ونەر • 19 ماۋسىم، 2022

مارگارەت كيننىڭ «ۇلكەن كوزدەرى»

96 رەت كورسەتىلدى

ءسىز رياسىز ويدىڭ، ءتوزىمنىڭ تۋىندىلارىنا كوزىڭىزدى الماي ءبىر مينۋت قاراساڭىز، دەمالاسىز، سوسىن، ۇزاق قيالدارعا شوماسىز. ادامزات قوعامى باستان كەشكەن، تاريح تولقىنى بىزگە جەتكىزگەن ءارتۇرلى وقيعا، ۇلى جەتىستىك، كۇن ساۋلەسى، ءتۇننىڭ ءتۇسى ءبارى-ءبارى كوز الدىڭىزعا ەلەستەيدى. «ەگەر شىندىق بىرەۋ بولعاندا، مەن ءبىر تاقىرىپ توڭىرەگىندە جۇزدەگەن سۋرەت سالا الماس ەدىم» دەگەن پيكاسسونىڭ ءسوزى بۇل ساف ونەردىڭ قۇدىرەتىن ايتىپ تۇر.

شەكسىز قيال مەن ەركىن ويدىڭ ۇشتاسۋى ۇلى تۋىندىلاردىڭ كىن­دىگىن كەسىپ، شار الەمگە ىڭگا­لاتادى. وعان ۋاقىت پەن تالانت، سوسىن ۇلكەن ەڭبەك قانا تورەشى.

ءبىز ءسوز ەتكەلى وتىرعان مارگارەت كيننىڭ سۋرەت ونەرىندەگى وزىندىك دارالىعىن ءالى ەشكىم قايتالاي العان جوق. ول ەرەكشە ويلادى، سونىڭ ناتيجەسىندە ەرەكشە تۋىندىلار سالىپ، كەنەپتەگى كەيىپكەرگە جان ءبىتىردى. بۇگىندە ونىڭ تۋىندىلارى دۇنيە جۇزىندەگى سۋرەت جانكۇيەرلەرىنىڭ تاماشا تۋىندىسىنا اينالىپ ۇلگەردى.

ونىڭ تاعدىرى مەن «ۇلكەن كوزدەر» دەپ اتالاتىن سەريالى تۋىندىلارى حاقىنداعى وقيعالار 1946 جىلى باستالدى. ۋولتەر كين ەسىمدى جاس امەريكالىق سۋرەت ونەرىن ۇيرەنۋ ءۇشىن ەۋروپاعا بارادى. كوپ وتپەي ۋولتەر كين 1960 جىلدارداعى كوممەرتسيالىق تۇرعىدان تابىستى سۋرەتشىلەردىڭ بىرىنە اينالادى. ونىڭ 1965 جىلعى LIFE حيكاياسىندا كوزدەرى قالىپتان تىس ۇلكەن، سىمباتتى ارىق قىزدار­دىڭ سۋرەتتەرى جۇرتتىڭ نازا­رىن اۋدارىپ، ونىڭ اتاعىن شى­عا­را باستادى. سول جىلدارى كين ونەر سەنساتسياسىنا اينالدى. امەري­كالىقتار ونىڭ «سالعان» تۋىندىلارىن تالاسا-تارماسا الىپ جاتتى. سەبەبى ولار مۇڭعا باتىپ، قايعىرىپ تۇرعان ۇلكەن كوزدى بالالار مەن كوزى قالىپتان تىس ۇلكەن حايۋاناتتاردىڭ بەينەسىن ۇناتتى. ءۇيىنىڭ تورىنە، كابينەتىنە، ءتىپتى ۇلكەن قابىرعالارعا كيننىڭ قولتاڭباسى قويىلعان سۋرەتتەر ءىلىنىپ جاتتى.

