاتار تىزەرلەي وتىرىپ, قۇرمانعازى بابامىزدىڭ كۇيىن شالقىتا توگىپ سالعاندا. قاتارىنان بەس كۇن ەلوردانى شال­قار كۇيمەن اسقاقتاتار ءار ءوڭىردىڭ ەلۋدەن استام وندىردەي ونەرپازى ساحنانى كوكتەگى جۇلدىزدار جەردى جاۋىپ قالعانداي اسەرگە بولەگەن. ونەر ساپارى الدىندا ارقالى اقىنداردىڭ اعىنان جارىلا جاستاردىڭ جولىنا اق ولەڭمەن جىر ورەتىن ءداستۇرى بار ەمەس پە؟ قاي ونەر سايىسىنا دا جىرمەن شاشۋ شاشۋ جاراسىپ-اق تۇرادى. ول ەڭسەسىن تىكتەپ, دالا توسىنەن كو­تەرىلگەن قازاق ەلىنىڭ استاناسىندا وتەتىن رۋحاني شارالاردىڭ قاي-قايسىسىنا دا ءتان بولۋى كەرەك-اق. سەبەبى, قازىر ەلوردا مادەنيەتى قالىپتاسىپ جاتقان كەز. بۇل ۋاقىتتا ەشنارسەگە نەمقۇرايلى قاراۋعا بولمايدى. اسىرەسە, حا­لىقتى باسقادان ايرىقشا بيىكتەتىپ تۇ­راتىن وسىنداي ءتولتۋما جانر­لا­رىن جارقىراتىپ كورسەتەر كەزدە. ءتول ونەردى كونەنىڭ كوزىندەي تو­لعاۋدىڭ ءوزى ءبىر عانيبەت. ەڭ العاش قۋ اعاشقا كۇي بىتىرگەن قوبىز شالعان قورقىتتاي سىرشىل بابام. قاراعاي, قارا قىلدان شىققان سازدى, ادام تۇگىل اڭ ەلتىپ, قۇم تىڭداعان. جەلماياسىن كۇي قىلعان اسان قايعى, جەرۇيىعىن تاپقانشا ءبىر تىنباعان. تىلمەن ايتا الماعاندى  كۇيمەن ايتقان, اڭىز بولدى-اۋ كەتبۇعا شىركىن, بابام, قانشا عاسىر وتسە دە سودان بەرى, شەجىرەنىڭ ءبىر بەتى جىرتىلماعان. قۇرساعىنا قۇدايدان قۇت دارىعان, قازاقتا ونەرسىز بوپ ۇل تۋماعان. تالاي-تالاي داۋلەسكەر كۇيشى ءوتىپتى, بال تامعان بارماقتارى بىلقىلداعان. قۇرمانعازى دەگەندى ەستىگەندە, قازاقتىڭ تامىرىندا كۇي تۋلاعان. اسسالاۋماعالەيكۋم, اردا اعايىن, ساقتاعان بۇل كۇندەرى سول  كۇيدى امان… دەگەن ورامدى ويعا قۇرىلعان وتتى جىردى اقىنجۇرەك شۋماقتاتا ورگەندە جيىلعان ەگدە, جاس تۇگەل قوشتاپ ءسۇيسىندى. كۇي ونەرى جا­يىن­داعى تولعاۋ باستاۋى تەرەڭدەگى كۇيدىڭ قۇدىرەتى سىندى ارمەن قاراي توقتاۋسىز جالعاسا بەرەتىن ءتۇرى بار. كەۋدەنى كۇي شەرى تولقىتقاندا تىلگە نەبىر كەسەك تەڭەۋلەردىڭ تەلەگەي تەڭىز بولىپ ورالاتىنى نەسى ەكەن؟ ايتىسكەر اقىن ەكپىنىن زورعا جيدى. سوناۋ 1987 جىلدان تاريحى باستالاتىن كۇي بايقاۋىنىڭ اشىلۋ راسىمىنە مادەنيەت ءمينيسترى مۇحتار قۇل-مۇحاممەدتىڭ قاتىسىپ, ەلىمىزدىڭ ءتۇرلى وڭىرلەرىنەن كەلگەن ونەرپاز جاستارعا ءسات ساپار تىلەۋى بەكەر ەمەس. “ بيىلعى ەلوردامىزدا ءوتىپ وتىرعان بايقاۋ كۇي ونەرىن وركەندەتۋدى مۇرات تۇتقان تالاي جاستىڭ جالىنداپ كورىنۋىنە ۇلكەن سەپ بولادى. ەگەر ابايدىڭ پوە­زيا­سى, بۇل – قازاق ءومىرىنىڭ پوەزيا تىلىمەن