كوللاجدى جاساعان امانگەلدى قياس, «ەQ»
ىقتيمال قاۋىپتى نىسانداردى زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ءۇشىن 16 ماۋسىمدا كونسورتسيۋمنىڭ ايلاقتىق قوندىرعىلارىنا ىرگەلەس اكۆاتورياداعى كەمە قوزعالىسى تولىعىمەن توقتاعان. بۇل مۇناي تيەۋدىڭ دە پىشاق كەسكەندەي تىيىلۋىنا الىپ كەلگەن.
پورت اكىمشىلىگىنىڭ حابارلاۋىنشا, زالالسىزداندىرۋ جۇمىستارى اي سوڭىنا دەيىن جالعاسادى. كقك-ءنىڭ رەسمي سايتىندا كونسورتسيۋمنىڭ باس ديرەكتورى نيكولاي گورباننىڭ 2022 جىلدىڭ 18 ماۋسىمىندا 1-ءشى جانە 2-ءشى ايلاقتىق قۇرىلعىلار اكۆاتورياسىندا جارىلۋ قاۋپى بار زاتتاردى ىزدەپ-تەكسەرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ جاتقان توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگى قۇراما وتريادىنىڭ باسشىلىعىمەن كەزدەسكەنى جاريالاندى.
«كەزدەسۋ بارىسىندا بۇيىرلىك سكانەرلەۋ اپپاراتىنىڭ كومەگىمەن بىرقاتار نىسانانى ءتۇسىرۋ بويىنشا ودان ءارى جۇمىستاردى جۇرگىزۋ ءتارتىبى ازىرلەندى. ميناعا ۇقساس وبەكتىلەر تۋرالى دەرەكتەردى راستاۋدى ءموبيلدى سۇڭگۋىر توپتارى مەن قاشىقتان باسقارىلاتىن سۋاستى كولىگى (ROV) جۇرگىزەتىنى انىقتالدى. قاۋىپتىلىكتىڭ انىقتاماسى نەگىزىندە راستالعان جارىلعىش وبەكتىلەر ولاردىڭ جويىلۋ ورنىنا (تەڭىز ايماعىندا, ايلاقتىق قۇرىلعىلار اۋماعىنان تىس) اۋىستىرىلادى», دەلىنگەن حابارلامادا.
Energy Monitor تەلەگرام-ارناسىنىڭ جازۋىنشا, 19 ماۋسىم كۇنى كقك تەرمينالىنداعى مۇناي تانكەرلەرىنە مۇناي تيەلمەگەن.
«تەرمينالدان 5-15 شاقىرىم قاشىقتىق شاماسىندا 3 بىردەي تانكەر كۇنى بويى قوزعالىسسىز تۇر. ولار – Vallesina, PACIFIC DIAMOND جانە FEYHA N تانكەرلەرى. بۇعان دەيىن كقك-ءنىڭ 3-ءشى ايلاقتىق قۇرىلعىسى تانكەرلەرگە مۇناي تيەۋ بويىنشا ۇزدىكسىز جۇمىس ىستەيتىنى حابارلانعان ەدى», دەپ جازادى كانال.
ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس ۋاقىتىنان قالعان جارىلعىش وق-دارىلەردى زالالسىزداندىرۋ جۇمىستارىنا بايلانىستى كاسپي قۇبىر جەلىسى كونسورتسيۋمىنداعى مۇناي تيەۋ پروتسەسىنىڭ دوعارىلاتىنى 14 ماۋسىم كۇنى جاريا بولدى. كونسورتسيۋمنىڭ رەسمي سايتىندا بۇل اقپارات «15 ماۋسىمنان باستاپ كقك تەڭىز تەرمينالىنىڭ اكۆاتورياسىندا ىقتيمال قاۋىپتى سۋ استى وبەكتىلەرىن ۋتيلدەۋگە دايىندىقتى باستاۋ جوسپارلانۋدا» دەگەن تاقىرىپپەن بەرىلدى.
