ەنەرگەتيكا ۆيتسە-ءمينيسترى جاندوس نۇرماعانبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, بيىل ەنەرگيا ءوندىرۋشى ۇيىمدارعا قاتىسى جوق شىعىنداردىڭ ۇلعايۋى بولجانىپ وتىر. ماسەلەن, ەكىباستۇزداعى «بوگاتىر-كومىر» رازرەزىنەن الىناتىن كومىر قۇنى وسپەك. باعا وسى جىلدىڭ 1 تامىزىنان باستاپ 7 پايىزعا كوتەرىلدى. بۇرىن تونناسىنا 2 133 تەڭگە ەدى, ەندى 2 282 تەڭگەنى قۇراپ وتىر. 1 قىركۇيەكتەن باستاپ تاعى 5 پايىزعا قىمباتتايدى. ياعني ءبىر توننا كومىر ءۇشىن 2 282 تەڭگەنىڭ ورنىنا 2 396 تەڭگە تولەۋ كەرەك بولادى. الداعى قازان, قاراشا, جەلتوقسان ايلارىندا دا 5 پايىزعا ءوسىپ وتىرادى دەگەن بولجام بار. سوندا 2022 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن كومىردىڭ قۇنى 30 پايىزعا وسەدى.
ول ازداي كومىردى تەمىر جولمەن جەتكىزۋ باعاسى 2022 جىلدىڭ باسىنان ەل بويىنشا ورتاشا ەسەپپەن 5 پايىزعا قىمباتتادى. بۇدان بولەك, بيىلعى 1 شىلدەدەن باستاپ قازاقستان بويىنشا تاۋار گازىنىڭ قۇنى ەنەرگيا ءوندىرۋشى ۇيىمدار ءۇشىن ورتا ەسەپپەن 15 پايىزعا ءوستى. سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋ اياسىندا ستانسا پەرسونالىنىڭ جالاقى دەڭگەيىن ءتيىستى وڭىرلەر بويىنشا ورتاشا دەڭگەيگە دەيىن جەتكىزۋ كەرەك.
– وسىعان بايلانىستى قازاقستاننىڭ ەنەرگيا ءوندىرۋشى ۇيىمدارى ءساۋىر ايىندا توپتار بويىنشا شەكتى تاريفتەردى تۇزەتۋگە ءوتىنىم بەردى. ەنەرگيا ءوندىرۋشى 47 ۇيىمنىڭ 26-سىنان ءوتىنىم كەلىپ ءتۇستى. ولاردى قاراۋ كەزىندە مينيسترلىك ءاربىر جاعداي بويىنشا جەكە ءتاسىل قولداندى. ۋاقتىلى شەشىمدى تالاپ ەتەتىن وتىنىمدەر نازارعا الىندى. بۇيرىق جوباسى 2022 جىلعى 9 ماۋسىمدا اشىق نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەر سايتىندا جاريالاندى. «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىمەن جانە ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىندە اككرەديتتەلگەن ساراپتامالىق ۇيىمدارمەن تالقىلاۋ جۇرگىزىلدى. بۇيرىق جوباسى قوعامدىق كەڭەستە قارالىپ, اشىق نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەر پورتالىنىڭ ەلەكتروندى الاڭىندا تالقىلاندى. تاريفتەردى تۇزەتۋ بيىلعى 30 ماۋسىمدا «ەلەكتر ەنەرگياسىنا شەكتى تاريفتەردى بەكىتۋ تۋرالى» ەنەرگەتيكا ءمينيسترىنىڭ 2018 جىلعى 14 جەلتوقسانداعى №514 بۇيرىعىنا وزگەرىس ەنگىزۋ تۋرالى» بۇيرىقپەن جۇرگىزىلدى. اتالعان بۇيرىق 2022 جىلعى 1 شىلدەدەن باستاپ ەنگىزىلدى. قازاقستان بويىنشا ەنەرگيا ءوندىرۋشى ۇيىمداردىڭ شەكتى تاريفتەرىنىڭ ورتاشا ءوسۋى 10-12 پايىز دەڭگەيىندە بولجانۋدا, – دەدى ەنەرگەتيكا ۆيتسە-ءمينيسترى.
