ۇكىمەت • 29 ماۋسىم، 2022

تابيعاتقا زالال كەلتىرگەندەرگە جاۋاپكەرشىلىك كۇشەيەدى

39 رەت كورسەتىلدى

ءماجىلىس سپيكەرى ەرلان قوشانوۆتىڭ توراعالىعىمەن جالپى وتىرىس ءوتىپ، پالاتانىڭ VII شاقىرىلىمىنىڭ II سەسسياسىنىڭ جۇمىسى قورىتىندىلاندى. جالپى وتىرىس بارىسىندا دەپۋتاتتار «قىلمىستىق جانە قىلمىستىق-پروتسەستىك كودەكستەرىنە ەكولوگيالىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتار ءۇشىن جاۋاپتىلىقتى كۇشەيتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» جانە «اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسكە ەكولوگيالىق بۇزۋشىلىقتار ءۇشىن اكىمشىلىك جاۋاپتىلىقتى كۇشەيتۋ ماسەلەلەرى تۋرالى» زاڭ جوبالارىن ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى.

ەكولوگيالىق زالال كەلتىر­گەندەرگە جاۋاپ­كەرشىلىكتى كۇشەي­تۋدى كوزدەگەن قۇ­جات جونىندە ەكولوگيا، گەولوگيا جانە تا­بيعي رە­سۋرستار ءمينيسترى سەرىكقالي برەكەشەۆ بايانداما جاسادى. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا، زاڭ جوباسى بويىنشا اكىم­شىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسكە بىرقاتار وزگەرىس ەنگىزىلمەك.

ء«ورت قاۋىپسىزدىگى قاعيدالارى مەن سانيتارلىق قاعيدالاردى ساقتاماۋى سەبەبىنەن ورمان ال­قاپتارىندا ورمان ورتتەرىنىڭ جانە زيانكەستەر وشاقتارىنىڭ پايدا بولۋ فاكتىلەرى جىل سا­يىن ازايماي وتىر. قازاقستان ورمانى از ەل بول­عاندىقتان، ونى ساقتاۋ ماقساتىندا ورمان پاي­دالانۋشىلاردىڭ جاۋاپ­كەر­­شىلىگىن كۇشەيتۋ قاجەت. زاڭ­­دا اكىمشىلىك كودەك­سىنىڭ 368-بابىنىڭ 2-بولىگىندە «كەسپە­اعاش قورىن پايدالانۋدىڭ، سۇرەك دايىنداۋ مەن اكەتۋدىڭ، شايىر مەن اعاش شىرىندارىن، قوسالقى ورمان ماتەريالدارىن الۋدىڭ بەلگىلەنگەن ءتارتىبىن بۇزۋ» ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتا جاسالعان ءىس-ارەكەتتەر ءۇشىن ايىپپۇل سوماسى ۇلعايتىلادى.

ۇلتتىق پاركتەردى قاتتى تۇر­مىستىق قالدىقتارمەن لاستاۋدىڭ وزەكتى پروبلە­ماعا اينالۋىنا بايلانىستى ورمان فاۋ­ناسىن جويۋ نەمەسە ءبۇلدىرۋ، سونداي-اق ورماندى قالدىقتارمەن، حيميالىق زاتتارمەن ءبۇلدىرۋ، لاستاۋ جانە ورمان قورى جەرلەرىنە وزگە دە زالال كەلتىرگەنى ءۇشىن ايىپپۇل مولشەرى ۇلعايتىلادى»، دەدى س.برەكەشوۆ.

ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا، كەيىنگى جىلدارى ەرەكشە قورعالاتىن تابي­عي اۋماقتاردا قۇقىق بۇزاتىن جەكە تۇلعالار سانى كۇرت وسكەن. ماسەلەن، 2017 جىلى 41 قۇقىق بۇزۋشىلىق جاسالسا، 2020 جىلى پاندەمياعا قاراماستان توعىز جۇزدەن استام ادام جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان. وسىعان بايلانىستى ايىپپۇل مولشەرىن 2 اەك-تەن 5 اەك-كە دەيىن ۇلعايتۋ كوزدەلگەن

«قازىرگى ۋاقىتتا اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكستە ەرەكشە قور­عالاتىن تا­بيعي اۋماقتاردىڭ رەجى­مىن بۇزعانى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك قا­راس­تىرىلماعان. الايدا قىل­مىستىق كو­دەكس­تىڭ 342-بابىندا كوزدەلگەن. وسىعان بايلانىستى اكىمشىلىك كودەكسى جاڭا
380-1 «ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماق­تار رەجىمىن بۇزۋ» بابىمەن تولىقتىرىلدى.

