بۇل قاي كونكۋرس؟
نەگىزى پەداگوگتەردى كونكۋرس ارقىلى ىرىكتەپ قابىلداۋ سالاعا بىلىكتى كادرلاردى تارتۋدىڭ تاپتىرماس جولى عانا ەمەس, ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندەگى سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان ءىس ەكەنى تۇسىنىكتى. دەسە دە بۇل كونكۋرس زاڭدى اينالىپ وتۋگە شەبەر, ءبىر ورىنعا بىرنەشە ادامدى الا بەرەتىن ديرەكتورلاردىڭ الدىندا قانشالىقتى قاۋقارلى؟
وقۋ-اعارتۋ ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى شولپان كارينوۆا جاقىندا وتكەن ۆەدومستۆونىڭ اپپارات جينالىسىندا مۇعالىمدەردى جۇمىسقا قابىلداۋ كونكۋرسىنىڭ نەگىزگى تالاپتارىمەن تانىستىردى.
«بىلتىرعى 19 قاراشادا ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى مەن ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ بىرلەسكەن بۇيرىعى قابىلداندى. بيىلعى وقۋ جىلىنا مۇعالىمدەردى قابىلداۋ وسى جاڭارتىلعان بۇيرىقتىڭ نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلادى. پەداگوگتەردى جۇمىسقا بۇلاي قابىلداۋ اشىقتىق پەن ادىلدىكتى قامتاماسىز ەتۋ, وقۋ جۇكتەمەسىن ءبولۋ بارىسىندا بوس ساعاتتاردى ۇساقتاپ ءبولۋدى بولدىرماۋ جانە پەداگوگيكالىق بەكىتىلگەن جۇكتەمەمەن بەكىتۋ ماسەلەلەرىن شەشۋدى كوزدەيدى», دەدى ش.كارينوۆا.
ءارى قاراي ول جۇمىس ورنى بوساعان جاعدايدا ءاربىر جۇمىس بەرۋشى ء(بىزدىڭ جاعدايدا بۇل – ديرەكتور) بوس جۇمىس ورىندارى تۋرالى اقپاراتتى بەس كۇن ىشىندە ەڭبەك جاعدايلارىن, ەڭبەكاقىسى مەن تولەماقىسىن كورسەتە وتىرىپ, حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنا ۇسىناتىنىن كولدەنەڭ تارتتى. ش.كارينوۆانىڭ ايتۋىنشا, مالىمەتتى جازباشا نەمەسە ەلەكتروندى مەملەكەتتىك اقپاراتتىق پورتالى ارقىلى تاپسىرادى. بۇل رەتتە «حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ تۋرالى» زاڭنامانى بۇزعانى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك تە قاراستىرىلعان. سوندىقتان مەكتەپتەردىڭ, باسقا مەكەمەلەردىڭ باسشىلارى بارلىق بوساعان ورىن بويىنشا ءتيىستى اقپاراتتى ۋاقىتىندا ۇسىنۋعا ءتيىس.
ۆيتسە-مينيستر ايتقانداي, راس, وسىعان دەيىن پەداگوگتەردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋدىڭ رەتتەلگەن ءتارتىبى بولعان جوق. مەكتەپكە كىمدى قابىلدايتىنىن ديرەكتور ءوزى شەشەتىن. ەندى جاڭا ەرەجەگە ساي جاڭاشا جۇرگىزىلمەك. جۇمىسقا ورنالاسۋ ءۇشىن ەرىكتىلەر كونكۋرسقا قاتىسۋ ءۇشىن ءوتىنىم بەرەدى. ءوتىنىش يەسى ءوزىنىڭ جەتىستىكتەرىن, ناتيجەسىن, ەڭبەك ءوتىنىمىن, اكىمشىلىك نەمەسە ادىستەمەلىك قىزمەتىنىڭ تاجىريبەسىن, كۋرستىق دايىندىقتان ءوتۋىن كورسەتە وتىرىپ باعالاۋ پاراعىن تولتىرادى (بيىل بىتىرەتىن تۇلەكتەرگە دە كورسەتىلگەن ولشەمشارتتار بار). ءاربىر باعىت بويىنشا بەلگىلەۋدىڭ ولشەمشارتتارىنا جانە ولشەمشارتتاردىڭ باعالارى شكالاسىنا سايكەس ۇمىتكەر ءوز قۇجاتتارىندا بالدارىن ءوزى قويادى. كونكۋرستىق كوميسسيا راستايتىن قۇجاتتارىن, ۇمىتكەر مۇعالىمنىڭ قويعان باعالارىنىڭ سايكەستىگىن تەكسەرىپ, قورىتىندى بالداردى شىعارادى. ناتيجەسىندە, بوس ورىنعا بالى ەڭ جوعارى پەداگوگ قابىلدانادى.