«ىقتيمال جارىلعىش قاۋپى بار زاتتاردىڭ كوزى جويىلعاننان كەيىن كقك 1-ءشى جانە 2-ءشى ايلاقتىق قۇرىلعىدا جۇمىس جۇرگىزۋگە بايلانىستى قارا تەڭىز فلوتى شتابىنىڭ ءتيىستى قورىتىندىسىن الادى. 15-25 ماۋسىم ارالىعىنداعى جوسپارلى توقتاۋ اياسىندا ءبىرىنشى جانە ەكىنشى ايلاقتىق قۇرىلعىلاردى پايدالانۋ مۇمكىن بولمايدى. 3-ءشى ايلاقتىق قۇرىلعى شتاتتىق رەجىمدە جۇمىس ىستەپ, جۇك جىبەرۋشىلەردىڭ وتىنىمدەرىن ورىندايدى. بۇل – جىلىنا بىرنەشە رەت وتكىزىلەتىن جوسپارلى تەكسەرىس. جۇك جىبەرۋشىلەر الدىن الا حابارلاندىرىلعان», دەلىنگەن رەسمي مالىمدەمەدە.
مۇناي-گاز سالاسىنىڭ ساراپشىسى ابزال نارىمبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, كقك قۇبىرى ارقىلى مۇناي تاسىمالداۋ ستاتيستيكاسى بويىنشا سوڭعى ەكى جىلدا ەكى اپتاعا سوزىلعان جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ كورمەگەن. ەنەرگەتيكا ءمينيسترى بولات اقشولاقوۆ جاعدايعا وراي پىكىر ءبىلدىرىپ, ونىڭ قاۋىپتى ەمەس ەكەنىن جەتكىزدى.
«ولار تەڭىزدىڭ ءتۇبىن تازارتۋ جۇمىستارىن جۇرگىزبەكشى. وكىنىشكە قاراي, ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان قالعان وق-دارىلەر ءالى دە جەتكىلىكتى مولشەردە بار. ايلاقتىق قۇرىلعىلار جۇمىسىنىڭ توقتاۋى تۋرالى مەنىڭ پىكىرىم 16 ماۋسىمدا شىقتى. ال ءبىز كقك-مەن جۇمىستى وتكەن اپتادا باستادىق», دەيدى ب.اقشولاقوۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل جاعداي ەكسپورت دەڭگەيى مەن بيۋدجەتكە كەرى اسەرىن تيگىزبەيدى. سەبەبى بىزدە «قاشاعان» كەن ورنى 15 شىلدەگە دەيىن جوندەۋ جۇمىستارىنا جابىلعان. ال كقك-گە قاشاعانسىز باراتىن مۇناي كولەمىن جالعىز جۇمىس ىستەپ تۇرعان 3-ءشى ايلاقتىق قۇرىلعىنىڭ ءوزى-اق يگەرە الادى.
كاسپي قۇبىر كونسورتسيۋمى – ەلىمىزدىڭ باتىس وڭىرىنەن باستالىپ نوۆوروسسيسك پورتالىنا دەيىن سوزىلىپ جاتقان, ۇزىندىعى 1 511 شاقىرىم بولاتىن, قازاقستان مۇنايىن جاھاندىق نارىققا شىعاراتىن باستى مارشرۋت. قۇبىرمەن كەلگەن مۇناي نوۆوروسسيسكىگە تاياۋ ماڭدا ايلاقتىق قۇرىلعىلارمەن جابدىقتالعان تەڭىز تەرمينالى ارقىلى تانكەرلەرگە تيەلەدى. كونسورتسيۋم جىلىنا 67 ملن توننا مۇناي تاسىمالداي الادى. 2021 جىلى قازاقستان كقك ارقىلى 53 ملن توننا مۇناي ەكسپورتتادى. بۇل – ءبىزدىڭ مۇناي ەكسپورتىمىزدىڭ 79 پايىزى. كقك-ءنىڭ نەگىزگى اكتسيونەرلەرى – «ترانسنەفت» مۇناي قۇبىر كومپانياسى (24 پايىز), «قازمۇنايگاز» (19 پايىز), Chevron (15 پايىز). ودان بولەك اكتسيا ۇلەسى 12 پايىزدان ءارى قاراي تومەندەي بەرەتىن تاعى بىرنەشە كومپانيا بار.