بۇل رەتتە, قازاقستاننىڭ ءبىرتۇتاس ەلەكتر ەنەرگەتيكالىق جۇيەسىنىڭ باتىس ايماعىنان باسقا ەلىمىزدىڭ بارلىق ءوڭىرى بويىنشا ەلەكتر ەنەرگياسىن وتكىزەتىن ەكىباستۇز گرەس-1 ستانساسىنىڭ شەكتى ءتاريفى وزگەرىسسىز قالادى ەكەن. وزگە ستانسالاردىڭ تاريفتەرى 4-تەن 12 پايىزعا دەيىنگى دياپازوندا ءوسۋى مۇمكىن ەكەنىن ەسكەرسەك, ەكىباستۇز گرەس-1 ستانساسىندا شەكتى ءتاريفتىڭ ساقتالۋى تۇتىنۋشىلارعا قاتىسى بار تۇپكىلىكتى تاريفتەردىڭ وسۋىنە ايتارلىقتاي اسەر ەتپەيدى.
ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ كوميتەتى توراعاسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى تيمۋر قوسىمباەۆتىڭ پىكىرىنە قاراعاندا, بۇگىنگى تاڭدا 100-دەن استام كاسىپورىن ءىس جۇزىندە ەنەرگيامەن جابدىقتاۋ قىزمەتتەرىن كورسەتەدى. ونىڭ ىشىندە 37 كاسىپورىنعا تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ كوميتەتى باعالاردى مەملەكەتتىك رەتتەۋ تەتىگىن قولدانادى. تۇپكىلىكتى تۇتىنۋشى ءۇشىن ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ باعاسى ەنەرگيا ءوندىرۋشى ۇيىمداردىڭ بوساتۋ باعاسىنا (ۇلەسى ورتا ەسەپپەن 61 پايىز), ەلەكتر ەنەرگياسىن بەرۋ تاريفتەرىنە (ۇلەسى 35 پايىز) جانە ەنەرگيامەن جابدىقتاۋشى ۇيىمنىڭ جابدىقتاۋ ۇستەمەاقىسىنا (ۇلەسى 4 پايىز) سۇيەنە وتىرىپ قالىپتاستىرىلادى.
– حالىق ءۇشىن ەلەكتر ەنەرگياسى باعاسىنىڭ وزگەرۋى سۋبەكتىلەردەن تۇسكەن وتىنىمدەرگە قاراي قالىپتاستىرىلاتىن بولادى جانە ءاربىر ءوڭىر بويىنشا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاي-كۇيگە مۇقيات تالداۋ جۇرگىزىلەدى. حالىق ءۇشىن تاريفتەردىڭ وزگەرۋىنىڭ ءاربىر جاعدايى بويىنشا جەكە ءتاسىل قاراستىرىلادى. تۇتىنۋشىلاردىڭ قاراجاتىن ورىنسىز پايدالانۋ انىقتالعان جاعدايدا, تاريفتەردى تومەندەتە وتىرىپ, ۋاقىتشا وتەمدىك تاريف قولدانىلادى. ءتاريفتىڭ ءوسۋى تۇرعىندار ءۇشىن بارىنشا ازايتىلادى, – دەيدى ت.قوسىمباەۆ.
ەلدەگى 47 ەنەرگيا ءوندىرۋشى ۇيىمنىڭ 21-ءى بويىنشا تاريف بۇرىنعى دەڭگەيدە ساقتالاتىنىن اتاپ وتكەن ءجون. ەلەكتر ەنەرگياسىنا شەكتى تاريفتەردى قايتا قاراۋ ەنەرگيا ءوندىرۋشى ۇيىمداردىڭ وندىرىستىك پەرسونالىنىڭ, شامامەن 30 مىڭ جۇمىس ورنىن ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. حالىق ءۇشىن شەكتى تاريفتەردى كوتەرۋ تۋرالى شەشىم ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ قۇزىرەتىنە جاتادى.
– ءبىزدىڭ مينيسترلىكتىڭ قۇزىرەتىنە ەنەرگيا ءوندىرۋشى ۇيىمداردىڭ ەلەكتر ەنەرگياسىن وندىرۋگە شەكتى تاريفتەردى جەتى جىلدىق كەزەڭگە بەكىتۋ ماسەلەلەرى كىرەدى. حالىق جانە سوڭعى تۇتىنۋشىلار ءۇشىن تاريفتەردى تۇزەتۋمەن ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى اينالىسادى. ەلەكتر ەنەرگياسىنا ارنالعان تاريفتەر «ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى تۋرالى» زاڭعا سايكەس 7 جىلعا بەلگىلەنەدى. بۇل رەتتە ەنەرگيا ءوندىرۋشى ۇيىمداردىڭ ەلەكتر ەنەرگياسىن وندىرۋگە جۇمساعان شىعىندارى ءىس جۇزىندە ۇلعايعان جاعدايدا, كومپانيالار شەكتى تاريفتەردى تۇزەتۋگە ۋاكىلەتتى ورگانعا ءوتىنىم بەرۋگە قۇقىلى, – دەپ ناقتىلادى ۆيتسە-مينيستر.
