بۇل – جارتى قازاقستاندى شارلاپ شىعاتىن, ماڭىزى مەن ءمانى زور ەكسپەديتسيا. قابانباي بابامىز 60 جىل اتتان تۇسپەي وسى ەل مەن جەردى قورعاعانى انىق. سول جولدا جوڭعارمەن دە, قازاق جەرىنە سۇقتانعان قىتايمەن دە, ارااعايىندىققا سىزات تۇسىرگەن قىرعىز باۋىرلارمەن دە قاقتىعىسقا باردى. مۇنان بولەك, قوقان حاندىعى تاشكەنت, تۇركىستان, سايرام قالالارىنا جاساعان سۇعاناقتىعىنىڭ بەتىن قايتارىپ, ساۋدا كەرۋەندەرىنىڭ الاڭسىز كاسىپپەن اينالىسۋىنا مۇمكىندىك تۋدىردى. وسى ارقىلى ەلدىكتى نىعايتىپ, قازاق ەلىنىڭ تەرريتوريا تۇتاستىعىن ساقتادى.
«ساپارىمىزدى 9 شىلدە كۇنى اقمولا وبلىسى اۋماعىنداعى قاراكەرەي قابانباي باتىر كەسەنەسىنەن باستاعاننان بەرى توقتاۋسىز ءجۇرىپ كەلەمىز. ۇلىتاۋداعى قابانباي باتىر قاتىسقان «بۇلانتى – بىلەۋتى» شايقاسى وتكەن جەردى قاراپ شىعىپ, جەزقازعان, قىزىلوردا باعىتىنا جول تارتتىق. قىزىلوردادا تايلاق باتىر ۇرپاقتارىمەن كەزدەستىك. جاڭاقورعانداعى تولەگەتاي بابا مەن قىلىشتى اتا كەشەنىنە باردىق. كەزىندە مۇحامەتجان تىنىشباەۆ «قازاق حالقىنىڭ تاريحى» اتتى ەڭبەگىندە «اقتابان شۇبىرىندى, القاكول سۇلاما جىلدارى» ساۋراندى اينالىپ وتكەنى جايلى جازدى. وسىنى ەسكەرىپ, ساۋران قالاسىنا بۇرىلدىق. ودان كەيىن قاسيەتتى تۇركىستانعا كەلدىك. قابانباي بابامىزدىڭ تۇركىستاندى قورعاعانى تاريحتان ءمالىم. قوجا-احمەت ياساۋي جانە ارىستان باب كەسەنەسىنە ءتاۋ ەتىپ, وسى كەسەنەگە جەرلەنگەن قابانباي باتىردىڭ زامانداستارىنا قۇران باعىشتادىق. ساپارىمىز ودان ءارى قاراي جالعاسىپ, قۇلان قالاسىنان 30 شاقىرىم جەردە وتكەن ويراندى شايقاسى بولعان جەرگە, اۋليەبۇلاق, سامەن توبەسى, سامەن تۋ تىككەن تاسىنا, جەتىسۋ وڭىرىندەگى ايگىلى اڭىراقاي شايقاسى وتكەن جەرگە, تاڭبالى قورىق-مۋزەيىنە, الماتى قالاسىنداعى رايىمبەك پەن المەرەك باتىر جانە كەربۇلاق اۋدانىنداعى سامەن باتىر كەسەنەسىنە, ابىلاي حاننىڭ سەرىگى باسەنتين مالايسارى توقتاۋىل ۇلى باتىر جاتقان جەرگە بارىپ, ءتاۋ ەتىپ, تاريحي دەرەكتەردى جينادىق. وسى ساپاردا باتىر بابامىزدىڭ ءبىر نيەت, ءبىر تىلەكتە بولىپ, ءبىر مايداندا سوعىسقان زامانداستارىنىڭ ۇرپاقتارىمەن كەزدەسىپ, سۇحبات الدىق. 6 مىڭ شاقىرىم جولدى باسىپ وتۋىمىزگە دەمەۋ كورسەتكەن نۇرلانبەك توقتاباەۆ, كاكەن توقتاروۆ جانە اسلان عافۋروۆ سياقتى ازاماتتارعا العىس ايتامىن. مىنە, بۇگىن جەر جانناتى جەتىسۋ جەرىنە قادام باسىپ وتىرمىز», دەيدى توپ جەتەكشىسى.