جازىلعان ەنتسيكلوپەدياسى دەيتىن بولساق, قۇرمانعازىنىڭ شىعارمالارى – كۇي تىلىمەن جازىلعان قازاق ءومىرىنىڭ شەجىرەسى. بىردە-ءبىر قۇدىرەت قازاقتىڭ كەۋ­دەسىنەن ءدال قۇرمانعازى كۇي­لە­رىن­دەي ورىن العان ەمەس. قا­زاق­ستان­نىڭ باتىسىندا دا, شىعىسىندا دا, وڭتۇستىگى مەن سولتۇستىگىندە دە اسىپ-توگىلىپ جاتقان قۇرمانعازىنىڭ اسا باي قازىناسى قاي قازاقتىڭ بولسىن جۇرەگىنىڭ كىلتىن تاۋىپ, تورىنەن ورىن الادى. قۇرمانعازى شىعار­ما­لارى الەمگە تانىمال مۋ­زى­كا­تانۋ­شىلاردىڭ ايتۋى بويىنشا, ءوزىنىڭ قۇدىرەتتىلىگى, تەرەڭدىگى مەن الۋان مازمۇندىلىعى جونىنەن الەمنىڭ ايگىلى كومپوزيتورلارى باحتىڭ, گايدننىڭ, موتسارتتىڭ, بەت­حو­ۆەن­نىڭ, تاعى باسقالاردىڭ شى­عار­ما­لارىنان ەش كەم ەمەس. بۇل احمەت جۇ­بانوۆتىڭ زەرتتەۋلەرىندە, مو­نو­گرافيالارىندا جان-جاقتى اشىپ كور­سەتىلگەن. سوندىقتان بۇگىنگى كون­كۋرستىڭ قۇرمانعىزىنىڭ ات­ىندا بولۋى, بۇل – قازاقتىڭ ات­ىن­داعى كونكۋرس دەگەنمەن بارا-بار. قازىرگى قازاق ەلىنىڭ كۇي ونەرىن ورگە سۇيرەپ جۇرگەن نەبىر تالانتتار ءدال وسى كونكۋرستىڭ لاۋر­ەات­تى­عىنان باستاعان. ءتىپتى كۇنى كەشە عانا وسى بايقاۋدىڭ لاۋرەاتى بول­عان نۇركەن ءاشىروۆ بۇگىنگى تاڭدا تە­ڭدەسى جوق تاماشا دوم­بى­را­شىلاردىڭ قاتارىنا كەلىپ قو­سىلدى. سوندىقتان ساحناعا شىعىپ وتىرعان بۇگىنگى جاس مۇزبالاق قىراندارعا, كوك قاۋىرسىندارعا كۇي كوگىنە شىعاتىن بيىكتەرىڭ شىرقاۋدا بولسىن, بارماقتارىڭا قۇرمانعازىنىڭ قۇدىرەتى ءبىتسىن, قازاقتىڭ كۇي ونەرىن الەم ءما­دە­نيەتىنىڭ تورىنە شىعارا بە­رىڭ­دەر دەيمىن” دەگەن تىلەگىن باي­قاۋدىڭ وتكەنى مەن بۇگىنى تۋرالى ءتۇيىن­دەلگەن ءبۇتىن ءسوز دەپ بىلەمىز. “دومبىرا, شەرتەر”, “قوبىز-پريما”, “قىلقوبىز”, ء“ۇش ىشەكتى دومبىرا”, “سىرناي” مۋزىكالىق اسپاپتارى بويىنشا قۇرمانعازى كۇيلەرىنەن سايىسقا تۇسەتىن جاستاردىڭ شەبەرلىگى مەن ەڭبەگىن باعالاۋعا ەلىمىزدەگى جەتەكشى مۋزىكالىق وقۋ ورىندارىنىڭ ماماندارى, بەلگىلى ونەر مايتال­مان­دارى تارتىلىپ وتىر. كۇي قاناتىمەن جەلپيتىن كەشتى كەلىپ تاماشالايمىن دەۋشىلەر بولسا, وسى كۇندەردە پرەزيدەنتتىك مادەنيەت ورتالىعىنىڭ, قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ورگان زالى مەن كونتسەرت زالىنىڭ ەسىكتەرى ونەر­سۇيەر قاۋىمعا ايقارا اشىق. قۇرمانعازى بابامىزدىڭ 25 كۇيى, شەتەل جانە قازاق كوم­پو­زي­تور­لا­رىنىڭ قازىرگى زامانعى جانە كلاس­سيكالىق شىعارمالارىن جاتقا ورىندايتىن جاستاردىڭ ونەرىن تاماشالاۋدان جۇرت جالىققان با؟ قاراشاش توقسانباي.