وسى باپ بويىنشا جاۋاپتى­لىق ەرەك­شە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتار رە­­جىمiن ەلەۋلi زالال كەلتiرۋ ارقىلى بۇز­­عان جاع­دايدا تۋىندايدى. بۇل باپتا ەرەك­­شە قورعالاتىن تابيعي اۋماق­تار­­دىڭ رە­جىمىن (ەقتا) بۇزۋ جاعداي­لارىنا، بىراق قىلمىستىق جازالاناتىن ءىس-ارەكەت بەلگىلەرى بول­ماعان جاعدايدا قولدانىلادى.

قىلمىستىق كودەكستە زاڭسىز اعاش كەسۋدىڭ تۇراقتى ديناميكاسىن ەسكەرە وتىرىپ، زاڭ جوباسى ارقىلى مىناداي كورسەتكىشتى تومەندەتۋ ۇسىنىلادى. ەلەۋلى زالال 100-دەن 50 اەك-كە دەيىن، ءىرى زالال 1000-نان 500 اەك-كە دەيىن ازايادى. بۇل رەتتە اسا ءىرى زالال كورسەتكىشى وزگەرىسسىز قالادى. ونىڭ كولەمى 2000 اەك-ءتى قۇرايدى»، دەدى س.برەكەشەۆ.

سونداي-اق «ەكولوگيالىق زالال» تەرمينى «زالال» دەپ اۋىس­تىرىلماق. ويتكەنى قىلمىستىق زاڭنامادا بۇل تەرميننىڭ قۇقىق­تىق انىقتاماسى جوق. قوعامدىق قاۋىپتى زارداپتاردى انىقتاۋعا قاتىستى ۇعىمدار قىلمىستىق كودەكستە ء«ىرى زالال جانە iرi مول­شەردە» جانە «ەرەكشە iرi زالال جانە اسا iرi مولشەردە» دەپ بەكىتىلگەن. ەكولوگيالىق زالال كەلتىرگەنى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋ ماقساتىندا بىرقاتار وزگەرىس ەنگىزىلمەك.

«جەردi جويۋ» 332-بابىندا ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتا زالال كەلتiرگەنi ءۇشiن جازانىڭ نەعۇرلىم قا­تاڭ ءتۇرi كوزدەلگەن. بۇل ەقتا جەرى­نىڭ ونەركاسىپتىك، تۇرمىستىق نەمەسە وزگە دە شىعارىندىلارمەن نە­مەسە قالدىقتارمەن بىتە­لۋ، ۋلانۋ، ۇزاقمەرزىمدى پايدالا­نۋشىلاردىڭ جەردى لاستانۋى نەمەسە وزگە دە ءب ۇلىنۋ فاكتىلەرىنە بايلانىستى. ۇسىنىلىپ وتىرعان تۇزەتۋلەر ەقتا جەرلەرى مەملە­كەتتىڭ ەرەكشە قورعاۋىندا بولۋىمەن، جەردىڭ قۇنارلى قاباتىنىڭ بۇزىلۋى ەرەكشە قوعامدىق قاۋىپ تۋدىرۋمەن جانە ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىككە نۇقسان كەلتىرۋمەن بايلانىستى.