«ۇمىتكەردىڭ مىندەتتى تۇردە بىلىكتىلىك ساناتى بولۋى قاجەت. جوو-نىڭ جانە كوللەدجدەردىڭ تۇلەكتەرى مىندەتتى تۇردە بىلىكتىلىك تەستىلەۋدەن وتۋگە ءتيىس جانە مەكتەپكە كەلىپ «پەداگوگ» دەگەن بىلىكتىلىك ساناتىن الادى. سونىمەن قاتار كونكۋرستىڭ شەڭبەرىندە سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىس نەمەسە قىلمىستىق قۇقىقبۇزۋشىلىق جاساعانى تۋرالى مالىمەتتەردىڭ بولۋى, نە بولماۋى تۋرالى ستاتيستيكا جانە ارنايى ەسەپكە الۋ جونىندەگى وكىلەتتى ورگانعا نەمەسە اۋماقتىق بولىمشەلەرگە, سونداي-اق پەداگوگيكالىق ادەپتىڭ بۇزىلۋى تۋرالى وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ ساپانى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا جەرگىلىكتى دەپارتامەنتتەرىنە جۇگىنۋىنە بولادى. ءبىر ءپان بويىنشا وقۋ جۇكتەمەسى سەگىز ساعاتتان ارتىق بولعان جاعدايدا قوس اتقارۋشى پەداگوگ جۇمىسقا قابىلدانادى. سەگىز ساعاتتان كەم بولعان جاعدايدا بوس ورىن جۇكتەمەسى ءبىر ءبولىمنىڭ پەداگوگتەرىنە ءبولىنىپ بەرىلەدى. الايدا ءبىر ءپان بويىنشا 9 نەمەسە ودان دا كوپ بوس ساعاتتار بولسا, بوس ساعاتتاردى ءبولىپ بەرۋگە بولمايدى», دەيدى ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى.
ءبىلىم بەرۋ دەرەكتەر قورىنىڭ بىلتىرعى وقۋ جىلى بويىنشا دەرەگىنە قاراساق, ساعاتتاردىڭ اركەلكى بولىنگەنى تۋرالى فاكتىلەردى كەزدەستىرۋگە بولادى. ونىڭ ىشىندە ساعاتتاردى ءبولۋ, پەداگوگتەردىڭ وقۋ جۇكتەمەسىن ەكى جۇكتەمەگە دەيىن جەتكىزۋ جاعدايلارى دا كەزدەسەدى. مىسالى, 16 ساعاتتان كەم وقۋ جۇكتەمەسى بار پەداگوگتەر ۇلەسى قىزىلوردا وبلىسىندا 31%-دى, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا 27%-دى, قوستاناي وبلىسىندا 25%-دى كورسەتەدى. الماتى جانە نۇر-سۇلتان قالاسىندا پەداگوگتەردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى بايقالادى. سونىڭ اسەرىنەن ءبىر, ءبىر جارىمنان ارتىق جۇكتەمەمەن جۇمىس ىستەپ جۇرگەن پەداگوگتەر سانى ارتىپ وتىر. بۇل الماتىدا 75% جانە نۇر-سۇلتان قالاسىندا 54%-دى قۇرايدى.
