سامارقاۋ ادەبيەت سانانى تەجەيدى. جانارتاۋ ادەبيەت جاڭا يدەيالاردى وياتادى. ادەبيەتتىڭ ءوز تىلىمەن ايتساق, اقىن – بارلىق سىزداعان جارانىڭ اۋزىندا بولۋى كەرەك.
جاھاندانۋدىڭ جاڭا داۋىرىندە, تسيفرلار تسيۆيليزاتسياسىندا كىتاپتىڭ وقىلۋ-وقىلماۋى – ۇلكەن ماسەلەگە اينالعان. «باقۋاتتى ادامداردا ۇلكەن كىتاپحانا, كەدەي ادامداردا ۇلكەن تەلەديدار بولادى» دەگەن ءسوز بار.
مويىنداۋىمىز كەرەك, قىسقا كۇندە قىرىق ءتۇرلى ارزان اقپاراتقا «تويعان» وقىرمان كوركەم ادەبيەتتەن كادىمگىدەي الىستاپ بارادى. ادەبيەتتى ءتىپتى, الەۋمەتتىك جەلىنىڭ دەڭگەيىمەن ولشەيتىندەر دە جوق ەمەس. بۇل – قاۋىپتى ءۇردىس.
ءبىز قالاي دەسەك تە, ۇلتتىق يدەولوگيانىڭ نەگىزىندە سالماقتى ادەبيەت جاتاتىنىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. كەز كەلگەن حالىقتىڭ بولمىسىن, مىنەزىن, ءتىلىن سول ۇلتتىڭ ادەبيەتى قالىپتاستىرادى. ۇلت ءوز كەمشىلىگىن دە ءتول ادەبيەتىنەن ىزدەيدى.
ءبىز نەگە ءالى كۇنگە دەيىن ابايعا اينالىپ سوعا بەرەمىز؟ قانشا زامان وتسە دە نە ءۇشىن شەكسپير شەتكە شىعىپ قالمايدى؟ سەبەبى ولار – ۇلتتىڭ ايناسىنا اينالعان تەمىرقازىق تۇلعالار. وتكەنىمىزگە كوز سالىپ, باعىتىمىزدى باعدارلاعىمىز كەلسە, قاشاندا كلاسسيكتەردىڭ شىعارمالارىنا ءۇڭىلىپ وتىرۋىمىز شارت.
ال ەندى قازاق ادەبيەتى بۇگىن قالاي قانات جايىپ كەلە جاتىر, ونىڭ كوركەيۋىنە نەندەي ىقپال ەتە الامىز دەگەن سۇراققا كەلسەك, ءتۇيىندى تۇيتكىلدەر, تولعاقتى ماسەلەلەر الدىمىزدان از ۇشىراسپايدى.
ساپاسىز اۋدارمادان باستاپ, كىتاپ دۇكەندەرىندەگى قازاقشا كىتاپتاردىڭ سيرەك قاتارى, بالالار ادەبيەتىنە قوسىلىپ جاتقان جاڭا تۋىندىلاردىڭ ازدىعى, شىن تالانتتاردىڭ كولەڭكەدە قالىپ, «شيراق قيمىلدايتىنداردىڭ» شىعارمالارى وزا شاۋىپ تۇرعانى جاسىرىن ەمەس.
ارينە, بۇل سەڭدى بىردەن بۇزۋ وڭايعا سوقپايدى. دەگەنمەن ءبىز بولاشاق جاڭا قازاق ادەبيەتىنىڭ قارقىندى دامۋىنا بارىنشا قولداۋ ءبىلدىرۋىمىز كەرەك.
جوعارىداعى جايتتاردى سارالاي كەلە, بيىل تۇڭعىش رەت «ايبوز» ۇلتتىق ادەبي سىيلىعىن تاعايىنداپ وتىرمىز. جەتى اتالىم بويىنشا بەرىلەتىن سىيلىقتىڭ ءار جەڭىمپازى 5 ملن تەڭگەدەن ەنشىلەيدى.
راس, كەيىنگى ۋاقىتتا ادەبي سىيلىق دەگەندى قوعام ءارتۇرلى كوڭىل كۇيدە قابىلدايتىنىن بىلەمىز.
