بولاشاعى زور بالقاش كولى
بالقاش كولى جاعالاۋىنىڭ ينفراقۇرىلىمى جانە تاۋ ءتۋريزمىن دامىتۋ جۇيەلى تۇردە قولعا الىنباق. توپولەۆكا اۋىلىنان جالاڭاش كوردونىنا دەيىنگى جول جوندەلگەن جاعدايدا 4 ۇزاقمەرزىمدى جوبا جۇزەگە اسىپ, جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلادى. بۇل ءوز كەزەگىندە تاۋ ءتۋريزمىن دامىتۋعا ۇلكەن سەپتىگىن تيگىزەرى ءسوزسىز. تۋربازاعا ارنالعان ءۇش جوسپار بار. ءبىرىنشى جوبا – ۇلكەن باسقان شاتقالىندا, ينۆەستور «Sadu Development» جشس, ينۆەستيتسيا كولەمى 120 ملن تەڭگە. ەكىنشىسى – جالاڭاش شاتقالىندا, ينۆەستور «AQPANASSETS» جشس, ينۆەستيتسيا كولەمى – 350 ملن تەڭگە. ءۇشىنشى جوبا – شولاق-جوتا شاتقالىندا, ينۆەستور «Sadu Development» جشس, ينۆەستيتسيا كولەمى – 100 ملن. تەڭگە. ال ءتورتىنشى جوبا بويىنشا 50 ملن تەڭگە قۇرايتىن ينۆەستيتسياعا ەتنواۋىل اشىلادى.
بالقاش كولى جاعالاۋىندا ۇزىندىعى 16,3 شاقىرىم, جالپى اۋدانى 860 گەكتار جەر ۋچاسكەسىنە 7 دەمالىس ايماعىن سالۋ قاراستىرىلعان. قازىرگى ۋاقىتتا ينجەنەرلىك كوممۋنيكاتسيالار جەلىسىنە ارنالعان جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاماسى دايىن. جاعالاۋعا ەلەكتر, اۋىز سۋ, كارىز جەلىسى تارتىلماعان. بالقاش كولىندە ءتۋريزمدى دامىتۋ ءۇشىن الدىمەن سۋ, ەلەكتر جۇيەسىن تارتىپ, جول سالۋ قاجەت. جوبانىڭ قۇنى 4,9 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى.
اتالعان جوبا ىسكە اسسا, ينۆەستورلار دەمالىس ورىندارىن, قوناقۇي سالۋعا دايىن. ناتيجەسىندە, وتباسىلىق دەمالىس نىساندارى, ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەندەرى اشىلادى. ەرەكشە جانە VIP دەمالىس ايماقتارى تۋريستەرگە قىزمەت كورسەتپەك. قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارى اياقتالعاننان كەيىن, 13 ملرد تەڭگەگە ينۆەستيتسيا تارتۋ جانە 7 مىڭ ادامعا جاڭا ماۋسىمدىق جۇمىس ورىندارىن اشۋ جوسپاردا بار.
بالقاش كولىنىڭ جاعالاۋىندا قازىرگى ۋاقىتتا 18 دەمالىس ايماعى جۇمىس ىستەيدى. ايتسە دە اتتەگەن-اي دەيتىن جەرى دە جوق ەمەس. وكىنىشكە قاراي, كول جاعاسىندا سپورتتىق-بۇقارالىق ويىندار وتكىزۋگە ارنالعان سپورتتىق الاڭ سالىنباعان. سوندا دا جىل سايىن شومىلۋ ماۋسىمى اشىلعاندا جاعاجاي فۋتبولى مەن ۆولەيبولدان جارىس ءوتىپ تۇرادى.
بيىلعى شومىلۋ ماۋسىمىنىڭ اشىلۋىنا جاعاجاي ۆولەيبولى, ارقان تارتۋ, گىر كوتەرۋ جانە ارمرەسلينگ بويىنشا سايىستار وتكىزۋ جوسپارلانعان. ودان بولەك بۇل جاقتا جول ماسەلەسى دە ءالى وزەكتى. ايتالىق, 2017-2020 جىلدارى بيۋدجەتتەن 10 ملرد تەڭگەگە جۋىق قارجى شىعىندانىپ, «الماتى – وسكەمەن – لەپسى – اقتوعاي» اۆتوموبيل جولىنىڭ تەك 35 شاقىرىمى عانا جاسالعان. باس مەردىگەر «جول» جشس تاقتايداي جول توسەپ, جوبانى ساپالى اتقارىپ شىقتى.