ەسكە سالا كەتەيىك, ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياساتتى ىسكە اسىراتىن ۋاكىلەتتى ورگان سانالادى. ج.نۇرماعانبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, ۆەدومستۆو تۇتىنۋشىلاردى جانە ەل ەكونوميكاسىن ەنەرگيامەن سەنىمدى جابدىقتاۋ بويىنشا شارالار قابىلداۋدا.
– قازاقستاننىڭ ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى سالاسى قولدانىستاعى اكتيۆتەردى جاڭارتۋدى قاجەت ەتەتىنىن اتاپ ءوتۋ قاجەت. قولدانىستاعى قۋاتتار وتكەن عاسىردىڭ 60-70-ءشى جىلدارى سالىنعان. 2021 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەلەكتر ستانسالارىنىڭ قولدا بار قۋاتى 19,1 گۆت-تى قۇرادى. 2021-2022 جىلدارداعى كۇزگى-قىسقى كەزەڭدە پايدالانىلعان ەلەكتر قۋاتى 15,4 گۆت-قا تەڭ بولدى. وسى جىلدىڭ 7 ايىندا 64,993 ملرد كۆت/ساعات ەلەكتر ەنەرگياسى ءوندىرىلدى. ال وسى ارالىقتاعى تۇتىنۋ كولەمى 64,790 ملرد كۆت/ساعاتتى قۇرادى, – دەدى ج.نۇرماعانبەتوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ تاپشىلىعىن بولدىرماۋ ماقساتىندا ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى بىرقاتار شارا قابىلداعان. ماسەلەن, وڭتۇستىك وڭىردە قۋاتى 330 مۆت بولاتىن «جامبىل گرەس» اق-نىڭ 2 ەنەرگوبلوگى پايدالانۋعا بەرىلدى. سونداي-اق تاپشىلىق كەزىندە ماينينگ فەرمالارىنا شەكتەۋ تەتىگى ەنگىزىلدى.
– ەنەرگيا ءوندىرۋشى ۇيىمدار ۇستاناتىن شەكتى تاريفتەردىڭ قازىرگى دەڭگەيى كومپانيالاردىڭ شىعىنىن تولىق جاپپايدى. بۇل فاكت ەلەكتر قۋاتتارىنىڭ اۆاريالىق ىستەن شىعۋى, تۇتىنۋشىلاردى ەلەكترمەن جابدىقتاۋ ساپاسىنىڭ تومەندەۋى جانە قازاقستاننىڭ ءبىرتۇتاس ەلەكتر ەنەرگەتيكالىق جۇيەسىنىڭ كورشى ەلدەرگە تاۋەلدىلىك تاۋەكەلدەرىنىڭ ۇلعايۋى سەكىلدى جاعدايلارىمەن راستالىپ وتىر. ماسەلەن, 2021 جىلى قازاقستاننىڭ ءبىرتۇتاس ەلەكتر ەنەرگەتيكالىق جۇيەسىندە
5 562 تەحنولوگيالىق بۇزۋشىلىققا جول بەرىلگەن. وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا تەحنولوگيالىق بۇزۋشىلىقتار سانى 943-كە نەمەسە 20 پايىزعا ارتتى. ال جىلىتۋ كەزەڭىندە جابدىقتار مەيلىنشە كوپتەپ ىسكە قوسىلعان كەزدە تەحنولوگيالىق بۇزۋشىلىقتار 3 467-گە نەمەسە 47,1 پايىزعا كوبەيدى, – دەپ ناقتىلادى ەنەرگەتيكا ۆيتسە-ءمينيسترى.
ج.نۇرماعانبەتوۆ الداعى جىلىتۋ ماۋسىمىنا دايىندىق شتاتتىق رەجىمدە جۇرگىزىلىپ جاتقانىن ەسكە سالدى. جۇيەلىك وپەراتور بەكىتكەن ەلەكتر ستانسالارىنداعى جوندەۋ كەستەسىنە سايكەس, بيىل 9 ەنەرگوبلوكتى, 60 قازاندىق جانە 42 تۋربينانى كۇردەلى جوندەۋ جوسپارلانعان. بۇگىندە 2 ەنەرگوبلوكتا, 14 قازاندىق پەن 11 تۋربينادا جوندەۋ جۇمىستارى اياقتالدى. ءار ءتۇرلى كەزەڭدەردە 4 ەنەرگوبلوكتا, 38 قازاندىقتا جانە 18 تۋربينادا جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە.