ءبىرى – ول جەردەگى ادىلەتسىزدىكتى ءسوز ەتسە, ەكىنشىسى – ارزانقول دۇنيەلەردىڭ العا شىعىپ كەتكەنىنە نارازى. ال ەندى ءبىرى – سالىقتان تولەنەتىن سىيلىقتىڭ, ونى جەڭىپ العان جۇلدەگەردىڭ شىعارماسى جەڭىل بولماۋىن, كونكۋرستىڭ اشىق ءوتۋىن تالاپ ەتىپ جاتادى.
تالاپ-تىلەكتىڭ بارلىعى ورىندى, ءجون دەپ ەسەپتەۋىمىز ءتيىس.
دەسەك تە, ارعى تاريحقا بارماي-اق, الاش كەزەڭىندە ۇزدىك روماندارعا بايگە جاريالانىپ, «قامار سۇلۋ», «قالىڭ مال» سياقتى كلاسسيكالىق شىعارمالار دۇنيەگە كەلگەنىن ۇمىتپاعانىمىز دۇرىس. ارينە, ول قارجىنى زامانىندا اتاقتى اتىمتاي جومارت, ۇلتشىل ازاماتتار ءبولىپ وتىردى. ءبىزدىڭ بۇگىنگى بۇل قادامدارىمىز دا سونداي جۇيەنى بولاشاقتا جۇزەگە اسىرۋعا دەگەن اۋەلگى باسپالداقتار دەپ قابىلداۋ كەرەك.
«ايبوز» ادەبي سىيلىعى تىڭ تۋىندىلاردىڭ ومىرگە كەلۋىنە داڭعىل جول اشادى دەپ سەنەمىز. جالپى, ەۋروپادا بولسىن, امەريكانى الايىق, دامىعان ەلدەردىڭ كوبىندە كوركەم شىعارما ايرىقشا باعالانادى. كەڭەس داۋىرىندە دە اقىن-جازۋشىلارىمىزدىڭ وي ەڭبەكتەرىنە قالاماقى جاقسى تولەندى. جالپى, شىعارماشىل قاۋىمدى ىنتالاندىرۋ ارقىلى ءبىز كوركەم ويلاي الاتىن, رۋحاني دىڭگەگى بەرىك, ايتار ويى تەرەڭ جاس ۇرپاق قالىپتاستىرامىز. ۇلتتىق ادەبيەتكە سالىنعان بۇگىنگى ينۆەستيتسيا – ەرتەڭگى بولاشاق كەپىلى.
ادامزات تاريحىندا نەبىر ۇلى وقيعالار بولدى. اسكەرى جەر قايىستىرعان ۇلى يمپەريالار سالتانات قۇردى. وركەنيەتتەر قانات جايدى, مادەنيەتتەر توعىستى. بىراق سولاردىڭ بارلىعىنىڭ ءۇنى بىزگە ادەبيەت ارقىلى جەتتى.
ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ۇلتتىڭ جانى دا, جادى دا – ادەبيەت.
ال ەندى «ايبوز» سىيلىعىنىڭ ەرەكشەلىگى دەگەنگە كەلسەك, شىعارمانىڭ تىلىنە, قالامگەردىڭ جاس ەرەكشەلىگىنە شەكتەۋ قويىلمايدى.
ماسەلەن, ماعجان بابامىزدىڭ:
تۇركىستان – ەكى دۇنيە ەسىگى عوي,
تۇركىستان – ەر تۇرىكتىڭ بەسىگى عوي.
تاماشا تۇركىستانداي جەردە تۋعان
تۇرىكتىڭ ءتاڭىرى بەرگەن نەسىبى عوي» دەگەن
نەمەسە قاسىم اتامىزدىڭ:
«ەي, تاكاپپار دۇنيە,
ماعان دا ءبىر قاراشى.
تانيسىڭ با سەن مەنى,
مەن – قازاقتىڭ بالاسى»
دەگەن ءبىر عانا شۋماعى ءبىزدىڭ بۇكىل ارعى-بەرگى تاريحىمىزدى ايقىنداپ, ۇلتتىق رۋحىمىزدى ءالى كۇنگە دەيىن وياتىپ كەلەدى.