بىلتىر «الماتى – وسكەمەن – لەپسى – اقتوعاي» اۆتوجولىنىڭ 35-110 شاقىرىم ارالىعى قايتا ەسەپتەلىپ, جول قۇرىلىسى 1 3693,555 ملن تەڭگەنى قۇرادى. 2023 جىلعا دەيىن تولىق اياقتاۋ «جول» جشس-نە تاپسىرىلعان. سونداي-اق لەپسىدەن كول جاعالاۋىنا دەيىنگى 27 شاقىرىم جولعا 2 955,334 ملن تەڭگە ءبولىنىپ, قۇرىلىس جۇمىسى باس مەردىگەر «كازس-ترويتسەنتر» جشس-ءنىڭ ەنشىسىنە ءتيىپتى. ولار جوبانى كەلەسى جىلدىڭ شومىلۋ ماۋسىمىنا دەيىن اياقتايتىنىنا سەنىمدى.
قازىر اتالعان اۋماقتاردا توپىراقتىڭ وسىمدىك قاباتىن الۋ, اينالما جولدى جايلاستىرۋ, جەر قازۋ, قۇبىرلى جانە تيۋبەندى وتكەلدەردىڭ قۇرىلىسى, تاعى دا باسقا جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. دەگەنمەن كولگە شومىلۋعا باراتىن جۇرگىنشىلەر 2017 جىلدان بەرى جىل سايىن ساعىزشا سوزىلىپ كەلە جاتقان جول قۇرىلىسىنا نارازى. وسى جاعداي بيىل دا قايتالانعالى تۇر. سوندىقتان بالقاش كولىنە كەلەتىن دەمالۋشىلاردىڭ قاتارىن كوبەيتۋ ءۇشىن اۆتوجولدى تەزدەتىپ جوندەگەن ءجون.
تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, قازىر دەمالۋشىلاردىڭ تالعامى جوعارى. نەگە دەسەڭىز, شەتەلدىڭ جانعا جايلى, دەمالىسقا قولايلى جەرلەرىنە ءجيى باراتىندار ەلدەگى دەمالىس ايلاقتارىنان دا سونداي جاعدايدى تالاپ ەتەدى. بۇل رەتتە سارقان اۋدانىنداعى تۋريزم مەن دەمالىس ورىندارىن دامىتۋ ماقساتىندا 2012 جىلدان باستاپ «بالقاش تۋريستىك-رەكرەاتسيالىق ايماعىن» جوسپارلاۋ جوباسى قولعا الىندى.
تىنىمسىز جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە مەملەكەتتىك ساراپتامانىڭ جانە باس جوسپاردىڭ وڭ قورىتىندىسىمەن 860 گەكتار اۋماقتى قۇرايتىن باس جوسپاردىڭ 560 گەكتارىنىڭ تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەسى ازىرلەنگەن. ونىڭ جوباسىن «كازگيپروگراد» جوبالاۋ ينستيتۋتى» جشس 23 320 مىڭ تەڭگەگە ورىنداپتى. باس جوسپار سارقان اۋداندىق ماسليحاتىمەن 2013 جىلعى 17 ساۋىردەگى №16-87 قاۋلىسىمەن بەكىتىلدى. باس جوسپاردا بالىق اۋلاۋ جانە اڭشىلىق دەمالىس ايماعى, جاستار ايماعى, كليمات, سۋ جانە بالشىقپەن ەمدەۋ ايماعى, قىس مەزگىلىندەگى دەمالىس ايماعى, بالالار دەمالىس ايماعى, وتباسىلىق دەمالىس ايماعى, ەليتالىق دەمالىس ايماعى مەن بىرنەشە كەشەن قامتىلعان.