ءبىز بەن ءسىزدىڭ از دا بولسا الەۋەتتى ءومىر ءسۇرىپ وتىرعانىمىز (ەگەر سولاي بولسا), ۋاقتىلى تاماق ءىشىپ, ويناپ-ك ۇلىپ, ەسكى بولسا دا كولىك ءمىنىپ, قىمبات بولسا دا ءۇي الىپ, يپوتەكا تولەپ وتىرعانىمىز – ەكونوميكانىڭ ارقاسى. ال قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ جاقسى بولىپ تۇرعانى (كەرەمەت ەمەس, ناشار ەمەس) – 30 جىل بويى مۇنايدىڭ ءتاۋىر ساتىلىپ كەلە جاتقانىنان ەدى. سەبەبى باستى ەكسپورتتىق تاۋارىمىز – مۇناي. ونىڭ كەدەرگىسىز تاسىمالدانعانى, جوعارى باعاعا ساتىلعانى ءبىز ءۇشىن مول كىرىس. ال بىزگە وسىنشاما يگىلىك سىيلاپ وتىرعان مۇنايىمىزدىڭ 90 پايىزى رەسەي, سونىڭ ىشىندە باعانادان بەرى ايتىپ وتىرعان كقك ارقىلى تاسىمالدانادى. سودان عوي, كاسپي قۇبىر كونسورتسيۋمىنىڭ تابانىنا كىرگەن شوڭگە مەنىڭ ماڭدايىما قادالسىن دەپ زار قاعاتىنىمىز. وزگە ەكى مارشرۋت – «اتىراۋ – سامارا» دا, «قازاقستان – قىتاي قۇبىر جەلىسى» دە كقك كوتەرىپ وتىرعان كولەمنىڭ جارتىسىنىڭ جارتىسىن دا ەڭسەرە المايدى. ماسەلەن, «اتىراۋ – سامارا» مارشرۋتىنىڭ جىلدىق قۋاتى – 17,5 ملن توننا. بىلتىر 12 ملن توننا تاسىمالداپ بەرگەن. ءارى ونىسى رەسەيلىك مۇنايمەن ارالاسىپ, جاھان نارىعىنا Urals (ورىس مۇنايى) بولىپ بارادى. Urals بولىپ بارعان سوڭ قادىرى كەمىپ, Brent-كە 60 دوللار شاماسىندا ديسكونتپەن ساتىلادى. ياعني Brent باعاسىن باررەلىنە 110 دوللاردان اسسا, Urals شامامەن 30-40 دوللار توڭىرەگىندە عانا ساۋدالانادى.
«قازاقستان – قىتاي قۇبىر جەلىسى» ارقىلى 2021 جىلى 1 ملن تونناعا دا جەتپەيتىن مۇناي تاسىپپىز. بۇل دەگەنىڭىز بۇكىل ەكسپورتتىڭ 1 پايىزىنا دا جەتپەيتىن كولەم. قالعان 2 ملن توننا مۇناي اقتاۋ پورتى ارقىلى تاسىمالدانادى. سوندا قايتا اينالىپ كقك-گە باس ۇرعاننان باسقا امال جوق. ارينە, ۇكىمەت بالاما مارشرۋتتار ىزدەستىرىپ جاتىر. بىراق ول ىزدەسەڭ تابىلا كەتۋى كادىك جوعالعان زات ەمەس. تەرەڭ زەردەلەۋدى, اسىقپاي سالۋدى قاجەت ەتەتىن, سونىڭ وتەۋىنە مول اقشا, ۇزاق جىل جانە گەوساياسي قىسىمدى سۇرايتىن ىرگەلى شارۋا. العاشقى ەكەۋىن تاۋىپ بەرەرمىز-اۋ, ءۇشىنشىسى ءبىراز شارشاتاتىن سياقتى بولادى دا تۇرادى.
ناۋرىزدا توپەي سوققان «داۋىلدىڭ دا», ماۋسىمداعى «قاۋىپتى نىسانداردى ىزدەۋ» جۇمىستارىنىڭ دا ءدال وسى 2022 جىلمەن توقايلاسا قالۋىندا قانداي سىر بار؟ ايتەۋىر, ءبىر نارسەنىڭ تەگىن ەمەس ەكەنىن سەزەتىندەيمىز. ۇرلىعىنىڭ ۇستىنەن تۇسپەگەن سوڭ ۇرىنىڭ ايىبىن بەتىنە باسۋ دا قيىن.
