دەرەككە سۇيەنسەك, الماتى وبلىسىنىڭ اۋماعىنداعى ەلدى مەكەن تۇرعىندارىنىڭ 92,7 پايىزى ورتالىقتاندىرىلعان اۋىز سۋ جەلىسىمەن قامتىلعان ەكەن. ياعني وڭىردەگى 384 ءىرىلى-ۋاقتى اۋىلدىڭ اراسىنان 357 ەلدى مەكەنگە قۇبىرداعى سۋ بارىپ تۇر دەگەن ءسوز. ال 25 اۋىلدىڭ تۇرعىندارى كۇندەلىكتى سۋدى كوشەدەگى سۋشۇمەكتەردەن نەمەسە ارنايى قۇبىر باسىنان تاسىپ ىشەدى, بۇل جالپى كورسەتكىشتىڭ 6,8 پايىزى. تەك اۋىلعا اۋىز سۋ تاسىمالداناتىن كورىنەدى. ارينە, ەسەپ قۋعان ادامعا جوعارىداعى كورسەتكىش اۋىز تولتىرىپ ماقتانۋعا تۇرارلىق. الايدا جاعداي شىندىعىندا ولاي ەمەس سياقتى.
– وبلىستىڭ ەلدى مەكەندەرىن ورتالىقتاندىرىلعان سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا جوعارى كورسەتكىشتەرگە قاراماستان, اۋىلداردا حالىقتى اۋىز سۋمەن قامتۋ 89,6 پايىزدى قۇرايدى, ياعني 1 290,1 مىڭ ادام ساپالى اۋىز سۋمەن قامتىلعان دەۋگە بولادى. بىراق سۋ قۇبىرى قۇرىلىستارى مەن جەلىلەرىنىڭ ءبىراز بولىگى توزعان. وبلىستاعى 357 ەلدى مەكەننىڭ 158-ىندە اۋىز سۋمەن جابدىقتاۋ وبەكتىلەرى قايتا جاڭارتۋدى جانە سالۋدى تالاپ ەتەدى. ولاردىڭ الدى 30 جىلدان استام ۋاقىت بويى جۇمىس ىستەپ تۇر. قازىر ءبىز بۇل ماسەلەنى شەشۋدىڭ جولىن قاراستىرىپ جاتىرمىز. بيىل 9,5 ملرد تەڭگە قارجى بولىنگەن, وعان 28 جوبا ىسكە اسىرىلۋدا. ناتيجەسىندە, ۇزىندىعى 534 شاقىرىم سۋ قۇبىرى جەلىلەرى جاڭادان سالىنىپ, قايتا جاڭارتىلادى. وسىلايشا, جىلدىڭ سوڭىنا قاراي سۋمەن جابدىقتاۋ جەلىلەرىن سالۋ جانە رەكونسترۋكتسيالاۋ ەسەبىنەن جەلىلەردىڭ توزۋىن 54,3 پايىزعا دەيىن تومەندەتپەكپىز. مۇنان بولەك, بيىل سۋمەن جابدىقتاۋ جۇيەلەرىن قايتا قۇرۋ بويىنشا 66 جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتاما ازىرلەنىپ, جوبالاۋ جۇمىستارىنا وبلىستىق بيۋدجەتتەن 1,2 ملرد تەڭگە بولىنگەن. بۇل قارجىعا 2023-2024 جىلدارى ارالىعىندا قۇرىلىس-مونتاج جۇمىسىن جۇرگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر, – دەيدى الماتى وبلىسىنىڭ ەنەرگەتيكا جانە تۇرعىن-ءۇي كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق باسقارماسى باسشىسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ب.ابىلقاسىموۆ.
جالپى, وبلىستاعى ەلدى مەكەندەردىڭ سۋمەن جابدىقتاۋ جۇيەلەرىن دامىتۋعا قوماقتى قارجى جۇمسالعانىنا قاراماستان, جەرگىلىكتى تۇرعىندار تاراپىنان ارىز-شاعىم ازايماي وتىر. ماماندار ونىڭ سەبەبىن ەكى نارسەدەن ىزدەيدى: ساپاسىز قۇرىلىس پەن تيىسىنشە قىزمەت كورسەتپەۋ سالانى ارتقا تارتىپ وتىر.