زاڭ بۇيرىققا قارسى
جاڭادان ەنگىزىلگەن ەرەجە بويىنشا ءبىر مۇعالىمگە 16 ساعاتتان ارتىق بەرىلمەيدى. بىراق بەلسەندى مۇعالىم ايمان ساعيدۋللا 16 ساعاتقا بەرىلەتىن جالاقى وتباسىن اسىراۋعا جەتپەيتىنىن ايتادى.
«ديرەكتورلاردىڭ مۇعالىمدەردەن ساعات قىزعاناتىنى راس. «سۇيكىمدى», «سۇيىكتى», سىيلىق بەرگەن مۇعالىمدەرگە وتىز ساعاتتان بەرەتىن ديرەكتورلار بار. «سۇيكىمسىز», «سىيلىقسىز» مۇعالىمدەردىڭ 10 ساعاتپەن جۇرگەندەرى كەزدەسەدى. ساعاتى 1 جۇكتەمەگە جەتپەيتىن كوپتەگەن مۇعالىم بىزدەن كومەك سۇرايدى. بۇعان دالەلدەر بار. 16 ساعاتتان ارتىق ساعات الماۋى كەرەك ەكەن. ساپا ماسەلەسىنە كەلسەك, بۇل – دۇرىس. الايدا ايلىعى شايلىعىنا جەتپەيتىن مۇعالىمنەن قانداي ساپا كۇتۋگە بولادى؟ 16 ساعاتتىڭ جالاقىسى وتە از. مۇعالىمدەر ارتىق ساعاتتى ەرىككەننەن المايدى. جالاقىسى جەتپەگەننەن الادى. جوعارى جالاقى بارلىق مۇعالىمدە جوق. ساعاتى كوپ «شەبەر» ساناتىن العاندار عانا جوعارى جالاقىعا قول جەتكىزەدى. مۇعالىمنىڭ ءبارى شەبەر بولا المايتىنىن ءتۇسىنۋ كەرەك. ايتپاقشى, وتكەن جىلى مەن ساعات ماسەلەسىن كوتەردىم. ءبىر مۇعالىمدە – 20 ساعات, ەكىنشىسىندە – 35 ساعات. باقىلاۋ دەپارتامەنتىنەن كەلگەن تەكسەرۋ 35 ساعاتتى زاڭدى دەپ كەتتى. ەڭبەك كودەكسىندە 40 ساعات الۋعا بولادى ەكەن, سوندىقتان زاڭدى بولىپ شىقتى. ءبىر زاڭ ەكىنشى بۇيرىققا قارسى. مەكتەپ ديرەكتورى مەن ولاردىڭ ورىنباسارلارى ءبىر جارىم جۇكتەمەمەن جۇمىس ىستەيدى. مۇعالىمنىڭ ءبىر جارىم جۇكتەمەمەن جۇمىس ىستەۋىنە نەگە بولمايدى؟», دەيدى ا.ساعيدۋللا.
مۇعالىمنىڭ پىكىرىنشە, جۇيەگە جاڭا كادرلاردى, جاس مۇعالىمدەردى تارتقان دۇرىس. بىراق بۇل ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن مۇعالىمدەردىڭ ساعاتىنا ءتيىسۋدىڭ كەرەگى جوق. زەينەتكەرلەردى جۇمىستان شىعارۋ قاجەت. ساعات بولىنىسىندەگى ادىلدىك سوندا ورنايدى. زەينەتاقىسىن الاتىن, بالالارى وسكەن زەينەتكەرلەر جۇمىس ىستەپ, 16 ساعاتپەن جالاقى الادى. تۋرا سولاي بالالارىن ارەڭ باعىپ جۇرگەن, ءۇيى جوق جاس مامان دا 16 ساعاتپەن جالاقى الادى.
