ەكونوميكا • 17 تامىز، 2022

شىعىن كوبەيسە، تاريف وسەدى

59 رەت كورسەتىلدى

ەلىمىزدەگى ەنەرگيا ءوندىرۋشى ۇيىمدار ۇستاناتىن شەكتى تاريفتەردىڭ قازىرگى دەڭگەيى كومپانيالاردىڭ شىعىنىن تولىق جاپپايدى. ال بۇل جاعداي ولاردىڭ جۇمىسىنا، ەل تۇرعىندارى مەن ەكونوميكانىڭ ەنەرگيامەن قامتىلۋىنا كەرى اسەر ەتەدى. سوندىقتان الداعى ۋاقىتتا تاريفتەرگە تۇزەتۋ ەنگىزىلۋى مۇمكىن. بۇل ەلەكتر ەنەرگياسى قىمباتتايدى دەگەن ءسوز.

ەنەرگەتيكا ۆيتسە-ءمينيسترى جاندوس نۇرماعانبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا، بيىل ەنەرگيا ءوندىرۋشى ۇيىمدارعا قاتىسى جوق شى­عىن­داردىڭ ۇلعايۋى بولجانىپ وتىر. ماسەلەن، ەكىباستۇزداعى «بوگاتىر-كومىر» رازرەزىنەن الى­­ناتىن كومىر قۇنى وسپەك. باعا وسى جىلدىڭ 1 تامىزىنان باستاپ 7 پايىزعا كوتەرىلدى. بۇرىن تونناسىنا 2 133 تەڭگە ەدى، ەندى 2 282 تەڭگەنى قۇراپ وتىر. 1 قىركۇيەكتەن باستاپ تا­عى 5 پايىزعا قىمباتتايدى. ياعني ءبىر توننا كومىر ءۇشىن 2 282 تەڭگەنىڭ ورنىنا 2 396 تەڭگە تولەۋ كەرەك بولادى. الداعى قازان، قارا­شا، جەلتوقسان ايلارىندا دا 5 پايىزعا ءوسىپ وتىرادى دەگەن بولجام بار. سوندا 2022 جىلدىڭ سو­ڭىنا دەيىن كومىردىڭ قۇنى 30 پايىزعا وسەدى.

ول ازداي كومىردى تەمىر جولمەن جەتكىزۋ باعاسى 2022 جىلدىڭ باسىنان ەل بويىنشا ورتاشا ەسەپپەن 5 پايىزعا قىمباتتادى. بۇدان بولەك، بيىلعى 1 شىلدەدەن باستاپ قازاقستان بويىنشا تاۋار گازىنىڭ قۇنى ەنەرگيا ءوندىرۋشى ۇيىمدار ءۇشىن ورتا ەسەپپەن 15 پا­يىزعا ءوستى. سونىمەن قا­تار مەملەكەت باس­شى­سىنىڭ تاپ­سىرماسىن ورىنداۋ اياسىندا ستانسا پەرسونالىنىڭ جالاقى دەڭ­گەيىن ءتيىستى وڭىرلەر بويىنشا ورتاشا دەڭگەيگە دەيىن جەتكىزۋ كەرەك.

– وسىعان بايلانىستى قازاق­ستاننىڭ ەنەرگيا ءوندىرۋشى ۇيىم­دارى ءساۋىر ايىندا توپتار بويىن­شا شەكتى تاريفتەردى تۇزەتۋگە ءوتىنىم بەردى. ەنەرگيا ءوندىرۋشى 47 ۇيىمنىڭ 26-سىنان ءوتىنىم كەلىپ ءتۇستى. ولاردى قاراۋ كەزىندە مينيسترلىك ءاربىر جاعداي بويىنشا جەكە ءتاسىل قولداندى. ۋاقتىلى شەشىمدى تالاپ ەتەتىن وتىنىمدەر نازارعا الىندى. بۇي­رىق جوباسى 2022 جىلعى 9 ماۋسىمدا اشىق نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتى­لەر سايتىندا جاريالاندى. «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالا­تاسىمەن جانە ەنەرگەتيكا مي­نيس­ترلىگىندە اككرەديتتەلگەن ساراپتامالىق ۇيىمدارمەن تال­قىلاۋ جۇرگىزىلدى. بۇي­رىق جوباسى قوعامدىق كەڭەستە قارالىپ، اشىق نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اك­تىلەر پورتالىنىڭ ەلەكتروندى الاڭىندا تال­­قىلاندى. تا­ريفتەردى تۇزەتۋ بي­ىلعى 30 ماۋ­سىم­دا «ەلەكتر ەنەرگياسىنا شەك­تى تاريفتەردى بەكىتۋ تۋرالى» ەنەر­گەتيكا ءمينيسترىنىڭ 2018 جىلعى 14 جەلتوقسانداعى №514 بۇي­رىعىنا وزگەرىس ەنگىزۋ تۋرالى» بۇي­رىقپەن جۇرگىزىلدى. اتالعان بۇيرىق 2022 جىلعى 1 شىلدەدەن باستاپ ەنگىزىلدى. قا­زاقستان بو­يىن­شا ەنەرگيا ءوندىرۋشى ۇيىم­داردىڭ شەكتى تاريفتەرىنىڭ ورتاشا ءوسۋى 10-12 پايىز دەڭگەيىندە بولجانۋدا، – دەدى ەنەرگەتيكا ۆيتسە-ءمينيسترى.