ءبىز وسىنداي سۇبەلى دە سالماقتى, وزەكتى دە ومىرشەڭ تۋىندىلاردىڭ, عاسىرلاردان-عاسىرلارعا جەتەتىن ىشكى قۋاتى مول, كلاسسيكالىق شىعارمالاردىڭ جازىلۋىنا وڭ ىقپال ەتۋىمىز كەرەك.
سونىمەن قاتار ءبىز ءار اتالىم بويىنشا جانرعا دا شەكتەۋ قويمادىق. قازاق ادەبيەتىندە فانتاستيكالىق شىعارمالار از. ۇلكەن-ۇلكەن روماندار دا سيرەك جازىلادى. كەيىنگى ۋاقىتتا پوەما, باللادا جانرلارى دا كەنجەلەپ قالدى. اتالعان جوبا وسى ماسەلەلەردىڭ ورىستەۋىنە وزەك بولسا دەيمىز.
تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, «ايبوز» سىيلىعىن جەڭگەن شىعارمالار سايتتا اشىق جاريالاناتىندىقتان, ەل نازارىنداعى جاڭا تۋىندىلار ءادىل باعالانادى دەپ ەسەپتەيمىز.
«ايبوز» سىيلىعىنىڭ باسقا دا بىرقاتار ەرەكشەلىگى بار. ۇلتتىق ادەبي سىيلىققا بىرنەشە جاڭا اتالىم قوسىلىپ وتىر. ايتالىق,
«ۇزدىك پروزا»,
«ۇزدىك پوەزيا»,
«ۇزدىك دراماتۋرگيا» سياقتى ءداستۇرلى اتالىمداردان بولەك,
«ۇزدىك كوميكس»,
«ۇزدىك بالالار ادەبيەتى»,
«ۇزدىك ادەبي اۋدارما»,
«ۇزدىك كىتاپ ديزاينى»
سىندى نوميناتسيالار ەنگىزىلدى.
بۇگىندە الەمدىك كىتاپ نارىعىنا كوز جۇگىرتەر بولساق, مازمۇننىڭ تەرەڭدىگىنەن بولەك كىتاپتىڭ سىرتقى كوركەمدىگى, مۇقاباسىنىڭ اسەمدىگى, ءتىپتى قاعازىنىڭ ساپاسى دا ەرەكشە ماڭىزعا يە. «ۇزدىك كىتاپ ديزاينى» اتالىمى وتاندىق كىتاپ ساۋداسىنداعى وسى ءبىر ولقىلىقتاردىڭ ورنىن تولتىرسا دەيمىز. تۇسىنىكتى تىلمەن ايتقاندا, ءبىرىنشى كىتاپتىڭ سىرتىن ساتا ءبىلۋىمىز كەرەك. ارينە, مازمۇندىق ساپاسىنىڭ تەرەڭ بولۋى تالاس تۋدىرمايتىنى ءسوزسىز.
«ۇزدىك ادەبي اۋدارما» اتالىمى دا كوپ بايگەلەرگە قاتىستىرىلا بەرمەيدى. ويلاپ قاراساق, كلاسسيك اقىن-جازۋشىلارىمىز ابايدان باستاپ بارلىعى دەرلىك اۋدارماشىلار. ءبىز سولاردىڭ ساپالى ءتارجىمالارى ارقىلى الەمدىك جاۋھار تۋىندىلاردى وقىپ وستىك. كاسىبي اۋدارمانىڭ ورنى بولەك. ونداعى قىرۋار ەڭبەك پەن قاجىر-قايراتتى ءبىزدىڭ قوعام دۇرىس باعالاعانى ءجون. بولاشاقتا الەمدىك بەستسەللەرلەردىڭ قازاق تىلىندە كوركەم ءتارجىمالانۋىنا وسى «ايبوز» سىيلىعى زور ىقپال ەتەدى دەپ نىق سەنىممەن ايتا الامىز.