ۇلكەن ماقسات, ۇلى مۇرات ارقالاپ, جەتىسۋ جەرىنە جەتكەن ەكسپەديتسيا مۇشەلەرىن «ناق بىرلىك» قوعامدىق قورىنىڭ توراعاسى ماقسۇت قالاجانوۆ پەن اقسۋ اۋدانىنىڭ ەل اعاسى سەرىك سەرپەرباەۆ باستاعان ازاماتتار ارقارلى اسۋىنان كۇتىپ الىپ, تاريحي ورىنداردى ارالاتتى. جەتىسۋ وبلىستىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى ەرمەك كەلەمسەيىت, قالانىڭ قادىرمەندى اقساقالى ورالبەك جاقيانوۆ باستاعان زيالى قاۋىم وكىلدەرى تالدىقورعان قالاسىنداعى قابانباي باتىر ەسكەرتكىشىندە قارسى الىپ, سىر-سۇحبات قۇردى. سول كۇنى تالدىقورعان قالاسىندا تۇنەگەن ازاماتتار ەرتەسى اقسۋ, سارقان, الاكول اۋداندارىنداعى تاريحي ورىنداردى ارالاۋعا اتتاندى.
سول ساپاردا ەسكەلدى اۋدانىنىڭ اۋماعىندا ورنالاسقان اقىن سارا تاستانبەكقىزىنىڭ ەسكەرتكىشىنە قۇران باعىشتاپ, كەلەسى كەزەكتە جانسۇگىروۆ كەنتىندەگى ءبورىباي باتىر كەسەنەسىنە توقتادى. ولاردى اقسۋ اۋدانى اكىمىنىڭ ورىنباسارى عازيز ەسجانوۆ باستاعان اۋىل اقساقالدارى مەن ازاماتتارى قارسى الىپ, ءبورىباي باتىر تۋرالى ەستەلىكتەر ايتىلدى. ال سارقان قالاسىنداعى الديار باتىر كەسەنەسىندە سارقان اۋدانىنىڭ اكىمى تالعات قايناربەكوۆ قارسى الىپ, قوناقجايلىق تانىتتى. بۇدان كەيىن زەرتتەۋشىلەر كوتەن ءتاۋىپ قوڭىرباي ۇلى كەسەنەسىنە جول تارتتى. كەسەنەنىڭ شىراقشىسى تالعاتبەك كارىپجانوۆ اۋليە بابا تۋرالى تىڭ دەرەكتەرمەن بولىسسە, ابىلاي حاننىڭ كوتەن ءتاۋىپتى جالاڭاش اۋليە اتاعانى جايلى سۇلتانماحمۇت تورايعىروۆتىڭ «جالاڭاش بابا» اتتى تاريحي ماقالا جازعاندىعى تۋرالى دەرەك تانىستىرىلدى. ال ءۇشارال قالاسىنا كىرەبەرىستە ورنالاسقان قابانباي باتىر كەسەنەسىندە اۋدان اكىمى الماس ءابدينوۆ پەن اۋداندىق اقساقالدار كەڭەسىنىڭ توراعاسى ساتاي بەكبولاتوۆ باستاعان الاكولدىك اعايىن كۇتىپ الىپ, ەكسپەديتسيا مۇشەلەرىن قابانباي باتىر وسكەن جاربۇلاق اۋىلىنا قاراي شىعارىپ سالدى.
داڭقتى ماحامبەت بابامىز: «ەڭكۋ, ەڭكۋ جەر شالماي, ەرلەردىڭ ءىسى بىتەر مە؟» دەپ تەگىن ايتپاعان عوي. اقمولاداعى قابانباي باتىر كەسەنەسىنەن بابامىز تۋىپ-وسكەن جاربۇلاق, ۇرجار, ماقانشى جەرىنە دەيىنگى 6 مىڭ شاقىرىمنان استام جولدى باسىپ ءوتتى. قول جەتكىزگەن ناتيجەسى دە ەرەن. ول تۋرالى تارباعاتاي جەرىندە قابانباي بابامىزدىڭ 330 جىلدىعىنا وراي وتەتىن عىلىمي-تانىمدىق كونفەرەنتسيادا ايتىلادى.
جەتىسۋ وبلىسى