«جەر قويناۋىن ءوز بەتىنشە پايدالانۋ» 334-بابىندا جازانىڭ بۇلتارتپاستىعىن قامتاماسىز ەتۋ جانە جەر قويناۋىن زاڭسىز وندىرۋگە جول بەرمەۋ ماقساتىندا 334-باپتىڭ 1-بولىگى قىلمىستىق تەرىس قىلىق ساناتىنان قىلمىسقا اۋىستىرىلىپ، 3 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ تۇرىندەگى جازانى ەنگىزۋ ارقىلى سانكتسيا كۇشەيتىلەدى. وسى باپتىڭ 2-بولىگىنىڭ سانكتسياسى دا 3 جىلدان 4 جىلعا باس بوس­تاندىعىنان ايىرۋ تۇرىندەگى جازانى قاتاڭ­­داتۋ ارقىلى وزگەرتىلدى. وسى باپتىڭ 1-بولىگىنىڭ ديسپوزيتسيا­سىنا وزگەرىستەر ەن­گىزىلدى. اتاپ ايتقاندا، قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ قۇرامىن قالىپ­تاستىرۋ ءۇشىن كەلتىرىلگەن زالال مولشەرىنىڭ شەگى، ياعني ءىرى مولشەردەن ەلەۋلى زالالعا دەيىن تو­مەندەتىلدى. 3-بولىمدە ەرەكشە قور­عا­لاتىن تابيعي اۋماقتا اسا ءىرى زالال كەلتىرگەنى ءۇشىن جازانىڭ نەعۇرلىم قاتاڭ ءتۇ­رىن قاراستىرۋ ۇسىنىلادى»، دەدى س.برەكەشوۆ.

ءمينيستردىڭ سوزىنە سۇيەن­سەك، اعاشتى زاڭ­سىز كەسكەن ادامدارعا قوعام­دىق جۇ­­مىس­تارعا تارتۋ نەمەسە از ايىپ­پۇل تا­عايىندالعان. بۇل ارەكەتكە تاعاي­ىن­دال­عان جازا كەلتىرىلگەن زيان­عا پروپور­تسيونالدى ەمەس بولا­تىن. وسىعان باي­لانىستى، «اعاشتار مەن بۇ­تا­لاردى زاڭسىز كەسۋ، جويۋ نەمە­سە زاقىمداۋ» 340-بابىندا بۇل بۇزۋشىلىقتى تەرىس قىلىق ساناتىنان قىلمىس ساناتىنا اۋىستىرىلماق.

سونىمەن قاتار جيىندا دەپۋتاتتار اسىل تۇقىمدى مال شارۋاشىلىعى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تو­لىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى زاڭ جوباسىن ەكىنشى وقىلىمدا ماقۇلداپ، سەناتقا جولدادى.

زاڭ جوباسىنداعى تۇزەتۋ­لەر ءوسىرىلىپ وتىرعان مال تۇقىم­دارىنىڭ گەنەتيكالىق الەۋەتى مەن ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ، ولار­دىڭ باس سانىن ۇلعايتۋ ماقساتىندا سەلەكتسيالىق-اسىل تۇقىمدىق جۇمىستى دامىتۋمەن بايلانىس­تى. وسى تۇزەتۋلەرگە قاتىستى ءماجىلىستىڭ جالپى وتىرىسىندا اگرارلىق ماسەلەلەر كوميتەتىنىڭ مۇشەسى اسقاربەك ۇيسىمباەۆ بايان­دادى.

«جۇمىس توبى اسىل تۇقىمدى مال شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى سۋبەكتىلەر: اسىل تۇقىمدىق ورتالىق، اسىل تۇقىمدى مال­دىڭ ۇرىعى مەن ەمبريوندارىن وت­كى­زۋ جونىندەگى ديستريبيۋتەرلىك ور­تالىق، سونداي-اق بونيتەر، تەح­نيك-ۇرىق­تاندىرۋشى جانە ەمبريون­داردى ترانسپلانتتاۋ جونىندەگى مامان قىزمەتىنىڭ حابارلاما جاساۋ ءتارتىبىن ساقتاۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى»، دەدى دەپۋتات.