«ۇزدىك كوميكس» اتالىمى دا – ءدال سولاي. كۇن سايىن تانىمالدىعى ارتىپ كەلە جاتقان ءارى بالالار مەن جاسوسپىرىمدەردىڭ ءسۇيىپ وقيتىن دۇنيەسىنە اينالىپ ۇلگەرگەن بۇل جانردا شەتەلدىك ەمەس, ءوزىمىزدىڭ وتاندىق تۋىندىلاردىڭ كوپ بولۋى وتە ماڭىزدى. جاس ۇرپاق قىزىعىپ وقيتىن ساپالى, ماعىناسى باي قازاقشا كوميكستەر كىتاپ دۇكەندەرىندە سۇرانىسقا يە بولا باستاسا – ءبىزدىڭ و باستاعى ماقساتتارىمىزدىڭ بىرتە-بىرتە ورىندالىپ كەلە جاتقاندىعى دەپ ەسەپتەيمىز.
سونىمەن قاتار كەلەسى جىلدان باستاپ مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى قازاقستاندىق جاس جازۋشىلار مەن اقىندار ءۇشىن پرەزيدەنتتىڭ ارنايى ادەبي سىيلىعىن تاعايىنداۋدى كوزدەپ وتىر.
سىيلىق 18-29 جاس ارالىعىنداعى جاس قالامگەرلەرگە «پروزا», «پوەزيا», «دراماتۋرگيا», «بالالار ادەبيەتى» نوميناتسيالارى بويىنشا بۇرىن جاريالانباعان شىعارمالارى ءۇشىن تابىستالادى.
ودان بولەك بيىل «جاڭا قازاق ادەبيەتى» سەرياسىمەن كىتاپتار جارىق كورگەلى وتىر. بۇل سەريامەن بۇرىن شىعارماسى ەش جەردە جارىق كورمەگەن جاس اۆتورلاردىڭ تۋىندىلارى ىرىكتەلىپ, 3 مىڭ تيراجبەن باسىلىپ شىعارىلادى.
تاعى ءبىر جوبامىز – danabala.kz پورتالى. بۇل پورتالدا بالالارعا ارنالعان بارلىق شىعارما جاريالاناتىن بولادى.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنىڭ كىتاپ وقيتىن ۇلت قالىپتاستىرۋ باعدارلاماسىن ءبىز ءاردايىم نازاردا ۇستاۋعا ءتيىسپىز.
جالپى, شىعارماشىلىق ادامىنا كوڭىل بولەتىن, شابىت سىيلايتىن, جاعداي تۋعىزاتىن ءتۇرلى قادامعا بارۋدان مەملەكەت ۇتىلمايدى.
ءبىر عانا شىعارماسىمەن ءوز ۇلتىنا, تۋعان حالقىنا ەڭسەلى ەسكەرتكىش ورناتقان اقىن-جازۋشىلار تاريحتا از ەمەس.
بولاشاق قازاق حالقىن دۇنيە جۇزىنە تانىمال ەتەتىن تىڭ تۋىندى بۇگىن جازىلمايدى دەپ كىم ايتا الادى؟
سول ۇلى شىعارمانى تۇپنۇسقادان وقۋعا ۇمتىلعان الەمنىڭ قازاق ءتىلىن عۇمىرلى ەتپەيتىنىنە كىم كەپىل؟
كوبەلەكتىڭ قاناتىنان تۋعان تولقىن الىپ مۇحيتتاردى شايقايدى.
ءبىزدىڭ شىعارماشىلىققا بەرەتىن بۇگىنگى سەرپىنىمىز ەرتەڭگى الەمدىك كلاسسيكانىڭ ىرگەتاسى ەكەنىنە شىن سەنۋىمىز كەرەك.
اقىنىنىڭ قالامىن قادىرلەگەن, ءسوزدىڭ كيەسىنە سەنگەن جۇرت وزادى, جازۋشىسىنىڭ جاعدايىن ويلاعان ۇلتتىڭ بولاشاعى كەمەل.
الەمدى وزگەرتەر ايگىلى شىعارمالار ءالى دە قازاق توپىراعىندا دۇنيەگە كەلەدى.
جاڭا قازاق ادەبيەتىنىڭ جولايرىعىنداعى بۇگىنگى ساپار ءساتتى بولسىن!
تالانتتى جازۋشىلارىمىز بەن ارقالى شايىرلارىمىزدىڭ قالامىنا شابىت تىلەيمىن!
داۋرەن اباەۆ,
مادەنيەت جانە سپورت ءمينيستى