بۇل رەتتە، قازاقستاننىڭ ءبىر­تۇتاس ەلەكتر ەنەرگەتيكالىق جۇيە­سىنىڭ باتىس ايماعىنان باسقا ەلىمىزدىڭ بارلىق ءوڭىرى بويىنشا ەلەكتر ەنەرگياسىن وتكىزەتىن ەكىباستۇز گرەس-1 ستانساسىنىڭ شەكتى ءتاريفى وزگەرىسسىز قالادى ەكەن. وزگە ستانسالاردىڭ تاريف­تەرى 4-تەن 12 پايىزعا دەيىنگى دياپازوندا ءوسۋى مۇمكىن ەكەنىن ەسكەرسەك، ەكىباستۇز گرەس-1 ستان­­ساسىندا شەكتى ءتاريفتىڭ ساق­تالۋى تۇ­تى­نۋ­شىلارعا قاتىسى بار تۇپكىلىكتى تاريف­تەردىڭ وسۋىنە اي­تارلىقتاي اسەر ەتپەيدى.

ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ كوميتەتى توراعاسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى تيمۋر قوسىمباەۆتىڭ پىكىرىنە قاراعاندا، بۇگىنگى تاڭدا 100-دەن استام كاسىپورىن ءىس جۇزىندە ەنەرگيامەن جابدىقتاۋ قىزمەتتەرىن كورسەتەدى. ونىڭ ىشىندە 37 كاسىپورىنعا تا­بيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ كوميتەتى باعالاردى مەم­لەكەتتىك رەتتەۋ تەتىگىن قول­دانادى. تۇپكىلىكتى تۇ­تىنۋشى ءۇشىن ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ باعاسى ەنەرگيا ءوندىرۋشى ۇيىم­­داردىڭ بوساتۋ باعاسىنا (ۇلەسى ور­تا ەسەپپەن 61 پايىز)، ەلەكتر ەنەر­گيا­سىن بە­رۋ تاريف­­تەرىنە (ۇلە­سى 35 پايىز) جانە ەنەرگيامەن جاب­دىقتاۋشى ۇيىم­نىڭ جابدىقتاۋ ۇستەمە­اقى­سىنا (ۇلە­­سى 4 پايىز) سۇيە­نە وتىرىپ قالىپ­تاستىرىلا­دى.

– حالىق ءۇشىن ەلەكتر ەنەرگياسى با­­عاسىنىڭ وزگەرۋى سۋبەك­­­تىلەردەن تۇس­كەن وتى­­نىم­دەرگە قاراي قا­لىپ­تاستىرىلاتىن بولادى جانە ءاربىر ءوڭىر بويىنشا الەۋ­­مەتتىك-ەكو­نوميكالىق جاي-كۇيگە مۇقيات تالداۋ جۇرگىزىلەدى. حا­­لىق ءۇشىن تاريفتەردىڭ وزگە­رۋىنىڭ ءاربىر جاعدايى بويىنشا جەكە ءتاسىل قاراستىرىلادى. تۇتىنۋشىلاردىڭ قاراجاتىن ورىن­سىز پايدالانۋ انىقتالعان جاع­دايدا، تاريفتەردى تومەندەتە وتىرىپ، ۋاقىتشا وتەمدىك تاريف قولدانىلادى. ءتاريفتىڭ ءوسۋى تۇرعىندار ءۇشىن بارىنشا ازايتىلادى، – دەيدى ت.قوسىمباەۆ.