جالپى، وتىرىس بارىسىندا Amanat پارتياسىنىڭ فراكتسياسى دەپۋتاتتار توبىنىڭ، مۇشە­لەرىنىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالىنا جاۋاپ بەرۋ ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ارنايى كەلدى. ماسەلەن، 9 ناۋرىزدا ءما­جىلىس وتىرىسىندا دەپۋتات البەرت راۋ پرەمەر-مينيستر ءاليحان سمايىلوۆقا اگرو­­ونەركاسىپتىك كەشەن سالاسىن مەم­­لەكەتتىك قولداۋ ماسەلەلەرى تۋرا­لى دەپۋتاتتىق سا­ۋال جول­داعان بولاتىن. دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا، شارۋالار ۇكىمەتتىڭ قولداۋ جۇيەسىنە جوسپارلانعان وزگە­رىستەرىنە الاڭداۋلى. دە­پۋتات اۋىل شارۋاشىلىعى مي­نيسترلىگى ۇسىنعان سۋبسيديا تۇرلەرىن قىسقارتۋ، كرەديتتەر بويىنشا مولشەرلەمەلەردى سۋبسيديالاۋ پايداسىنا تاۋارلىق-سپەتسيفيكالىق سۋبسيديالاردان باس تارتۋ ۇزاق مەرزىمدى ينۆەس­تيتسيالاردى تالاپ ەتەتىن اگرو­ونەركاسىپتىك كەشەن سەكتورلارىنا زيان كەلتىرەتىنىن اتاپ ءوتتى.

ءساۋىر ايىندا ۇكىمەت باسشىسى دە­پۋتات­تىڭ ساۋالىنا جازباشا جاۋاپ بەر­دى. جاۋاپ رەتىندە ءا.سمايىلوۆ اگرو­ونەركاسىپتىك كەشەندى مەملەكەتتىك قولداۋدى جەتىلدىرۋ جونىندەگى جۇمىس توبى قۇرىلعانىن، ونىڭ شەڭبەرىندە اوك سۋبسيديالاۋ جۇيەسىنە جاڭا تاسىلدەر تانىستىرىلعانىن حابارلادى.

جالپى ايتقاندا، ماجىلىس­مەندەر اۋىل شارۋاشىلىعى ءمي­نيسترى ەربول قاراشوكەەۆتىڭ جاۋابىنا نارازى بولدى. وسى رەتتە ءماجىلىس توراعاسى ەرلان قوشانوۆ دەپۋتاتتىق ساۋالدارعا مەم­لە­كەتتىك ورگانداردىڭ ساپاسىز جاۋاپ بەرۋى جيىلەپ كەتكەنىن ايتتى.

«دەپۋتاتتىق ساۋالدارعا مەم­لەكەتتىك ورگانداردىڭ ساپاسىز جاۋاپ بەرۋى جيىلەپ كەتتى. الايدا اپتا سايىن كۇللى ۇكى­مەت مۇشەلەرىن شاقىرا بەر­مەيمىز عوي! بۇعان بەيجاي قا­راۋعا بولمايدى. ويتكەنى ول ەلدى تولعاندىراتىن ماسەلەلەر، تۇر­عىن­داردىڭ وزەكتى پروبلەمالارى. ارقايسىسىنىڭ ارتىندا ادام­داردىڭ تاعدىرى تۇر. بۇلاي جال­عاسا بەرەتىن بولسا، جەكەلەگەن ۇكى­مەت مۇشەلەرىنە ءتيىستى باعا بەرۋگە نەمەسە شارا قولدانۋعا زاڭ جۇ­زىندە مۇمكىندىگىمىز بار»، – دەدى پالاتا توراعاسى.

ءسوز سوڭىندا ەرلان قوشانوۆ مەملە­كەتتىك ورگان باسشىلارىن دەپۋتاتتار كوتەر­گەن ساۋال­دارعا جاۋاپكەرشىلىكپەن قا­راۋ­عا شاقىردى. ءماجىلىستىڭ ەكىنشى سەسسياسىنىڭ جۇمىسى اياق­تالعانىن ايتقان پالاتا توراعاسى ماجىلىستەگى اتقارىلعان جۇمىس ناتيجەلەرىنە قىسقاشا توقتالىپ ءوتتى. وسى سەسسيا كۇللى قوعام ءۇشىن جاۋاپتى ءارى كۇردەلى كەزەڭدە وتكەنىن، ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىل­دىعى، پارلامەنتتىڭ 25 جىل­دىعىمەن تۇسپا-تۇس كەلگەنىن، كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەر بو­يىنشا رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم وتكىزىلگەنىن ايتتى.

