ەكولوگيا • 09 تامىز, 2022

تۇياقتى اڭنىڭ ءوسىمى تۇراقتى

790 رەت
كورسەتىلدى
3 مين
وقۋ ءۇشىن

سەمەي وڭىرىندەگى ەرەكشە قورعاۋداعى تابيعي اۋماقتاردا تۇياقتى اڭداردىڭ كوبەيگەنى بايقالىپ كەلەدى. ايتالىق, «سەمەي ورمانى» مەملەكەتتىك ورمان تابيعي رەزەرۆاتىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, قازىر بۇلان, ءسىبىر ەلىگى, قابان سىندى اڭداردىڭ پوپۋلياتسياسىنىڭ ءوسىمى تۇراقتى.

تۇياقتى اڭنىڭ ءوسىمى تۇراقتى

اتالعان رەزەرۆاتتىڭ ماماندارى ايتقانداي, سول سەكىلدى قىزىل كىتاپقا ەنگەن مارال مەن ارقار دا ءجيى كەزدەسەتىن بولىپتى.

ورمانداعى تىرشىلىك يەلەرىنىڭ سانىن, سونداي-اق شوعىرلانعان جەرى مەن جۇرەتىن ورىندارى تۋرا­لى دەرەكتەردى جيناۋ ماق­ساتىندا «سەمەي ورمانى­نا» قاراستى شارۋاشى­لىق­تاردا جىل سايىن جابا­يى جانۋارلاردىڭ ەسەبى جۇر­گىزى­لەتىنىن ايتا كەتكەن ورىندى.

«ۇكىمەتتىڭ 2006 جىلى «ەرەكشە قورعالاتىن تابي­عي اۋماقتار تۋرالى» زاڭىن قابىلداۋىنا سايكەس اتال­عان اۋماقتاردا اڭ اۋلاۋعا تى­يىم سالىنىپ, ساقتىق شا­را­لارىنىڭ كۇشەيتىلۋىنە باي­لا­نىستى سەمەي ءوڭىرى بويىنشا بۇلان, ءسىبىر ەلىگى, قابان سياقتى تۇياقتى اڭداردىڭ وسىمىندە وڭ ديناميكا باي­قا­لىپ وتىر. بۇعان قوسا قىزىل كىتاپقا كىرگەن مارال مەن ارقار دا ءجيى كەزدەسە باس­تاعانىن ايتا كەتۋ كەرەك.

كەيىنگى جىلدارداعى دە­رەكتەردى تالداي كەلە تۇلكى مەن سىلەۋسىننىڭ دە سانى كوبەيىپ كەلە جاتقانى انىقتالدى. ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتاردا قويان ءتارىزدى اڭنىڭ پوپۋلياتسياسى سالىس­تىرمالى تۇردە تۇراقتى بولعان سوڭ اق قويان مەن تو­لايدىڭ وسكەنى بايقالادى. الايدا ور قوياننىڭ ازاي­عانىن ايتىپ ءوتۋىمىز كەرەك. قاسقىر, قارساق جانە ءتيىننىڭ سانى دا تومەندەپ كەلەدى», دەلىنگەن «سەمەي ورمانى» موتر سەمەي فيليالى­نىڭ ورماندى قورعاۋ جانە كۇزەتۋ ينجەنەرى ولجاس سەيىتقاليەۆ.

بيىل ءساۋىر-مامىر ارا­لىعىندا كەشكى جانە تاڭعى ۋاقىتتاردا ارنايى دىبىس پەن ۆيزۋالدى باقىلاۋ ار­قىلى قاۋىرسىندى قارا­تورعايلار مەن قىرعاۋىل­داردى ەسەپكە الۋ جۇرگىزىلدى.

جىلدىڭ باسىنداعى جا­بايى اڭداردىڭ ەسەپتىك دە­رەك­تەرىن تالداۋدىڭ ناتي­جە­سىندە رەزەرۆاتتىڭ اڭشى­لىق شا­رۋاشىلىق ماماندا­رى بورسىق (+27 داراق), قۇر قۇسى (+98 داراق) مەن سۇر كەكىلىكتىڭ (+60 داراق) كوبەيگەنىن انىق­تاعان. بى­راق اق كەكىلىكتىڭ (-8 دا­راق) كەرىسىنشە ازايعانى بايقالىپ وتىر.

ال قىزىل كىتاپقا ەنگەن قارا لايلەكتىڭ پوپۋلياتسياسى بۇرىنعى قالپىندا.

مامانداردىڭ ايتۋىنشا, جابايى جانۋارلاردى ەسەپكە الۋ بيوتەحنيكالىق ءىس-شارالار كولەمىن جوسپارلاۋ ءۇشىن دە قاجەت. سوعان سايكەس بۇتاقتى جەم مەن ءشوپتى دايىنداۋ, سورتاڭ جەرلەردى قالپىنا كەلتىرۋ جانە جاڭارتۋ, بۇلاندار مەن ەلىكتەردىڭ مينەرالدى بالانسىن قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن تاس تۇزىن قالاۋ, سۋاتتاردى سالۋ مەن جاڭالاۋ, سول سەكىلدى اڭداردى اس­تىق جانە تامىر داقىلدارى مەن قوسىمشا ازىقپەن قام­تاماسىز ەتۋ امالدارى قولعا الىنادى.

«سەمەي ورمانىنا» قا­راستى 10 فيليالدىڭ ورمان كۇزەتىنىڭ مەملەكەتتىك ينسپەكتورلارى اڭشىلىق شارۋاشىلىق ماماندارىمەن بىرلەسىپ, بۇل باعىتتاعى جۇمىستى ۇزدىكسىز جۇرگىزىپ كەلەدى. ويتكەنى ەرتىس وڭى­رىندەگى قاراعايلى ورمان فاۋناسىنىڭ الۋاندىعى مەن قولايلى قالىپتاسۋى ورىندالاتىن بيوتەحنيكالىق ءىس-شارا­لاردىڭ ساپاسى مەن ۋاقتىلىعىنا بايلانىستى.

 

اباي وبلىسى

سوڭعى جاڭالىقتار