قولدىڭ سالاسىنداي اق قايىڭدار مەن ماڭگى جاسىل قاراعايلار كومكەرگەن, قۇزار جارتاستىڭ ەتەگىندە اق بۇلاعى سارقىراپ اعىپ جاتقان ساندىقتاۋ اۋدانىنىڭ كولەمى 6,4 مىڭ شارشى شاقىرىم. اۆتوموبيل جولدارىنىڭ ۇزىندىعى تۇتاستاي العاندا 777 شاقىرىمدى قۇرايدى. ءسال عانا تاراتىپ ايتاتىن بولساق, ونىڭ 68 شاقىرىمى رەسپۋبليكالىق ماڭىزداعى, 135 شاقىرىمى وبلىستىق ماڭىزداعى جولدار. شەبەر سۋرەتشىنىڭ كەنەپكە كەلىستىرىپ سالعان كوركەم تۋىندىسى ىسپەتتى اجارى اتقان تاڭداي عاجايىپ ولكەنىڭ ءوڭىن نۇرلاندىرىپ جاباي, سارقىراما, جىلاندى, اششىلى, اتىجوق, قوڭىر وزەندەرى وتەدى. نوۆونيكولسك, جاقسى-جالعىزتاۋ, قۇمدىكول ءتارىزدى تۇششى سۋى ءمولت-ءمولت ەتىپ جاتقان, اق بالىعى تايداي تۋلاعان ايدىندار دا بار. مامانداردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, بالىقتىڭ جيىرمادان استام ءتۇرى ورىستەيدى. جىل سايىن ساي-سالامەن اعىپ كەلىپ, قوسىلاتىن قار سۋىنان كەنەرەسى كەڭىپ, بۇرق-سارق ەتىپ, اسىپ-تاسىپ جاتاتىن جاباي وزەنىنە سىزدىقتاي سىزىلىپ سارقىراما مەن اششىلى وزەندەرى كەلىپ قوسىلادى. ءبىر عاجابى ءۇش وزەننىڭ تۇيىسكەن اڭعارى الىستان ءسۇيسىنتىپ, كوز سالعان ادامعا قالى كىلەمدەي قۇلپىرىپ, مىڭ تۇسكە بويانىپ, كوڭىل ارباپ كورىنەرى بار.
سارى ساعىمنىڭ قىزىل جالقىن ساۋلەسى مىڭ قۇبىلىپ, وزىنە تارتىپ, جانىڭدى باۋراپ تۇراتىن ساندىقتاۋدىڭ سارقىلىپ بىتپەس ءبىر بايلىعى – يت تۇمسىعى وتپەيتىن نۋ ورمان. اتتانار جاعىڭدا دا, قامشىلار جاعىڭدا دا كىسىنىڭ قۇشاعى جەتپەيتىن جۇزجىلدىق قاراعايلار سامساپ تۇرادى. وكپەك جولاۋشىنى وڭىمەن ارباپ, سامالى تەربەپ, قازىنالى قويناۋىمدى كور دەگەندەي, جاسىل ديدارى جارقىلداپ شاقىرعاندا, جانىڭ تەبىرەنەدى. ورمان كولەمى شامامەن العاندا 70,8 مىڭ گەكتار القاپتى قۇرايدى. نەگىزىنەن اۋداننىڭ سولتۇستىك بولىگىندە ورنالاسقان. ادام اياعى سيرەك بولعان سوڭ جەمىس-جيدەگى دە وتە مول. قۇستىڭ دا جۇزدەن استام ءتۇرى مەكەن ەتەدى. سىڭسىعان نۋ ورماننىڭ ىشىنەن مارال, قاسقىر, تۇلكى, ءتيىن, قويان, سۋىر, بورسىق, قارساق ءتارىزدى اڭداردى كەزدەستىرۋگە بولادى. وسى ءوڭىردى جايلاعان كونەكوز قاريالاردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ساندىقتاۋدىڭ نۋ ورماندارىن ىلكى زاماندا ايۋ دا مەكەن ەتكەن ەكەن. ورمان قوجاسىنىڭ ەڭ سوڭعىسىن سوناۋ 1897 جىلى ريابۋحين دەگەن اڭشى اتىپ الىپتى.