«بۇل كەزەڭدە ءماجىلىستىڭ 42 جالپى وتىرىسى ءوتىپ، وندا 271 ماسەلە قارالدى. پالاتانىڭ قاراۋىندا 127 زاڭ جوباسى بولدى، ونىڭ 75-ءى ماقۇلدانىپ، سەنات­قا جىبەرىلدى. سونىڭ ىشىندە، دەپۋتاتتىق كورپۋس باستاماشىلىق جاسالعان 27 زاڭ جوباسىمەن جۇمىس ىستەدى، بۇل پا­لاتانىڭ قاراۋىنا ەنگىزىلگەن زاڭ جوبالارى سانىنىڭ 21 پايىزىن قۇرايدى. ماقۇلدانعان زاڭ جوبالارى، ءبىرىنشى كەزەكتە، مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋعا باعىتتالعان»، دەدى ءماجىلىس توراعاسى.

ە.قوشانوۆتىڭ ايتۋىنشا، ولاردىڭ ىشىندە ومبۋدسمەن تۋ­رالى، راقىمشىلىق جاساۋ، ءولىم جازاسىن جويۋ، سايلاۋ، رەس­پۋبليكالىق رەفەرەندۋم، سايا­سي پارتيالار، سوت جۇيەسى جانە سۋديالاردىڭ مارتەبەسى تۋرالى زاڭدار بار. سونىمەن قاتار پالاتا سپيكەرى ءماجىلىس دەپۋتاتتارى مەملەكەتتىك ورگاندارداعى لا­ۋازىمدى تۇلعالاردىڭ اتىنا 355 دەپۋتاتتىق ساۋال جولداعانىنا ءمان بەردى. دەپۋتاتتىق سا­ۋال­داردا كاسىپكەرلىكتى قورعاۋ، بانك قىزمەتى، سالىق ساياساتى، دەن­ساۋلىق ساقتاۋ جانە ءبىلىم بەرۋ، حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ، اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ، تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى، كولىك، بالا قۇقىقتارىن قورعاۋ، جاستار ساياساتىن ىسكە اسىرۋ ماسەلەلەرى كوتەرىلدى.

سونداي-اق ءماجىلىس زاڭنا­مالىق سيپاتتاعى وزەكتى ماسەلە­لەردى تەرەڭ زەرتتەۋ ماقساتىندا پالاتا بىرقاتار ماڭىزدى ءىس-شا­را وتكىزدى. اتاپ ايتقاندا، قا­زاق­ستاننىڭ سۋ سالاسىن دامىتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا پارلا­مەنت­تىك تىڭداۋ، ءارتۇرلى ماسەلەلەر بويىنشا 10 ۇكىمەت ساعاتى وت­كىزىلدى.

وتىرىس سوڭىندا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى مەملەكەتتىك ورگاندار باسشىلارىنا دەپۋتاتتىق ساۋالدار جولدادى.

سوڭعى جاڭالىقتار

تاۋلى قاراباقتاعى قاقتىعىس

الەم • 07 تامىز، 2022

اۋەزوۆ جانە تۇركى الەمى

رۋحانيات • 07 تامىز، 2022

اسكەردەگى الىمجەتتىك

قوعام • 07 تامىز، 2022

يدەولوگيا

رۋحانيات • 07 تامىز، 2022

مەيىرىم مەن قاتىگەزدىك

رۋحانيات • 07 تامىز، 2022

ەسكى مەن جاڭا اراسى

رۋحانيات • 07 تامىز، 2022

بي پاديشاسى

رۋحانيات • 07 تامىز، 2022

ساپا قايتسە جاقسارادى؟

قازاقستان • 07 تامىز، 2022

قايىرىمدىلىقتىڭ ۇلگىسى

قازاقستان • 07 تامىز، 2022

ساق ءداۋىرىنىڭ تاسى

تانىم • 07 تامىز، 2022

ۇقساس جاڭالىقتار