«بۇل – ادىلدىك ەمەس. زەينەتكەرلەردى يىعىنا ورامال جاۋىپ, شىعارىپ سالعان ءجون. جاستاردان, جۇمىسقا جارامدى مۇعالىمدەردەن ساعات اياماعان دۇرىس. ارينە, 30 ساعات سۇراپ وتىرعان ەشكىم جوق. ديرەكتورلار مەن ولاردىڭ ورىنباسارلارى الىپ وتىرعان ءبىر جارىم جۇكتەمەنى مۇعالىمگە دە بەرىپ, جاستاردى زەينەتكەرلەردىڭ ورىنىنا جۇمىسقا الۋ قاجەت. مەكتەپتەردە سىنىپتار اشىلىپ, ساعاتتار كوبەيىپ جاتادى. جاستاردى سونداي ورىندارعا قابىلداۋ كەرەك. تاعى ءبىر ماسەلە بار. ءبىراز وڭىردە مۇعالىمدى جۇمىسقا كوپ قابىلدايدى. سوندىقتان مۇعالىمدەردىڭ ساعاتتارى 1 جۇكتەمەگە جەتپەيدى. مۇعالىمنىڭ جالاقىسىن جاقسىلاپ كوتەرگەندە عانا 16 ساعاتپەن جۇمىس ىستەۋگە بولادى. مىسالى, «پەداگوگ-ساراپشى» كاتەگورياسى بار مۇعالىم 200 مىڭ تەڭگەنىڭ شاماسىندا جالاقى الادى. قازىر مۇنداي جالاقىمەن ءبىر وتباسىن اسىراۋ قيىن. شيەتتەي بالا-شاعاسى بار اسىراۋشىلارعا 200 مىڭ تەڭگەنى جەتكىزۋ ءتىپتى مۇمكىن ەمەس. ازىق-ت ۇلىك باعاسى شارىقتاپ بارادى. تاپقانىمىز تاماعىمىزدان اسپايدى», دەيدى ا.ساعيدۋللا.
ادامنان قۋلىق اسپاعان
ارنايى كونكۋرسپەن جۇمىسقا قابىلداۋ جوبا رەتىندە ەڭ الدىمەن, شىمكەنت قالاسىندا جۇزەگە اسىرىلا باستادى. قالالىق اكىمدىك قولعا العان كونكۋرس بىلىكتى مۇعالىمدەردى ىرىكتەۋگە سەپتىگىن تيگىزگەن دە بولار. سول جوبا نەگىزىندە كونكۋرسپەن جۇمىسقا تۇرعان شىمكەنتتىك مۇعالىم نۇربول يسمايلوۆ كوپ ۇزاماي قىزمەتتەن شەتتەپ قالعانىن جەتكىزدى.
T-hunter دەگەن ارنايى سايت بولعان, قازىر ونىڭ ورنىن hr-process باستى. سول t-hunter سايتىنا وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن الدىمەن تۇيىندەمەمدى جىبەردىم. سودان سوڭ مەنى اڭگىمەلەسۋگە شاقىردى. سول كەزدە (كونكۋرسپەن قابىلداۋ قاناتقاقتى جوبا رەتىندە اپپروباتسيادان ءوتىپ جاتقاندا) مۇعالىمگە بالدى سۇحبات وتكىزەتىن كوميسسيا مۇشەلەرى قويادى. ءار ۇمىتكەرگە جەكە بالل قويىپ, ىشىندەگى ەڭ جوعارى جيناعانىن جۇمىسقا قابىلدايدى. كوميسسيا قۇرامىندا قوعام بەلسەندىلەرى, مەكتەپ ديرەكتورى بولدى. ەندى ماسەلە مىنادا, كوميسسيا مۇشەلەرىنىڭ شەشىمىمەن جۇمىسقا تۇراسىز, بىراق قۇجاتىڭىزدى الىپ مەكتەپكە باراسىز, سول كەزدە «تاعدىرىڭىزدى» ءبارىبىر مەكتەپ ديرەكتورى شەشەدى. ءتۇپتىڭ تۇبىندە, اينالىپ كەلگەندە سولاي. ويتكەنى كوميسسيا شەشىمىنىڭ ەشقانداي زاڭدى كۇشى بولمادى. كوميسسيا ۇسىنعان كانديداتتى ديرەكتور قالاماسا, جۇمىسقا الماي قويادى. نەمەسە رەتىن تاۋىپ, مەنىڭ باسىمداعى جاعداي سەكىلدى جۇمىستان كوپ ۇزاماي شىعارادى. مەن شىمكەنت قالاسىنداعى №127 مەكتەپكە ءۇش اي سىناق مەرزىمىمەن, دەكرەتتىك دەمالىستاعى ادامنىڭ ورنىنا قابىلداندىم. وعان دەيىن ۋنيۆەرسيتەتتە ىستەپ, شەتەلدە دوكتورانتۋرادا وقىپ كەلگەن, مەكتەپتىڭ جۇيەسىنە ەندى عانا دەندەگەن جاڭا مامان ەدىم. مەكتەپتەگى ماسەلەلەردى الەۋمەتتىك جەلىدە كوتەرگەنىمدى ديرەكتور ۇناتپادى», دەيدى ن.يسمايلوۆ.
