8 ماۋسىم كۇنى Brent تامىز فيۋچەرستەرىنىڭ قۇنى ICE Futures لوندوندىق بيرجاسىندا باررەلىنە 121,94 دوللاردى قۇراعان. بۇل – الدىڭعى سەسسيادان 1,14 پايىزعا كوپ. نيۋ-يورك بيرجاسىنداعى WTI مۇنايىنىڭ باررەلى 120,61 دوللارعا باعالانادى. البەتتە, مۇنايدىڭ قىمباتتاي تۇسكەنى ەلىمىزگە ءتيىمدى. سودان تۇسكەن تابىس ەسەبىنەن ۇلتتىق قور تولىعادى. بيىل 5 ايداعى كىرىس بىلتىرعى ءبىر جىلدىڭ پايداسىنان اسىپ تۇسكەن. سەبەبى نەدە؟ مۇناي ساراپشىسىنىڭ ايتۋىنشا, 15 ءساۋىر مەن 14 مامىر ارالىعىندا رەسەيلىك Urals مۇنايى باررەلىنە 73,24 دوللاردان ساتىلعان. 1 ماۋسىمنان بەرى رەسەيدەگى ەكسپورتتىق كەدەندىك باج سالىعى (ەكبس) 4,8 دوللارعا ازايعان. قازىر ەكسپورتتىق باج سالىعى تونناسىنا – 44,8 دوللار.
«بۇرىن قازاقستاندا مۇنايدىڭ ەكسپورتتىق كەدەندىك باج سالىعى رەسەيدەن تومەن بولعان. قازىر الدەقايدا جوعارى. مىسالى, مۇناي باعاسى باررەلىنە 100-دەن 105 دوللارعا دەيىن بولعاندا ەكبس تونناسىنا 100 دوللاردى قۇرايدى. مۇناي باعاسى باررەلىنە 115-تەن 125 دوللارعا دەيىن بولعاندا ەكبس تونناسىنا 130 دوللار بولادى. قازاقستاننىڭ سالىق كودەكسى مۇناي Brent-كە قاتىستى اۋقىمدى جەڭىلدىكپەن ساتىلاتىن اسكەري تاۋەكەلدەردى ەسكەرمەيدى. ءتورت اي ىشىندە ۇلتتىق قورعا كوپ اقشا ءتۇسۋىنىڭ دە سىرى وسىندا جاتىر», دەپ جازادى Energy Monitor.
ەندىگى ءبىر قىزىق – جارىم-جارتىلاي ەمبارگو جاريالانعانىنا قاراماستان رەسەي مۇنايىنىڭ ءالى كۇنگە ەۋروپاعا تاسىمالدانىپ جاتقانى. قۇر تاسىمالدانباي, ەسەلەپ ارتتىرىپ جەتكىزىلۋدە ەكەن. ەۋرووداقتىڭ جاھاندىق نارىقتاعى رەسەيلىك ەكسپورتقا قىسىم كورسەتۋىنە قاراماستان, ۋكرايناداعى سوعىس باستالعالى ەۋروپالىق كومپانيالار رەسەي مۇنايىن تاسۋدى كۇشەيتكەن. Global Witness توبى جۇرگىزگەن تالداۋدا ەۋروپانىڭ تەڭىزگە شىعار جولى بار ءۇش ەلى – گرەكيا, كيپر جانە مالتانىڭ اقپان ايىنداعى 31 ملن باررەلدەن مامىر ايىنداعى 58 ملن باررەلگە دەيىن رەسەيدەن مۇناي يمپورتىن ۇلعايتقانى ايتىلادى. اقپاننان بەرى وسى ءۇش ەل جالپى جيىنتىعى 178 ملن باررەل مۇناي تاسىعان. ونىڭ قۇنى رەسەيلىك مۇنايدىڭ قازىرگى قۇنىمەن ەسەپتەگەندە 17,3 ملرد دوللارعا جەتەدى.
The Independent باسىلىمىنىڭ جازۋىنشا, وسى ءۇش ەلدە ورنالاسقان كەمەلەر سوڭعى بىرەر اپتادا رەسەيلىك مۇنايدى الەم ەلدەرىنە جەتكىزۋ قارقىنىن دا ۇدەتكەن. بۇل ءوز كەزەگىندە تانكەرلىك تاسىمالداۋ تاريفتەرىن قىمباتتاتقان. دەگەنمەن ساراپشىلار بۇل ۇزاققا بارمايدى دەيدى. بىزگە دە سولاي كورىنەدى. بالكىم, سوڭعى تۇياق سەرپۋدىڭ ءبىر نىشانى...
رەسەيلىك ساراپشى يۋري رىكوۆتىڭ ايتۋىنشا, جاقىن ارادا مۇنايدىڭ قىمباتتايتىنى سونشا, 2008 جىلعى باررەلىنە 143 دوللار بولعان مەجەدەن دە اسىپ ءتۇسۋى مۇمكىن. رەسەي مۇنايى ءوتىمسىز بولىپ قالماۋى ءۇشىن ونىڭ اتاۋىن وزگەرتۋ سەكىلدى ايلا-امالدار ىستەلۋى دە ىقتيمال.
ء«بىزدىڭ مۇنايدى ساتۋ مەحانيزمدەرى قازىر دە بەلگىلى. Shell كومپانياسى ىستەگەندەي, رەسەيلىك مۇناي دەپ سانالماس ءۇشىن باسقا مۇنايمەن ارالاستىرادى. ەو سانكتسيالارىنىڭ التىنشى پاكەتى اياسىندا مۇناي ەمبارگوسى تولىق كۇشىنە ەنگەننەن كەيىن باعا وسەدى», دەپ بولجايدى ساراپشى.
ايتپاقشى, كاسپي قۇبىر كونسورتسيۋمىن (كقك) جەل ءبىر شايقاپ العالى بەرى, ءبىز باسقا بالاما جولداردى ءسوز ەتە باستاعانبىز. ءبىر نارسە انىق. ءدال قازىر ەشقانداي بالاما جول – «اتاسۋ-الاشانكوۋ» دا, «اتىراۋ-سامارا» دا, كقك-نى الماستىرا المايدى. نوۆوروسسيسك پورتىنداعى بەكەت ارقىلى ەل مۇنايىنىڭ 90 پايىزدان استامى جاھان نارىعىنا شىعارىلىپ وتىر. قازىر بۇل قۇبىر جەلىسىندەگى اپات قاۋپى جويىلدى. قالىپتى رەجىممەن جۇمىس ىستەپ جاتىر. بىراق قۇلاي سەنۋگە تاعى بولمايدى. وعان ءبىرىنشى سەبەپ – كورشىنىڭ پيعىلى بولسا, ەكىنشىسى – كارى قۇرلىق تاراپىنان تۋىنداۋى مۇمكىن ىقتيمال شەكتەۋلەر.
مۇناي ەمبارگوسىنان بولەك, ەو لوندونمەن رەسەيدەن كەلەتىن وتىن تاسىمالىن ساقتاندىرۋعا تىيىم سالۋ تۋرالى كەلىسكەن. Financial Times دەرەككوزگە سىلتەمە جاساي وتىرىپ, ۇلىبريتانيا ۇكىمەتى جاقىن ارادا ءوز كومپانيالارىنا رەسەيلىك مۇناي ءۇشىن رەسەيلىك پورتتارعا كەلەتىن كەمەلەردى ساقتاندىرۋدى قامتاماسىز ەتۋگە تىيىم سالۋ تۋرالى جاريالاۋعا نيەتتى ەكەنىن, سودان كەيىن بۇل شەشىمدى بۇكىل G7 قابىلداي الاتىنىن جازادى. بۇدان كەيىن ناقتى رەسەيلىك پورتتان شىققان كەز كەلگەن كەمەنى ساقتاندىرۋدان باس تارتا الادى. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, كقك قازاق مۇنايىن نوۆوروسسيسكىدەگى پورتالدا تانكەرلەرگە تيەيتىندىكتەن, بۇل ءتۇپتىڭ ءتۇبى ءبىزدىڭ يەگىمىزگە تاقالۋى مۇمكىن جۇدىرىق ەكەنىن ەستەن شىعارماعان ابزال.
بوكس تىلىنە سالعاندا, بىرەر اي بۇرىن عانا جەڭىل-جەلپى «حۋك» ءتيدى. تۇبەگەيلى ەسەڭگىرەمەيتىن, بىراق اپتەر-تاپتەرىڭدى شىعارارلىق ءبىر جاعىمسىز سوققى. ال ەندىگىسى وڭايعا سوقپايىن دەپ تۇر. مەيلى, ۇلىبريتانيا ىقپالىمەن الدەقانداي زاڭدىق تۇرعىدان شەكتەۋ بولسىن نەمەسە كقك-دا تۇپكى سەبەبى بىزگە بەيمالىم تاعى ءبىر كەدەرگى تۋىنداسىن... قاي-قايسىسى دا قيىن... يەك استىنان دەدىك قوي, ونى ادەتتە «اپپەركوت» دەيدى جانە ودان كەيىن كوبى «ۇيىقتايدى».