ەسەپتىك مەرزىمگە جوبالانعان اۋماقتىڭ جالپى سىيىمدىلىعى شامامەن 44,92 مىڭ دەمالۋشىنى جانە رەكرەاتسيالىق سالادا 7,5 مىڭ ادامدى قامتيدى. ولار جايلى دەمالىپ قايتۋى ءۇشىن تازا اۋىز سۋ جەلىسى مەن كارىز جۇيەسى تارتىلىپ, سورعى ستانسالارى سالىنادى. ەلەكترمەن تولىق قامتاماسىز ەتىلىپ, كول جاعاسىنا جۇرگىنشىلەر جۇرەتىن تروتۋار, ونىڭ بويىنا جارىق شامدار ورناتىلماق. وسى جۇمىستار تولىق جۇزەگە اسسا, بالقاش كولىنە باراتىن دەمالۋشىلاردىڭ قاتارى كوبەيە تۇسپەك.
الاكولدىڭ اياق الىسى جامان ەمەس
ءسوزدىڭ شىنى كەرەك, جەتىسۋلىقتار ءۇشىن تۋريزم سالاسى ەڭ ءتيىمدى تابىس كوزى بولىپ تابىلادى ءھام ەكونوميكالىق نەگىزگى سالالاردىڭ ءبىرى ەكەنى كوپشىلىككە ءمالىم. تۋريزم جالپى ۇلتتىق ءونىمنىڭ ارتۋىنا, قوعامدى جاڭا جۇمىس ورىندارىمەن قامتاماسىز ەتۋگە, ساۋدا بايلانىسى جانداندۋىنا ۇلكەن ىقپال ەتەدى. وسى رەتتە الاكول كولى تۋرالى اۋىز تولتىرىپ ايتۋعا بولادى.
بيىل الاكولگە 1,5 ميلليون دەمالۋشى كەلىپ, اۋدان ەكونوميكاسىنا 9 ملرد تەڭگە قارجى تۇسەدى دەپ كۇتىلۋدە. دەگەنمەن ۇيگە كەلگەن ءبىر قوناقتى جولعا سالۋ ءۇشىن ءبىراز دايىندالاتىنىمىزدى ەسكەرسەك, 1,5 ميلليون ادامدى لايىقتى قارسى الىپ, ريزالىقپەن اتتاندىرۋ ءۇشىن دە كوپ ەڭبەك كەرەك. الايدا وعان الاكولدىكتەر ساقاداي ساي.
بۇگىندە الاكول دەمالىس ايماعىندا كۇنىنە 23 566 تۋريسكە قىزمەت كورسەتەتىن 278 دەمالىس ورنى بار, ونىڭ ىشىندە 11 قوناقۇي, 3 ساۋىقتىرۋ لاگەرى, 44 دەمالىس ءۇيى جانە 64 دەمالىس ورتالىعى, 1 اڭ اۋلاۋ, 1 ساناتوري, 154 قوناقۇي بار. ءبىر رەتتىك سىيىمدىلىعى – 24 529 ادام. سونىمەن قاتار, بىلتىر ءوز قاراجاتى ەسەبىنەن 750 ورىندى 14 نىسان قولدانىسقا بەرىلىپ, اۋدان ەكونوميكاسىنا 2,2 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلعان. ناتيجەسىندە, دەمالۋشىلاردىڭ سانى 1 ملن 407 مىڭ ادامعا جەتىپ, 8 ملرد 437 ملن تەڭگەنىڭ قىزمەتى كورسەتىلگەن. وسىعان قاراپ سالىستىرمالى تۇردە بيىل العا قويعان جوسپاردىڭ ورىندالاتىنىنا كۇمانسىز سەنۋگە بولادى.
سونىمەن قاتار اعىمداعى جىلى 1,4 ملرد تەڭگەنىڭ 10 ينۆەستيتسيالىق جوباسى پايدالانۋعا بەرىلىپ, 97 جۇمىس ورنىن قۇرۋعا مۇمكىندىك تۋدى. وسىلايشا, بۇگىندە الاكول جاعالاۋىنىڭ تۇراقتى دامۋ تەندەنتسياسى جالعاسۋدا.