ەلدەگى 47 ەنەرگيا ءوندىرۋشى ۇيىمنىڭ 21-ءى بويىنشا تاريف بۇرىنعى دەڭگەيدە ساقتالاتىنىن اتاپ وتكەن ءجون. ەلەكتر ەنەرگياسىنا شەكتى تاريفتەردى قايتا قاراۋ ەنەرگيا ءوندىرۋشى ۇيىمداردىڭ وندىرىستىك پەرسونالىنىڭ، شامامەن 30 مىڭ جۇمىس ورنىن ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. حالىق ءۇشىن شەكتى تاريفتەردى كوتەرۋ تۋرالى شەشىم ۇلتتىق ەكونوميكا مي­نيسترلىگىنىڭ قۇزىرەتىنە جاتادى.

– ءبىزدىڭ مينيسترلىكتىڭ قۇ­زى­رەتىنە ەنەرگيا ءوندىرۋشى ۇيىمداردىڭ ەلەكتر ەنەرگياسىن وندىرۋگە شەكتى تاريفتەردى جەتى جىلدىق كەزەڭگە بەكىتۋ ماسەلەلەرى كىرەدى. حالىق جانە سوڭعى تۇتى­نۋشىلار ءۇشىن تاريفتەردى تۇزە­تۋمەن ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى اينالىسادى. ەلەكتر ەنەر­گياسىنا ارنالعان تاريفتەر «ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى تۋرالى» زاڭعا سايكەس 7 جىلعا بەلگىلەنەدى. بۇل رەتتە ەنەرگيا ءوندىرۋشى ۇيىمداردىڭ ەلەكتر ەنەرگياسىن وندىرۋگە جۇمساعان شىعىندارى ءىس جۇزىندە ۇلعايعان جاعدايدا، كومپانيالار شەكتى تاريفتەردى تۇزەتۋگە ۋاكىلەتتى ورگانعا ءوتىنىم بەرۋگە قۇقىلى، – دەپ ناقتىلادى ۆيتسە-مينيستر.

ەسكە سالا كەتەيىك، ەنەرگەتيكا مينيس­ترلىگى ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى سالا­سىنداعى مەملەكەتتىك ساياساتتى ىسكە اسى­راتىن ۋاكىلەتتى ورگان سانالادى. ج.نۇر­ماعان­بەتوۆتىڭ ايتۋىنشا، ۆەدومستۆو تۇتىنۋ­شىلاردى جانە ەل ەكونوميكاسىن ەنەرگيامەن سەنىمدى جابدىقتاۋ بويىنشا شارالار قابىلداۋدا.

– قازاقستاننىڭ ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى سالاسى قولدانىستاعى اكتيۆتەردى جاڭارتۋدى قاجەت ەتە­تىنىن اتاپ ءوتۋ قاجەت. قولدا­نىستاعى قۋاتتار وتكەن عاسىردىڭ 60-70-ءشى جىلدارى سالىنعان. 2021 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەلەكتر ستانسالارىنىڭ قولدا بار قۋاتى 19،1 گۆت-تى قۇرادى. 2021-2022 جىلدارداعى كۇزگى-قىسقى كەزەڭدە پايدالانىلعان ەلەكتر قۋاتى 15،4 گۆت-قا تەڭ بولدى. وسى جىل­دىڭ 7 ايىندا 64،993 ملرد كۆت/ساعات ەلەكتر ەنەرگياسى ءوندىرىلدى. ال وسى ارالىقتاعى تۇتىنۋ كولەمى 64،790 ملرد كۆت/ساعاتتى قۇرادى، – دەدى ج.نۇرماعانبەتوۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا، ەلەكتر ەنەر­گيا­سىنىڭ تاپشىلىعىن بولدىرماۋ ماق­ساتىندا ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى بىرقاتار شارا قابىل­داعان. ماسەلەن، وڭتۇستىك وڭىردە قۋاتى 330 مۆت بولاتىن «جامبىل گرەس» اق-نىڭ 2 ەنەرگوبلوگى پايدالانۋعا بەرىلدى. سونداي-اق تاپشىلىق كەزىندە ماينينگ فەرمالارىنا شەكتەۋ تەتىگى ەنگىزىلدى.