ال اۋىلدارداعى اۋىز سۋ جۇيەسىنىڭ ناقتى ىسكە قوسىلماۋىنان تۇرعىندار ءالى دە زارداپ شەگىپ وتىر. كەيبىر اۋدانداردا بۇل ماسەلە 2014 جىلدان بەرى جالعاسۋدا. ماسەلەن, مەردىگەر ۇيىمداردىڭ جوسىقسىز جۇمىسىنىڭ كەسىرىنەن ايماقتاعى 5 اۋىلدا جالپى سوماسى 1 726,5 ملن تەڭگە بولاتىن سۋ قۇبىرى جانە كارىز جەلىلەرىنىڭ قۇرىلىسى تولىق اياقتالماعان. قازىر رايىمبەك اۋدانىنداعى قاراتوعان اۋىلى,
ەڭبەكشىقازاق اۋدانىنداعى اششىساي جانە قاراكەمەر اۋىلدارى, ىلە اۋدانىنداعى پوكروۆكا اۋىلى مەن بورالداي اۋىلى وسى كەپتى كيگەن. سونداي-اق قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ ساپاسىز ورىندالۋىنا جانە قولدانىلاتىن ماتەريالداردىڭ ساپاسىنىڭ تومەندىگىنە بايلانىستى جامبىل اۋدانىنىڭ سامسى اۋىلىنداعى, تالعار اۋدانىنىڭ نۇرا اۋىلىنداعى, ۇيعىر اۋدانىنىڭ شارىن اۋىلىنداعى اۋىز سۋمەن جابدىقتاۋ جۇيەسىندە ءجيى ىركىلىس ورىن الۋدا. جانە مۇنداي كەلەڭسىز جاعداي جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتامانى ازىرلەۋ كەزىندە دە بولىپ تۇرادى. ياعني بولىنگەن قاراجاتتىڭ تولىق يگەرىلۋىنە قاراماستان, جالپى سوماسى 219,5 ملن تەڭگە جۇمسالعان 7 جوبا بويىنشا مەملەكەتتىك ساراپتاما قورىتىندىسى ءالى بەرىلمەگەن. سونىڭ سالدارىنان تالعار اۋدانىنداعى اقتاس, كەڭدالا, بەلبۇلاق, تۇزدىباستاۋ, جاڭاارنا, پانفيلوۆ اۋىلدارى مەن قوناەۆ قالاسىنا قاراستى زارەچنوە اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى سۋعا جارىماي وتىر. ساراپتاما قورىتىندىسىنىڭ دايىن بولماۋىنا ءتيىستى مامانداردىڭ جۇمىستى دۇرىس ۇيىمداستىرماۋى سەبەپ بولىپتى. مىسالعا, تالعار اۋدانى بويىنشا 2014 جىلدان باستاپ اقتاس, كەڭدالا, بەلبۇلاق, تۇزدىباستاۋ اۋىلدارىنىڭ كارىز جۇيەسىن قايتا قۇرۋ جانە جاڭاارنا, پانفيلوۆ اۋىلدارىنىڭ سۋمەن جابدىقتاۋ جۇيەلەرىن قايتا قۇرۋ بويىنشا جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتامانى ازىرلەۋ جۇمىستارى جەر ۋچاسكەلەرىنىڭ بولماۋىنا بايلانىستى اياقتالعان. دەمەك اۋىلدارعا سۋ تارتۋعا مۇددەلى بولعان اكىمدىكتەر مەن جۇمىستى قولعا العان مەردىگەرلەر ناقتى ناتيجەگە ەمەس, بيۋدجەت اقشاسىن يگەرۋگە قول جەتكىزۋدى عانا ويلاعان بولىپ وتىر. ولاردىڭ الدى سوتتالىپ تا كەتىپتى. اتاپ ايتقاندا, رايىمبەك اۋدانىنىڭ قاراتوعان اۋىلىنا سۋ تارتۋ كەزىندە مەملەكەت قارجىسىن تالان-تاراجعا سالعان باس مەردىگەر مەكەمەنىڭ ديرەكتورى 8 جىل مەرزىمگە باس بوستاندىعىنان ايىرىلعان كورىنەدى. وكىنىشكە قاراي, باسقا اۋىلدارداعى نىساندار بويىنشا قاتاڭ شارا ءالى قابىلدانباي, مەملەكەت پەن حالىق الدىنداعى مىندەتتەمەسىن ورىنداماعان تۇلعالار ءالى تايراڭداپ جۇرگەنگە ۇقسايدى.
ايتپاقشى, وبلىستىڭ حالىقتى اۋىز سۋمەن ۇزدىكسىز قامتاماسىز ەتۋ سالاسىندا 16 مەملەكەتتىك كوممۋنالدىق كاسىپورىن جۇمىس ىستەيدى. ياعني ورتالىقتاندىرىلعان سۋمەن قامتاماسىز ەتىلگەن 357 ەلدى مەكەنگە قىزمەت كورسەتۋگە وبلىستىڭ قاۋقارى جەتپەيدى دەگەن ءسوز. ال قالعان اۋىلدارداعى اۋىز سۋ جەلىلەرى جەكە ادامدار مەن كومپانيالاردىڭ قولىندا.
– وبلىسقا قاراستى 18 ەلدى مەكەندە قىزمەت كورسەتۋشى كاسىپورىندار جوق, ياعني اۋداننىڭ وسى ەلدى مەكەندەرىندە سۋمەن جابدىقتاۋ جۇيەلەرىن اۋىل اكىمدەرى نەمەسە قاجەتتى قۇرال جانە ماماندارمەن قامتاماسىز ەتىلمەگەن جەكە تۇلعالار پايدالانادى. بۇل سۋمەن جابدىقتاۋ جۇيەلەرىندەگى اپاتتى جاعدايلاردىڭ جيىلەپ كەتۋىنە اكەلۋدە. ونىڭ ۇستىنە, بۇل قۇبىرلارداعى سۋدىڭ ساپاسى ءاردايىم سانيتارلىق نورمالارعا سايكەس كەلمەيدى جانە تۇتىنۋشىلاردىڭ كوپتەگەن شاعىمىن تۋدىرىپ وتىر. بىلتىرعى زەردەلەۋ قورىتىندىسى بويىنشا جامبىل اۋدانىنداعى 5 اۋىلدىڭ, قاراساي اۋدانىنداعى 4 اۋىلدىڭ, تالعار اۋدانىنداعى 5 اۋىلدىڭ جانە كەگەن اۋدانىنداعى 4 اۋىلدىڭ اۋىز سۋمەن قامتۋ جەلىلەرى يەسىز قالىپ وتىر. تيىسىنشە, وسى ەلدى مەكەندەردەگى سۋ نىساندارىنىڭ قۇقىعىن انىقتايتىن قۇجاتى مەن ارنايى سۋ پايدالانۋعا رۇقسات تا جوق بولىپ تۇر, – دەيدى وبلىستىق ەنەرگەتيكا جانە تۇرعىن-ءۇي كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق باسقارماسى باسشىسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ب.ابىلقاسىموۆ.
الماتى وبلىسى