پەداگوگتىڭ ايتۋىنشا, ونى مەكتەپ ديرەكتورى مۇعالىمدەردىڭ وليمپياداسىنا جىبەرمەپتى. ءبىر كۇنى باسشىسى مۇعالىمگە: «سەن بىزگە كەلمەيدى ەكەنسىڭ, ءوز ەركىڭمەن جۇمىستان شىق», دەپتى. كەيىپكەرىمىز ءوز ەركىمەن جۇمىستان شىعۋعا كەلىسپەگەن. سودان سوڭ ديرەكتور دەكرەتتەگى ادامدى 3 ايعا جەتكىزبەستەن ءماجبۇرلى تۇردە شاقىرىپ الىپ, ونىڭ ورنىنا العان ن.يسمايلوۆتى «زاڭدى» جاعدايدا جۇمىستان شىعارىپتى.
«2 ايدىڭ جوباسىندا جۇمىس ىستەسەم دە ۇجىممەن تەز ءتىل تابىسىپ كەتتىم. ويتكەنى شىنى كەرەك, وندا بىلىكتى ماماندار وتە از ەدى. مەنى جۇمىستان شىعارعاندا ارىپتەستەرىم ءبىراز اراشا تۇسكىسى كەلدى, قالۋىمدى سۇراپ ارىز دا جازدى. بىراق بىزدە ءبارىن مەكتەپ ديرەكتورى شەشەدى عوي. قازىرگى وزگەرىستەر جاقسى شىعار. دەسە دە ءبىر نارسەنى ايتقىم كەلەدى. قازىر مەملەكەتتىك مەكتەپتەن كەتتىم, قاعاز, ەسەپتەن, قاتىپ قالعان جوسپاردان قۇتىلىپ, ناتيجەگە جۇمىس ىستەۋدى عانا سۇرايتىن جەكە سەكتوردا ءجۇرمىن. نە دە بولسا, ورتا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ ىشىندەمىن. 3-4 جىلدا كوزىمنىڭ جەتكەنى – جاڭا زاڭ, نە وزگەرىس بارلىق ادامعا بىردەي ءتيىمدى بولا بەرمەيدى. سوندىقتان وعان بىرجاقتى قاراۋ ورىنسىز. مىسالى, مەن ءبىر كەرەمەت ءبىلىمدى, ساباقتى ءسوزسىز عاجاپ تۇسىندىرەتىن, نەبىر مىقتىلاردى, جەڭىمپازداردى وليمپيادالارعا دايىنداعان, ناعىز كاسىبي ماتەماتيك-مۇعالىمدى بىلەمىن. ال سول ماماننىڭ كاتەگورياسى جوق, ويتكەنى ول قاعازدارعا وتە سالعىرت قارايدى, جەتىستىكتەرىن جيناپ, وتكىزۋ دەگەندى قۇنتتامايدى. مەن تانيتىن مايتالمان ماتەماتيك قازىر ەنگىزىلىپ جاتقان بۇيرىقتىڭ شارتتارىمەن كونكۋرسقا تۇسسە, وتپەيدى. سەبەبى ساناتى جوق. ونىڭ جانىندا كىشكەنتاي جەتىستىگىن ءجۇز رەت جىرلايتىن جان ءوتىپ كەتۋى مۇمكىن. سوندا ءبىز شىنىمەن مىقتىنى تاڭداپ تۇرمىز با؟ ارينە, جوق. سوندىقتان بارلىق ءىستى, تاڭداۋدى تۇبەگەيلى اۆتوماتتاندىرىپ تاستاۋدىڭ قاجەتى جوق», دەيدى كەيىپكەرىمىز.