بىراق بۇنىڭ ارتىندا جالعان­دىق جاسىرىنىپ جاتىپتى. سۋرەت­شىمىن دەپ كەۋدەسىن قاققان ۋولتەر كين قىلقالام ۇستايتىن ونەردىڭ ادامى ەمەس، كادىمگى الاياقتىڭ ءبىرى بولىپ شىعا كەلەدى. شىندىعىندا، كوپشىلىكتى قىزىقتىرىپ، سۋرەت سالاسىنا وزگەشە لەپ الا كەلگەن تۋىن­دىلار ونىڭ ايەلى مار­گارەتتىڭ قيالىنىڭ جەمىسى ەدى، ول شىنىمەن دە «ۇلكەن كوزدەر» كارتينالارىنىڭ اۆتورى، بىراق اتاق پەن اقشاعا قۇ­نىققان ۋولتەر وعان ەگەر باس­­قالارعا شىندىقتى ايتساڭ ول­تىرەمىن دەپ قورقىتقاننان كەيىن ول ەسىگى ۇنەمى جابىق تۇراتىن قۇ­پيا بولمەدە كۇيەۋىنىڭ ايتقانىن ىستەپ، بۇعاۋ ىشىندە كۇن كەشىرگەن. ونەرگە دەگەن تۇساۋدىڭ اقىرى اقي­قاتقا جەتەتىنىن ول شاقتا ۋولتەر بىلمەسە كەرەك، بىلسە دە، قاپەرىنە ىلمەگەندەي. مارگارەت ولاردىڭ اراسىندا بولعان «كەلىسىم» تۋرالى: «ونىڭ 1955 جىلى وتكەن سۋرەت كورمەسى كەرەمەت ءوتتى، جۇرت­شىلىقتى باۋراپ العانى راس. ول كەز كەلگەن ادامدى باۋراپ الاتىن. ول بىزگە اقشا كەرەك، ۇلكەن ءۇيىمىز بولسا جاقسى ەمەس پە؟! باسقالارعا اتالعان سۋرەتتەردى مەن سالمادىم، ول ايەلىمنىڭ تۋىندىسى دەسەم، بۇل تۇسىنىكسىز جاعداي بولادى جانە ادامدار ءبىزدى سوتقا بەرەدى» دەگەن سىلتاۋ ايتقانىن ەسكە الادى. سوسىن تاعى دا: «ول ماعان وسى قورقىنىشتى ماسەلەلەردىڭ ءبارىن ايتىپ، ۇرەيلەندىردى»، دەيدى.

ۋولتەر كين «ۇلكەن كوزدەرىن» ساتىپ، اقشاعا قارىق بولدى. ەڭسەلى ءۇي الىپ، حاۋىزدا دوستارىمەن دەمالدى. ال سول ساتتە قۇپيا بولمەدە سۋرەت سالىپ وتىرعان مارگارەت كەيدە ون التى ساعات بويى تاپجىلماي جۇمىس ىستەدى. ءتىپتى ونى سۋرەت سالۋدان باسقا ەشتەڭە جۇباتا المادى. ءوزىنىڭ جالعىزدىعىن، تاعدىرىن كەنەپكە جاققان بوياۋلار ارقىلى بىلدىرگىسى كەلدى. مارگارەت ءبىر سۇحباتىندا سول ءساتى تۋرالى: ««ول ۇيدە بولماعان كەزدە، مەنىڭ سىرتقا شىقپاعانىما كوز جەتكىزۋ ءۇشىن ساعات سايىن قوڭىراۋ شالاتىن، قىسقاسى، مەن تۇرمەدە وتىرعانداي بولدىم»، دەيدى.

ۋولتەر داۋرەندەپ تۇرعان كە­زىندە بۇۇ-دا نەمەسە سوعان ۇقساس ءبىر ۇلكەن ورىنداعى قابىرعاعا ءىلۋ ءۇشىن وتە ۇلكەن سۋرەت سالۋدى جوسپارلادى. اتالعان تۋىندىنى مارگارەت ءبىر اي ىشىندە سالىپ، دايىندايدى. بۇل تۋىندىنىڭ اتى « ماڭگىلىك ەرتەڭ» دەپ اتالدى. وندا كوكجيەككە دەيىن جالعاسىپ ساپتا تۇرعان جۇزدەگەن مۇڭلى، ۇلكەن كوزدى بالالار بەينەلەنگەن. 1964 جىلعى دۇنيەجۇزىلىك كورمەنى ۇيىمداستىرۋشىلار ونى ءبىلىم پاۆيلونىندا ىلەدى. وتىرىكشى ۋولتەر بۇل جەتىستىككە قاتتى ماقتاندى. ول ءوزىنىڭ ەستەلىگىندە قايتىس بولعان اجەسى وسى «ەڭبەگى» تۋرالى تۇسىندە ايان بەرگەنىن ايتادى. ونەرتانۋشى دجون كانادەي New York Times گازەتىندە اتالعان سۋرەتكە «بۇل تالعامسىز سالىنعان تۋىندى» دەپ باعا بەرگەننەن كەيىن دۇنيەجۇزىلىك كورمە سۋرەتتى قابىرعادان الىپ تاستايدى.