ەندى ءبىر ءسات وسىناۋ كوز اربايتىن, كوڭىل توعايتاتىن قۇيقالى ءوڭىردىڭ نەلىكتەن ساندىقتاۋ اتاۋىنا يە بولعانى تۋرالى ايتا كەتەلىكشى. جۇرت جادىندا ساقتالعان كونە اڭىزدىڭ كەبەجەسىن اشساڭىز, كوكىرەگىڭىزگە اسەرى مول ادەمى اڭىزدى قامىردان قىل سۋىرعانداي ەتىپ جەتكىزىپ, ساناڭىزعا سىڭىرەرى بار. باعزى زامان بولسا كەرەك, ساندىقتاۋ ول كەزدە بۇگىنگىدەن دە سۇلۋ, قازىرگىدەن دە اسەم. سول عاجايىپ جەردى نيەتى جامان سيقىرشى مەكەندەپتى. بىردە قۇلاعىنا قارا ورمانداي قالىڭ ەلدىڭ ىشىندە اي دەسە اۋزى, كۇن دەسە كوزى بار حاس سۇلۋ بار دەگەن حابار جەتەدى. جۇرتتىڭ سيپاتتاۋى سولاي. جاس سۇلۋ تۋرالى حابار جەتكەن سوڭ سيقىرشىدان دەگبىر كەتكەن. قالاي دا ۇستاپ الماق, الىپ قاشپاق. كۇندەردىڭ ءبىر كۇنىندە قارا نيەتىن جۇزەگە اسىرادى. جۇرت كوزىنەن تاسا جەرگە الىپ كەتەدى. تۇيەنىڭ وركەشىندەي بولىپ توڭكەرىلە بۇك ءتۇسىپ جاتقان جوتانىڭ استىندا اۋماعى اجەپتاۋىر ۇڭگىر بار ەكەن. قىزدى سول ۇڭگىرگە جاسىرادى. ارۋدىڭ جوعالعانىن ساندىقتاۋدىڭ جىگىتتەرى دە ەستىپ, قۇلاقتانسا كەرەك. ەل ەمەس پە, نامىس بۋعان. سيقىرشى بولماق تۇگىلى, كىم بولسا دا سىباعاسىن بەرىپ, ارۋدى ازات ەتپەك. جاپپاي اتقا قونعان. كۇن جۇرگەن, ءتۇن جۇرگەن. اپتا وتكەن, اي وتكەن. اقىرى تاۋىپتى. بىراق ەسىل ەرلەر دەگەنىنە جەتە الماعان. جوتانىڭ ۇستىندە جولىققان سيقىرشى ەلدىڭ نامىسقوي جىگىتتەرىنىڭ ءبارىن سيقىرلاپ, تاس قىلىپ جىبەرسە كەرەك. قازىر ءارتۇرلى پىشىندەگى تاس بىتكەن سول سۇلۋدى ىزدەپ شىققان جاۋجۇرەك جىگىتتەر دەسەدى. ال باۋىرىنداعى بۇلاق, انىعىندا بۇلاق ەمەس, ارۋدى اراشالاپ الامىن دەپ شىققان الاش جىگىتتەرىنىڭ كوز جاسى. اڭىز سولاي دەيدى. استارى اششىلاۋ بولعانىمەن, كەيىنگىگە عيبرات. بالكىم, وسىنداي مىسال ارقىلى دانا تابيعات ءوزىن قورعاۋدىڭ وڭتايلى جولىن ويلاستىردى ما ەكەن. اڭىز سوڭى ادەمى ساباقتالادى. كۇندەردىڭ ءبىر كۇنىندە سيقىرشىنىڭ ءوزى قارا تاسقا اينالىپ كەتسە كەرەك. مىنە, سول كەزدە اجارىنان ايىققان حاس سۇلۋ ادام كەيپىنە قايتا ەنگەن. بىراق ەلگە ورالماعان. نۋلى, سۋلى ساندىقتاۋدىڭ بارقىت بەلدەرىن, اق ايدىنىن ارالاپ ءجۇر دەسەدى. ەل اۋزىندا نە كوپ, اڭىز كوپ, سونىڭ تاعى ءبىر پاراسىندا سيقىرشىنىڭ التىن تولى ساندىعى كودەدەي كوپ جوتانىڭ ءبىرىنىڭ استىندا كومىلىپ جاتىر دەگەن دە نۇسقاسى بار. اقىل تارازىسىنا سالساڭىز شىنىمەن, التىن قازىنا بوككەن, جاراتقان يە مەيىرىن توككەن جەر.
سوڭعى جىلدارى جالپاق الەمدى جارتى تارىنىڭ قاۋىزىنا سىيعىزعان جامان تۇماۋدىڭ كەسىرىنەن ەل ۇيىنەن قارعاادىم جەر ۇزاپ شىعا الماي قالدى. بيىل تار تۇساۋ كەڭىپ, القىمنان بايلاعان ارقان بوسادى. ەندى سىرلى ساندىقتاۋدىڭ سۇلۋلىعىن كورۋگە ابدەن بولادى. مەيمانمەن مەرەيى وسەتىن ءوڭىر دە جولى تۇسكەن جولاۋشىنى, ياكي ءتۋريستى كۇتۋگە دايىن. اۋداندا ءتورت قوناقۇي, 8 قوناقجاي بار, 13 قوعامدىق تاماقتانۋ ورنى جاساقتالعان. وتكەن جىلى 1 246 ادامعا قىزمەت كورسەتىلىپتى. ودان 5 240,5 مىڭ تەڭگە قاراجات تۇسكەن. بۇرناعى جىلمەن سالىستىراتىن بولساق, ءبىرشاما ءوسىم بار. بيىل تۋريزم اۋماعى ايتارلىقتاي كەڭەيۋىنە بايلانىستى جاڭا جۇمىس ورىندارى دا اشىلۋدا, حالىققا كەرەگى دە وسى. بۇل ورايداعى جوسپار 100 پروتسەنت ورىندالعان. بالكاشين سەلوسىندا جەكە كاسىپكەر ف.اسادوۆ ءجۇز ورىندىق جول بويىنداعى ءدامحانا سالىپتى. باسقا دا قۇرىلىستار بوي كوتەرۋدە. جالپى, ساندىقتاۋ اۋدانىنا تۋريزم سالاسىن دامىتۋ باعىتىنا 272,8 ملن تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلعان. بالكاشين سەلوسىنداعى ستاديوندى جاڭعىرتۋعا 220,8 ملن تەڭگە قاراجات بولىنگەن. ماكسيموۆكا سەلوسىنداعى مادەنيەت ءۇيىن جوندەۋگە 43 ملن تەڭگە جۇمسالۋدا.
اۋدانعا ات ءىزىن سالعان ادامنىڭ تاريحتان تاعىلىم الماي كەتپەسى انىق. ال كيەلى جەر بۇل وڭىردە از ەمەس. ماسەلەن, الاشقا اتى شىققان, كەنەسارى حاننىڭ سوڭىنا ەرىپ بار عۇمىرىن حالقىنىڭ ازاتتىعىنا ارناعان شاماي باتىر. ەل قورعاعان ەردىڭ كىندىك قانى وسى توپىراقتا تامعان. جەر بەسىگى دە وسى جەردە. شاماي باتىر مارالدى ورمانىنىڭ ءبىر مۇيىسىندە, نوۆونيكولسك ەلدى مەكەنىنىڭ جانىندا جەرلەنگەن. باتىردىڭ بەيىتىنە بارىپ ءتاۋ ەتەمىن, ارۋاعىنا قۇرمەت كورسەتەمىن دەيتىندەر از ەمەس. بيىل شاماي باتىردىڭ بەيىتىنە باراتىن جول جوندەلمەك. وسىنداي ەسىل ەردىڭ ءبىرى كەنجەباي باتىر. كونەكوز قاريالاردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, كەنجەباي ات جالىن ەرتە تارتىپ مىنگەن ازامات ەكەن. وسە كەلە, كەنەسارى, ناۋرىزباي كوتەرىلىسىنە قوسىلعان. باتىردىڭ كوزسىز ەرلىك ىستەرى اتاقتى ءماشھۇر ءجۇسىپتىڭ «مەس» جيناعىندا باياندالادى. بار عۇمىرىن ات جالىندا وتكىزگەن ەسىل ەر 1884 جىلى ءدام-تۇزى تاۋسىلىپ, قايتپاس ساپارعا اتتانعان. باتىردىڭ بەيىتى وسى اۋدانداعى مەنشيكوۆكا سەلوسىنان نەبارى التى شاقىرىم جەردە. كەيىن ۇرپاقتارى بەلگىتاس قويعان. سىرلى ولكەنىڭ سامال ەسكەن سايىن دالاسىنداعى سانسىز جوتانىڭ باۋىرى بايىپتاپ قاراساڭىز, تۇنعان تاريح.
ساندىقتاۋدا تازا اۋا جۇتىپ, ورمان-توعايىن ەركىن ارالاپ, كۇمىس كولىنە شومىلىپ دەمالۋمەن قاتار, اڭسارىڭىز اۋىپ بارا جاتسا, اڭشىلىق جاساۋعا دا بولادى. Rivc Ltd Sandyktau سەرىكتەستىگى اڭشىلىق ءتۋريزمىن دامىتۋعا نيەتتەنىپ وتىر.
كوگىلدىر مۇنارعا تۇمشالانعان سانسىز جوتانىڭ ۇستىنەن جاڭارعان, جاسارعان ەلدىڭ سامالى ەسىپ تۇر. جازدا جايلى بولعانىمەن, شىندىعىن ايتقاندا, قىسقى تۋريزم ءالى تۇرەن تۇسپەگەن سوقپاق. وسىنداي تابيعاتتىڭ ءوزى پەشەنەمىزگە بۇيىرتقان ىرىزدىقتى دۇرىستاپ پايدالانساق, بيۋدجەتتىڭ قالتاسى تومپايا تۇسەر ەدى.
اقمولا وبلىسى,
ساندىقتاۋ اۋدانى