– ەنەرگيا ءوندىرۋشى ۇيىمدار ۇس­تاناتىن شەكتى تاريفتەردىڭ قازىرگى دەڭ­گەيى كومپانيالاردىڭ شىعىنىن تولىق جاپپايدى. بۇل فاكت ەلەكتر قۋات­تا­رى­نىڭ اۆا­ريالىق ىستەن شىعۋى، تۇتى­نۋ­شىلاردى ەلەكترمەن جابدىق­تاۋ سا­پاسىنىڭ تومەندەۋى جانە قازاقستاننىڭ ءبىرتۇتاس ەلەكتر ەنەرگەتيكالىق جۇيەسىنىڭ كورشى ەلدەرگە تاۋەلدىلىك تاۋەكەلدەرىنىڭ ۇلعايۋى سەكىلدى جاعدايلارىمەن راستالىپ وتىر. ماسەلەن، 2021 جىلى قازاقستاننىڭ ءبىر­تۇتاس ەلەكتر ەنەرگەتيكالىق جۇيە­سىندە

5 562 تەحنولوگيالىق بۇزۋشىلىققا جول بەرىلگەن. وتكەن جىلدىڭ سايكەس كە­زەڭىمەن سالىستىرعاندا تەحنولوگيالىق بۇزۋ­شى­لىقتار سانى 943-كە نەمەسە 20 پايىزعا ارتتى. ال جىلىتۋ كەزە­ڭىندە جاب­دىقتار مەيلىنشە كوپتەپ ىسكە قوسىلعان كەزدە تەحنولوگيالىق بۇزۋ­شىلىقتار 3 467-گە نەمەسە 47،1 پايىزعا كوبەيدى، – دەپ ناق­تىلادى ەنەرگەتيكا ۆيتسە-ءمينيسترى.

ج.نۇرماعانبەتوۆ الداعى جىلىتۋ ماۋسىمىنا دايىندىق شتات­تىق رەجىمدە جۇرگىزىلىپ جاتقانىن ەسكە سالدى. جۇيەلىك وپەراتور بەكىت­كەن ەلەكتر ستانسالارىنداعى جوندەۋ كەستەسىنە سايكەس، بيىل 9 ەنەرگوبلوكتى، 60 قا­زان­دىق جانە 42 تۋربينانى كۇردەلى جون­دەۋ جوسپارلانعان. بۇگىندە 2 ەنەرگوبلوكتا، 14 قازاندىق پەن 11 تۋربينادا جوندەۋ جۇمىستارى اياقتالدى. ءار ءتۇرلى كەزەڭدەردە 4 ەنەرگوبلوكتا، 38 قازاندىقتا جانە 18 تۋربينادا جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە.

سوڭعى جاڭالىقتار

سەمەي قالاسىنىڭ اكىمى تاعايىندالدى

تاعايىنداۋ • بۇگىن، 10:42

مەسسي جەڭىسكە جەتەلەي المادى

فۋتبول • بۇگىن، 07:35

شيرەك فينالعا ءوتتى

تەننيس • بۇگىن، 07:33

ءتورتىنشى ورىنعا تۇراقتادى

تەننيس • بۇگىن، 07:32

جۇلدەنىڭ اۋىلى الىس ەمەس

سپورت • بۇگىن، 07:28

بارىمتاعا – «قارىمتا»

قوعام • بۇگىن، 07:25

اسىق اتۋدان الەم چەمپيونى

ۇلتتىق سپورت • بۇگىن، 07:24

ادام كاپيتالىن ارتتىرۋعا ارنالادى

ەكونوميكا • بۇگىن، 07:20

جاڭا رەفورماعا سەنىم زور

پىكىر • بۇگىن، 07:16

ءۇمىت ءسوزى

پىكىر • بۇگىن، 07:12

بۇل – بولاشاقتىڭ تاڭداۋى

پىكىر • بۇگىن، 07:08

اشىقتىقتى ارتتىراتىن يگى ىستەر

قازاقستان • بۇگىن، 07:05

قۇقىق ۇستەمدىگى – كەلىسىم كەپىلى

قازاقستان • بۇگىن، 07:03

ەرتەڭىمىز ءۇشىن ۇتىمدى شەشىم

ساياسات • بۇگىن، 07:00

كاسىپ كوزى – ءناسىپ كوزى

ەكونوميكا • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار