ادەبيەت • 26 ماۋسىم، 2022

ءبىزدىڭ سايىن

58 رەت كورسەتىلدى

بۇل، بالكي وقىرماننىڭ سايىندى العاش كورۋى. قانشاما جىل شىعارمالارىن ىنتىعا وقىپ، كەيىپكەرلەرىمەن بىرگە ساعىنعان، قۋانعان، مۇڭايعان كوپ وقۋشى اۆتوردىڭ داۋسىن دا العاش رەت ەستىپ وتىرعان بولار. سوناۋ ءومىردى ەندى تاني باستاعان بوزبالا شاقتا «جارعاق سارى تونى قاۋدىرلاعان، توبىعى تايعان سول اياعىن سۇيرەتە جۇگىرەتىن، شىلبيگەن ارىق اقساق قارا بالا» ايانمەن بىرگە ەسەيگەن ءبىز ءۇشىن جازۋشى سايىننىڭ اڭگىمەسىن تىڭداۋ سۇمدىق اسەرلى بولدى.

كوللاجدى جاساعان قونىسباي شەجىمباي، «EQ»

ايتا كەتەيىك، بۇل كورىپ وتىر­عانىمىز – «ۇزەڭگى جولداس». پو­يىز ىشىندە جازۋشىلار جۇما­باي شاشتاي ۇلى مەن سايىن مۇ­رات­­بەكوۆ سۇحباتتاسىپ وتىر. 2000 جىلدارى «قازاقستان» ارناسىندا تۇسىرىلگەن باعدارلاماعا قازاق مادەنيەتى مەن ادەبيەتىنىڭ كوپتەگەن تالانتتى وكىلى قوناق بولدى. تالاي كلاسسيكتەردىڭ سىرلى سۇحباتى وسى پويىز ىشىندە ايتىلدى. سودان بەرى ۇلتتىق ارنانىڭ «التىن قورىندا» ساقتالعان بۇل جاز­­بالار بۇگىندە حالىققا اشىق ۇسى­نىلا باستادى. مىنە، ءبىز سايىن­­­مەن وسىلاي كەزدەستىك.

ء«تاتتى تامۇققا» بالانعان جازۋ­شىلىقتى جازۋدىڭ مەحناتىن ءوز بويىنان وتكەرگەن، سەزىنگەن شىن جازۋشىلار عانا تۇسىنسە كەرەك. ايتپەسە، ادەبيەتتى، تەك شابىتپەن ولشەسەك، بۇل ءبىر راحات ومىردەي كو­رىنەدى. سايىن دا سولاي دەيدى.

«جازۋشىلىق جول وڭاي بولمايدى. ول ۇلكەن ازاپپەن، قينالۋمەن كەلەدى. كەز كەلگەن جازا باستاعان ادام­نىڭ الدىندا «وسى جازعانىم دۇرىس پا، بۇرىس پا؟ اڭگىمە مە، جوق پا؟ جاريالاي ما ەكەن؟» دەگەن سىن­دى قانشاما كۇدىك تۇرادى. ال سونىڭ بارلىعىن بىرتىندەپ، ءار كۇن، ءار اي، ءار جىل سايىن جاڭارتىپ وتىر­ماسا، جازۋشى بولۋ مۇمكىن ەمەس».

ءيا، ادەبيەتتىڭ الىمساقتان بەرگى نەگىزگى شارتى – كوركەمدىك ءھام «ار­دىڭ ىسىنە» ادالدىق. الايدا ادەبي ءومىردىڭ ءار كەزەڭىندە جالپى جازۋعا دەگەن جاۋاپكەرشىلىك تە، كوزقاراس تا وزگەرەتىنىن بايقادىق. وعان كەشەگى قازاق ادەبيەتىنىڭ التىن ءداۋىرى مەن قازىرگى احۋال دا­لەل. ارينە، جالپى جازۋدا شىن تالانتتار مەن كەم تالانتتاردىڭ ارقاشان بولاتىنى انىق. دەسەك تە ءار ۋاقىتتا ادەبي ءومىردى تارازىلاپ، ەكشەپ وتىراتىن ءبىر كلاسسيك كەرەك سياقتى. القيسسا.

«العاش «مەنىڭ قارىنداسىم» دەگەن اڭگىمە جازدىم. وسى ءبىر ءتاۋىر اڭگىمە بولادى-اۋ دەپ ويلا­دىم. ادام كەيدە ىشتەي سەزەدى عوي. ەڭ الدىمەن، «لەنينشىل جاس» گازەتىنە اپاردىم. سونىڭ ءبولىم باستىعى، قازىر بەلگىلى اقىن، اتىن ايتقان ىڭعايسىز بولار، جارايدى، ماسەلە ونىڭ اتىندا ەمەس. بىراق سول كەزدەگى جالپى ءتارتىپ سولاي بو­لۋ كەرەك. الگى كىسى ءبىر اپتادان كەيىن كەل دەدى، ون بەس كۇننەن كەيىن كەل دەدى، اقىرى ءبىر ايدان كەيىن بە، ەكى ايدان كەيىن بە، الدىنا كەلگەن سوڭ: ء«اي، اكەلشى، سەنىڭ اڭگىمەڭدى ءوزىم وقىپ كورەيىن، دەپ باستادى. مەن «بيىل قىسقى دەمالىستا ۇيگە قايتقانىمدا» دەپ ءبىرىنشى جاقتان جازامىن عوي. سودان شورشىپ ءتۇسىپ: ء«اي، سەن نەمەنە گوركيسىڭ بە، ءبىرىنشى جاقتان جازاتىن؟ ول گوركي عانا ءبىرىنشى جاقتان جاز­عان. سەن كىمسىڭ؟» دەپ ءوزىمدى سوگە باستادى. ەكى-اق سويلەمدى وقىدى. «مىناۋىڭ بولمايدى» دەپ وقىماي قايتارىپ بەردى».

ادەبيەتتىڭ ماڭگىلىك تاقىرىبى ادام دەيمىز. قالام ۇستاعاننىڭ ءبارى ءومىردى جىرلايدى. ال ءوزىمىز جۇرگەن مىنا دۇنيەنى، قوڭىر تىر­شىلىكتى كوركەم ادەبيەتتە سۋرەتتەۋ ءۇشىن، ارينە ءومىردى ءبىلۋ كەرەك. ەكىباستان. سايىن دا سولاي دەيدى.

«اقىرىندا «مەنىڭ قارىن­داسىم» 1957 جىلى «ادەبيەت جانە يسكۋسستۆو» جۋرنالىنىڭ ءبىرىن­شى سانىندا جارىق كوردى. ول كەزدە مەن اۋىلدا ءجۇر ەدىم. تەاتر­لىق وقۋدى تاستاپ، اۋىلعا كەتتىم. نەگە ەكەنىن بىلمەيمىن، اۋىل­عا قايتۋىم كەرەك بولدى. سەبەپ – ءومىردى بىلمەيمىن. اڭگىمە جاز­عىم كەلەدى – ءومىردى بىلمەيمىن. مەك­تەپتە وقىپ جۇرگەندە اۋىل ادامدا­رىنىڭ قۇر جۇرگەن-تۇرعانىن عانا كورىپپىن. ال كولحوزدىڭ سيستەماسى قالاي؟ كىم، قالاي باسقارادى؟ اۋىلدىڭ ءومىرىن جازۋ ءۇشىن وسىنىڭ ءبارىن جاقسى ءبىلۋ كەرەك قوي. سوسىن، ەڭ بولماسا اعايىن-تۋعانىمنىڭ قا­لاي تىرشىلىك ەتەتىنىن، قايدا تۇرا­تىنىن كورەيىن دەدىم».

كەيدە جازۋشىنىڭ جازۋى مەن بولمىسى ۇقساماي جاتادى. ال شىعار­مادا سەزىمتال، شىنايى سايىن ومىردە دە سونداي ەكەن دەي­سىڭ. سابىرلى، اسىقپاي اقىرىن عانا سويلەيدى. قازاق ۇلتتىق ۋني­ۆەر­سيتەتىنە كەزەكتى رەت وقۋعا تاپسىرىپ، قازاق ادەبيەتى جازباسىنان ءۇش الىپ، تۇسە الماي قالىپتى. سوندا جازۋشى قىس بويى جازۋمەن وتىرىپ، مەكتەپتىڭ ەملەسىن ۇمى­تىپ، قارايىپ قالعانىن ايتادى. قىزىق. كلاسسيكتىڭ ءوزى ەرەجەنى بىلمەي، قارايىپ قالعانىن ەش قىم­سىنباستان اڭگىمەلەپ وتىر. بۇل دا شىنايىلىق.

مۇقاعاليدى ءبارىمىز جاقسى كورەمىز. ولەڭى ءۇشىن. اقىندىعى اسقان مۇقاعالي تۇتاس ءبىر داۋىردەي سەزىلدى. جالىنداي شارپىپ، وس­كەلەڭ اقىنداردى وزىنە ەلىكتەتتى. سول مۇقاعالي جازۋشىلار وداعى­نان «قۋىلعاندا» ادەبي ومىردە ءبىر سىلكىنىس بولعانداي اسەر ەتتى. قالىڭ وقىرمان، ارينە «جاپا شەككەن» اقىنعا جاقتاسىپ، ادىلەتسىز شەشىمگە بالاپ، ءتۇرلى اڭگىمەلەر تارادى. اقتالۋلار دا بولدى. جالپى، مۇقاعاليدىڭ وداقتان شىعۋىنىڭ اڭىزى قايسى، اقيقاتى قايسى؟ اقىن­­نىڭ ءھام ادەبي ءومىردىڭ كوڭىل كۇيىنە اسەر ەتكەن بۇل وقيعا سايىن­نىڭ دا ەسىندە.