«اۋدانداعى تۋريستىك نىساندارعا تالداۋ جۇرگىزە وتىرىپ, ءتۋريزمدى دامىتۋ بويىنشا ءىس شارالار جوسپارى ازىرلەنىپ, سوعان ساي جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. «دامۋ» اق قورى ارقىلى بارلىعى 2011-2022 جىلدار ارالىعىندا 143 جوبا 9 ملرد 26 ملن تەڭگەگە ىسكە اسىرىلدى. ونىڭ ىشىندە بجك-2025 باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ كەزەڭىندە 123 جوبا 8 ملرد 734,4 ملن تەڭگەگە 506 جۇمىس ورنى اشىلىپ, 86 جۇمىس ورنى ساقتالدى. «جەتىسۋ» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە 20 جوبا 350 ملن تەڭگەگە 134 جۇمىس ورنىمەن ىسكە اسىرىلدى», دەيدى الاكول اۋداندىق كاسىپكەرلىك ءبولىمىنىڭ باسشىسى داۋلەت جۋاندىقوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, كول جاعالاۋىندا اتالعان باعدارلامالار اياسىندا 1,7 ملرد تەڭگەگە 28 تۋريزم نىسانى قولدانىسقا بەرىلگەن. 2018 جىلدان بەرى اقشي اۋىلىندا تەمىرجول ۆوكزالى جۇمىس ىستەيدى. كولدىڭ جاعاسىندا 12 قوعامدىق دارەتحانا مەن قوقىس الاڭدارى ورناتىلعان.
دەمالۋشىلاردىڭ سۋداعى قاۋىپسىزدىگىن ۇيىمداستىرۋ ماقساتىندا اقشي اۋىلىندا جەتىسۋ وبلىسىنىڭ توتەنشە جاعدايلار جونىندەگى قۇتقارۋ قىزمەتىنىڭ بريگاداسى قۇرىلعان, وندا 13 ادام جۇمىس ىستەيدى. ودان بولەك اۋىلدىق ەمحانا, ءدارىحانا جانە تۋريستىك پوليتسيا قىزمەتى جاندانعان.
تاعى ءبىر قۋانتارلىق جايت, جاقىندا ءۇشارال اۋەجايىنىڭ اۋقىمى كەڭەيمەك. اتالعان اۋەجاي كۇنىنە 400 ادام قابىلداۋعا قاۋقارلى. الاكول كولى جاعالاۋىن دامىتۋدىڭ باس جوسپارىنا سايكەس سۋمەن, ەلەكترمەن قامتۋ, كارىز جۇيەسىن جۇرگىزۋ قولعا الىنعان. بيىل جاعالاۋدا 3 ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ, ءىرى دەمالىس ورىندارى ىسكە قوسىلدى. بىلتىر جاعالاۋدا 1 ملن 400 مىڭ ادام دەمالىپ, 8,5 ملرد تەڭگەگە قىزمەت كورسەتىلگەن.
«اۋەجاي 2018 جىلى اشىلعان. 2021 جىلدان باستاپ ۇشۋ جولاعىن قايتا جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلە باستادى. وسى ايدا جوندەۋ جۇمىستارى اياقتالادى دەپ جوسپارلانۋدا. تامىز ايىنان باستاپ ءوز جۇمىسىن جانداندىرادى», دەيدى اۋەجاي باسشىسى اشىربەك باقىتجانوۆ.
جەرگىلىكتى بيلىك وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنشا, بيىل جاعالاۋدى قورشاۋ جۇمىستارى باستالعان. اقشي مەن كوكتۇما اۋىلدىق وكرۋگتەرىندە جالپى ۇزىندىعى 13,4 شاقىرىم جاعالاۋ قورشالۋعا ءتيىس. جوبانىڭ قۇنى 6 ملرد تەڭگە, قارجى كەزەڭ-كەزەڭىمەن بولىنەدى.
ادامدار دەمالىسقا جايلى جەردى تاڭدايدى. سوندىقتان مۇنىمەن توقتاپ قالماي, الاكولدىڭ تۋريستىك الەۋەتىن جاقسارتۋ ءۇشىن ءالى دە الدىعا ۇمتىلۋ قاجەت. اسىرەسە, دەمالۋشىلاردى تازا اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋدى ەستەن شىعارماۋ كەرەك سەكىلدى. وسى ماقساتتا بۇگىندە قۇنى 7,2 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن قۋاتتىلىعى 6,5 مىڭ تەكشە مەتر كارىز تازارتۋ نىسانىنىڭ قۇرىلىسى باستالعان.
كەلەسى كەزەكتە قوناقتاردى ءجيى تولعاندىراتىنى – اۆتوكولىك جولى. جالپى, اۋدان اۋماعىندا رەسپۋبليكالىق, وبلىستىق, اۋداندىق ماڭىزى بار 1 448,3 شاقىرىم اۆتوكولىك جولى قولدانىستا. بىرنەشە جىلدان بەرى اۋدان اۋماعىنان وتەتىن الماتى – وسكەمەن اۆتوكولىك جولىنىڭ 466-615 شاقىرىمى قايتا سالىنۋدا. بۇگىندە وسى اۋماقتىڭ 128 شاقىرىمى پايدالانۋعا بەرىلگەنىمەن, 21 شاقىرىمىندا «سيتيك كونستراكشن» كومپانياسىنىڭ 3, 4, 5 ۋچاسكەسى قىزۋ جۇمىس جۇرگىزۋدە. وكىنىشكە قاراي, قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ قىمباتتاۋى, جاڭعىرتۋ جۇمىسىنا ازىرلەنگەن سمەتالىق قۇجاتتامانىڭ قايتا ەسەپتەلۋىنە بايلانىستى جۇمىس ۋاقىتشا توقتاپ تۇر. جوبانى اياقتاۋ قازان ايىنا جوسپارلانىپ وتىر.
ودان بولەك ءۇشارال – دوستىق اۆتوكولىك جولىنىڭ 0-60 شاقىرىم ارالىعىنا اسفالت توسەۋ جۇمىسىنىڭ 90 پايىزى ورىندالعان. ءۇشارال – دوستىق باعىتىنداعى 60-180 شاقىرىم ارالىعىنداعى اۆتوجولدىڭ 87 شاقىرىمى عانا پايدالانۋعا بەرىلىپ, قالعان بولىگى توقتاپ تۇر. دەمەك جولدىڭ ناشارلىعى تۋريستەردىڭ قىزىعۋشىلىعىن تومەندەتۋى دە مۇمكىن.
وسىعان وراي الاكولدىكتەر قارا جولدىڭ قيىندىعىن كوپ كورەتىن تۋريستەردى تەمىرجول جانە اۋە رەيستەرى ارقىلى تاسىمالداۋعا دا بارىنشا نازار اۋدارۋدا. وسى ماقساتتا الماتى – دوستىق باعىتىندا «قازاقستان تەمىرجولى» ۇك» اق-نىڭ بيلەت قۇنى قولجەتىمدى 12 «تالگو» ۆاگونى قاتىنايدى.
كول جاعالاۋىندا تۋريستەرگە قولايلى جاعداي جاساۋ, بوس ۋاقىتىن ءتيىمدى پايدالانۋ ماقساتىندا ۆولەيبول, فۋتبول جاعاجاي سپورت الاڭدارى مەن 10 گەكتاردى قۇرايتىن «تاۋەلسىزدىك» ساياباعى سالىنىپ, تۋريستەرگە قىزمەت ەتپەك. سونداي-اق سپورتتىق شارالار ارقىلى تۋريستەردىڭ نازارىن اۋدارۋ ءۇشىن ترياتلوننان رەسپۋبليكالىق چەمپيونات, «الاكول – 2022» جازعى سپارتاكياداسى, جاعاجاي ۆولەيبولى, فۋتبول, بيليارد ءتۋرنيرى, رەسپۋبليكالىق «الاكول الاۋلارى» جايدارمان ويىندارى, «Alakol Open» بلوگەرلەر مەن جۋرناليستەر سلەتى وتكەن. بۇل يگى ىستەر ءوز ناتيجەسىن بەرىپ جاتىر.
وسىنداي شارالار جەتىسۋ ءوڭىرىنىڭ تۋريستىك الەۋەتىن جاقسارتىپ, قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن ارتتىرا تۇسپەك. تابيعاتىمەن تالايدى تاڭداي قاقتىرعان جەر ءجانناتىنىڭ ءبىر ۇتار تۇسى دا وسى. ەۋروپاعا ۋىستاپ اقشا شاشقانشا ىشكى ءتۋريزمدى دامىتۋعا اتسالىسىڭىز, قۇرمەتتى وقىرمان!
جەتىسۋ وبلىسى