ن.يسمايلوۆتىڭ پىكىرىنشە, ءبىر ديرەكتورعا قاراپ, ەلىمىزدەگى بارلىق مەكتەپ باسشىسى جەمقور دەۋگە بولمايدى. ىشىندە نەبىر جاقسىلارى, ءادىل جولمەن جۇرەتىندەرى دە بار. سول سەبەپتى مەكتەپ باسشىسىنىڭ دا ادامي فاكتور رەتىندە مۇعالىمدى جۇمىسقا الۋدا قانداي دا ءبىر قۇزىرەتى, 100 پايىز بولماسا دا ىرىكتەۋگە ىقپال ەتە الاتىن زاڭدىق كۇشى بولعانى, قالعانى ءجون. تانىسىن العىسى كەلەتىن, بىردەڭە تىلەنىپ تۇراتىن, بوس جۇمىس ورنىن ءوز پايداسىنا جاسىراتىن ديرەكتور قانشالىقتى قاتاڭ زاڭ بولسا دا ءوز ويىن ىسكە اسىراتىن جولدى تابادى. ويتكەنى ادامنان قۋلىق اسپاعان.
ءتۇيىن
تۇنەۋگۇنى وڭتۇستىك جاقتاعى تانىسىمىز «بىزدە مەكتەپكە كىرۋدىڭ «ستاۆكاسى» تاعى وسەتىن بولدى. بۇرىنعىداي ءبىر ديرەكتوردى ەمەس, كوميسسيا مۇشەلەرىن دە رازى قىلۋىڭ كەرەك ەكەن عوي» دەيدى. سول ساتتە بىلتىرعى ۇبت كەزىندە باقىلاۋشىنىڭ ءوزى ءبىر تالاپكەردىڭ تەلەفوندى ەمىن-ەركىن قولدانۋىنا جاعداي جاساپ, كامەرانى كولەگەيلەگەن ۆيدەوسى كوز الدىمىزعا كەلدى. مۇندايدا مينيسترلىك ۆەدومستۆو باسشىسى ا.ايماعامبەتوۆتىڭ «كوميسسيا ماماندى جۇمىسقا قابىلداۋ تۋرالى شەشىمدى شىعارمايدى, تەك ۇمىتكەردىڭ قۇجاتتارىن, ونداعى قويىلعان بالداردىڭ دۇرىستىعىن تەكسەرەدى» دەگەن ءۋاجىن كەلتىرەر. بىراق جۇمساعان ۋاقىتىنا, كەتكەن ەنەرگياسىنا اقى تولەنبەيتىن قوعامدىق جۇمىستى جاۋاپكەرشىلىكپەن ورىندايتىنداردىڭ كوپ بولماسى انىق. ءيا, سول ءتيىستى مينيسترلىكتەن سۇراپ بىلگەنىمىزدەي, كوميسسيا مۇشەلەرى ەڭبەگىنە اقى المايدى ەكەن. ەڭبەگىنىڭ اقىسىن باسقاشا الۋدىڭ جولىن تاباتىنداردىڭ تابىلماسىنا كىم كەپىل؟ سوندا كونكۋرس قايدا قالادى؟..