ەڭبەگى ەش كەتىپ جاتقانىن سەزگەن ءارى ءوز وتباسىنان تۇتاس قوعامعا تاراپ جاتقان « ۇلى» وتىرىككە شىداي الماعان مارگارەت ءبىر كۇنى كۇيەۋىمەن بەتپە-بەت كەلۋگە بەكيدى. بۇل الداۋدى ەندى توقتاتۋىن وتىنەدى. بىراق ۋولتەر كەرىسىنشە داۋ­رىعىپ، تىلشىلەرگە سۇحبات بەرىپ، ءوزىنىڭ ەل-گرەكودان كەيىنگى ەڭ تاڭداۋلى پورترەت سۋرەتشىسى ەكەنىن ايتۋدان جالىقپايدى. ءتىپتى ۋولتەر مارگارەتكە ءوتىنىش ايتىپ، ۇلكەن كوزدەر تۋرالى تۋىندىلاردى قالاي سالۋدى ۇيرەتۋىن وتىنەدى. تۋمىسىنان تالانتسىز ول ەشتەڭە دە ۇيرەنە المايدى. «سەن ماعان دۇرىس ۇيرەتپەدىڭ» دەگەن سىلتاۋ ايتادى. نەشە ءتۇرلى اسەم تۋىندىلار قيالىندا ءپىسىپ جە­تىلگەن سۋرەتشى مارگارەت سول ساتتە ءوزىنىڭ قاقپانعا تۇسكەنىن سەزىنەدى. ول اتالعان قاقپاننان قۇتىلۋدى ويلايدى، بىراق قالاي كەتۋ كەرەك؟ وزىمەن بىرگە قىزىن دا قۇتقارۋدىڭ جولىن ىزدەيدى. 1970 جىلدىڭ قازان ايىندا مارگارەت UPI تىلشىسىنە شىندىقتى جايىپ سالادى. «ول سۋرەت سالۋدى ۇي­رەنگىسى كەلدى، مەن وعان سۋرەت سالۋدى ۇيرەتۋگە تىرىستىم، بىراق ول ەشتەڭە ۇيرەنە المادى» دەپ وسىعان دەيىن ۋولتەر يەمدەنگەن تۋىندىلار وزىنىكى ەكەنىن ايتادى. «ۇلكەن كوزدەرىن» قايتارىپ العىسى كەلەدى. سۋديا ەكەۋىنە سوت الاڭىندا، سوتقا كەلگەندەردىڭ كوزىنشە ۇلكەن كوزدەرى بار بالانى سالىڭدار دەگەن تاپسىرما بەرەدى. ۋاقىتى ءبىر ساعات. مارگارەت نە ءبارى 53 مينۋتتا سالىپ ۇلگەرەدى. ال ۋولتەر يىعى اۋىرعاندىقتان سۋرەت سالا المايتىنىن ايتىپ، جالتارادى. ۇزاق ۋاقىت بويى ۇلكەن كوزدى بالالار ءۇشىن ءوزىن كىنالى سەزىن­گەن مارگارەت سوتتا جەڭىپ، وعان 4 ميلليون دوللار وتەماقى بەرىل­سىن دەگەن ۇكىم شىعادى. بىراق ۋولتەر وعان ءبىر تيىن دا وتەم­اقى بەرمەيدى. ويتكەنى ۋولتەر الدا­مشىلىقپەن تاپقان بايلىعىن شاشىپ تاۋىسقان ەدى.

بۇل كۇندەرى مارگارەتتىڭ ءۇيىنىڭ قابىرعالارى ۇلكەن كوزدى بەينەلەرگە لىق تولى. كەزىندە ءوزى سالىپ، اداسىپ، قايتا تاپقان مۇڭلى ۇلكەن كوزدى بالالار. ولار قايدا قاراپ تۇر، نە ويلاي­دى، قاي ۇلتتىڭ بالالارى؟ ونى مار­گارەتتىڭ ءوزى عانا بىلەدى. اتال­عان ۇلكەن كوزدى بالاقايلار ونىڭ جالعاندىقتى جەڭگەندىگىنىڭ سيمۆولى دەرسىز. ال ۋولتەر 2000 جىلى قايتىس بولدى. كەزىندەگى «داڭقتى سۋرەتشىنىڭ» ەسىمى تاريحقا «ەڭ مىقتى كوشىرمەشى» دەگەن اتپەن قالدى.

سوڭعى جاڭالىقتار

دوستىق بەسىگى

ايماقتار • بۇگىن، 08:43

ەل كۋبوگى ءۇشىن تالاسادى

فۋتبول • بۇگىن، 08:40

شيرەك فينالدا ۇتىلدى

تەننيس • بۇگىن، 08:39

دايارلىقتارىن پىسىقتادى

حوككەي • بۇگىن، 08:37

ازىرگە بەسىنشى ورىندامىز

سپورت • بۇگىن، 08:30

ون جىلعا سوتتالدى

قوعام • بۇگىن، 08:25

41 جوباعا – 11،2 ملرد تەڭگە

ايماقتار • بۇگىن، 08:20

732،5 ملرد تەڭگە تارتىلادى

ايماقتار • بۇگىن، 08:15

ۇقساس جاڭالىقتار