«قايتقان ادامدى جامانداۋعا بولمايدى. بىراق مۇقاڭنىڭ كىشكەنە ىزامەنەن جازۋشىلار وداعىنا كەلىپ، كەيدە اقساقالداردى جۇلقىپ كەتىپ جۇرگەن كەزىن مەن ءوزىم كوردىم. تەمىرعالي ءنۇرتازيندى مەنىڭ كوزىمشە جەلكەسىنەن الىپ، سۇيرەگەن. مۇمكىن باياعى ستۋدەنت كەزىندە ءبىر وكپەلەرى بولدى ما، بىل­مەيمىن. مەن ارا ءتۇسىپ ەدىم، مەنى دە يتەرىپ جىبەردى. ءبىر كۇنى ءانۋاردى (ول كەزدە جازۋشىلار وداعىنىڭ باسشىسى بولاتىن) كەلە جاتقان جەرىنەن جاعاسىنان الىپ: ء«بىر سىل­كىپ ولتىرە سالايىن با، ءيتتىڭ بالاسى» دەگەنى بار».

مۇقاعاليدىڭ وسىنداي كوزىنە كورىنگەندى جەلكەدەن تۇيرەي جونە­لەتىن عادەتىنە شىداي الماعان باس­شى­لىق اقىرىندا وداقتان شى­عارادى. وعان سول كەزدەگى ءۇشىنشى حاتشى ولجاس سۇلەيمەنوۆ قول قويىپ­تى. ال وداق باسشىسى ءانۋار ءالىم­جانوۆ قورىققان بولۋ كەرەك دەي­دى جازۋشى.

جاقسى جازعاننىڭ ءبارى جاقسى ادام با دەگەن ساۋال ادەبيەت الە­مىندە ارقاشان قويىلىپ كەلەدى. ارينە، وعان جاۋاپ تا ءارتۇرلى، كوز­قاراس تا بىردەي ەمەس. بالكي، بۇل سا­ۋالدىڭ ءوزى قاتە شىعار. اقي­قاتىندا، جەر باسىپ جۇرگەن ءبارىمىز جاقسى ادام بولۋعا ۇمتىلامىز. دەسەك تە، جازۋداعى مىنەز اۆتوردىڭ بولمىسىنان الىس كەتپەسە كەرەك-ءتى. قاتىپ-سەمگەن، كەكشىل جۇرەكتەن نازىك ليريزم قايدان شىقسىن. سايىننىڭ دا تابيعاتى بار جازۋىنان كورىنىپ تۇر. وقىرماندى باۋرايتىن دا سول سايىننىڭ سىر­شىلدىعى، قاراپايىمدىلىعى، نا­زىكتىگى، شىنايىلىعى. ال جازۋ­شىنىڭ ءوزىن وسى بولمىسىمەن كورۋ، ءسوزىن تىڭداۋ، ويىن ءبىلۋ، مى­نە­زىن بايقاۋ، ماحابباتىڭدى ءتىپ­تى ۇدەتە تۇسەدى.

ايتا كەتەيىك، بۇل جىلدارى سايىن مۇراتبەكوۆ اۋىرىپ جۇر­گەن-ءتىن (الايدا اڭگىمە بارىسىندا اسا بىلىنبەيدى، ەركىن وتىر). جازۋ­شى اراعا ەكى جىل سالىپ، ياعني 2007 جىلى ومىردەن ءوتتى.

قىرىق بەس مينۋتتىق ءبىر عانا سۇحباتتان العان اسەرىمىزدى ء«بىزدىڭ سايىن» دەپ اتادىق. وقىرمانعا جازۋشىنىڭ ءناپ-نازىك ليريكاسىنداي جىپ-جىلى ەستىلە مە دەگەن جاقسى ءبىر نيەت ەدى.

سوڭعى جاڭالىقتار

شەكارانىڭ شەبى بەرىك

قازاقستان • كەشە

باقىت مينيسترلىگى

قوعام • كەشە

ەلەكتر جەلىلەرى توزىپ تۇر

ەكونوميكا • كەشە

ۇلت ۇستازىنىڭ ۇلاعاتى

احمەت بايتۇرسىن ۇلى • كەشە

«قىلمىسكەر» قالام

ونەر • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار