وكىنىشكە قاراي, وبلىس اكىمدىگىنىڭ اقپاراتتىق رەسۋرستارى مەن ءتيىستى سالالىق باسقارماسى ءوڭىر بويىنشا عانا ەمەس, ەل دەڭگەيىندەگى ەڭ ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ ءبىرى تۋرالى تولىققاندى دەرەكتى جۇرتشىلىققا جاريالى تۇردە جەتكىزبەدى. ياعني بۇل جوبادان وبلىستىڭ, حالىقتىڭ كورەتىن پايداسى قانداي؟ جۇمىس ورىندارىنان بولەك, بيۋدجەتكە سالىق تۇرىندە قانشا قاراجات تۇسەتىندىگى تۋرالى بولجامدار, قورشاعان ورتا ءۇشىن ەميسسيالار مەن بيۋدجەتكە تولەنەتىن باسقا دا مىندەتتى تولەمدەر جونىندە جانە كۇتىلەتىن وزگە دە كورسەتكىشتەر بويىنشا قولجەتىمدى مالىمەت جوق.
بيزنەس وكىلدەرىنىڭ بوستان بوس اقشا سالمايتىنىن بەسىكتەگى بالا دا بىلەدى. ەسەلەپ پايدا تاپپايتىن بولسا, ەشبىر كاسىپكەر ەسەپسىز ينۆەستيتسيا قۇيمايدى.
جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمدىگى جەتىستىك سانايتىن جوبانى جۇزەگە اسىرۋ مەرزىمى 2049 جىلعا دەيىن ەكەن. ايتۋلارىنشا, نەمىستىڭ Monterra Group كومپانياسى 1 كەزەڭدى جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا جىلىنا 1 تونناعا دەيىن, ەكىنشى كەزەڭدە – 5 توننا, ال ءۇشىنشى كەزەڭدە جىل سايىن 10 تونناعا دەيىن دورە قورىتپاسىندا التىن ءوندىرۋدى جوسپارلاپ وتىر. بۇل قۇرامىندا كەمىندە 70 پايىز التىن بار باعالى شيكىزات. ەندى ەسەپتەپ كورەيىك, الەمدىك نارىقتا اتالعان التىننىڭ كيلوگرامى 2017 جىلدىڭ وزىندە 39 مىڭ دوللاردى نەمەسە قازىرگى كۋرسپەن 17 ملن تەڭگەنى قۇرايدى. دەمەك تونناسى 17 ملرد تەڭگەگە تەڭ. جىل ساناپ ءوندىرۋ كولەمى عانا ەمەس, التىننىڭ دا قۇنى وسە تۇسەتىندىگىن ەسكەرسەك, شەتەلدىك كومپانيا ينۆەستيتسيا رەتىندە قۇيعان 832 ملرد تەڭگەنى ون شاقتى جىلدا وپ-وڭاي قايتارىپ الادى. ال جوبانىڭ ۇزاق مەرزىمگە جوسپارلانعانىن ەسكەرسەك, كەلەشەكتە قىزىعىن حالىق ەمەس, كەلىمسەك كاسىپورىن كورەدى. بۇدان بولەك مەملەكەت تاراپىنان ينۆەستورعا پرەفەرەنتسيالار (جەڭىلدىكتەر) بەرىلگەن, ياعني كومپانيا قازاقستانعا كىرگىزگەن قىمبات قۇرال-جابدىقتارى ءۇشىن كەدەندىك الىمداردان بوساتىلعان. مۇنىڭ سىرتىندا ينۆەستيتسيالىق جوبا بولعان سوڭ كاسىپورىننىڭ قالىپتى قىزمەت اتقارۋى ءۇشىن قاجەتتى ينفراقۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتۋ دە مەملەكەت موينىندا.
وسى كورسەتىلگەندەر نەگىزىندە, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتى, جەرگىلىكتى تۇرعىن جانە سالىق تولەۋشى رەتىندە جامبىل وبلىسى اكىمىنەن مىنا سۇراقتارعا جاريالى تۇردە جاۋاپ بەرۋدى تالاپ ەتەمىن:
– بيۋدجەتكە تولەنەتىن سالىق پەن باسقا دا مىندەتتى تولەمدەردىڭ شەتەلدىك ۇلەسى بار جەكەمەنشىك كاسىپورىننىڭ قىرۋار پايداسىمەن سالىستىرعاندا ۇلەس سالماعى قانداي؟
– ءونىمدى ءوزارا ءبولۋ تۋرالى كەلىسىم بار ما, شارتتارى قانداي؟
– وندىرىلگەن (الىنعان) التىندى ساتۋدان تۇسكەن قارجىدا (كىرىستە) مەملەكەت, نە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتىڭ ۇلەسى قانشا؟
– شەتەلدىك كومپانيا ينۆەستور بولۋ قۇقىعىن قالاي يەمدەندى جانە قانداي شارتتاردا؟
– كومپانياعا قانداي الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەر جۇكتەلدى؟
– جەر قويناۋىن پايدالانۋشى رەتىندە بارلاۋ مەن ءوندىرۋ مەرزىمدەرى قانداي؟
– كاسىپورىن قىزمەتىنەن قورشاعان ورتاعا كەلەتىن زالال ەسەپتەلدى مە, ونىڭ زارداپتارى قالاي جويىلادى؟
– ەلىمىزدە التىندى ەكسپورتقا شىعارۋعا تىيىم سالىنعانىن ەسكەرسەك, كاسىپورىن وندىرگەن باعالى مەتالدى كىم ساتىپ الماق, مەملەكەت پە؟
ولاي بولسا ءوز التىنىن وزگەدەن ساتىپ الۋ قانشالىقتى ءتيىمدى؟ سۇراق كوپ. ينۆەستيتسيالىق جوبا دەپ جالاۋلاتىپ, جارنامالاي بەرگەنشە ونىڭ حالىق ءۇشىن قانشالىقتى پايدالى ەكەنىن جانە بولاشاقتا بەرەرى تۋرالى ويلانۋ كەرەك جانە بۇل تۋرالى جۇرتشىلىققا اشىق اقپارات بەرىلۋگە ءتيىس دەپ ەسەپتەيمىن. ينۆەستيتسيالىق جوبا جوعارى تەحنولوگيالاردى يگەرۋگە, تەحنيكا نەمەسە كۇندەلىكتى تۇرمىستا قاجەتتىلىكتى وتەيتىن ونىمدەردى شىعارۋعا باعىتتالعان بولسا ءبىر ءجون. جەر استىندا جاتقان حالىق قازىناسىنىڭ قىزىعىن جەكەمەنشىك كاسىپورىنداردىڭ كورۋىنە قارسىمىن. سۋدىڭ دا سۇراۋى بار. باعالى كەن تاۋسىلعان كۇنى شەتەلدىك ينۆەستور ۇيىنە قايتادى. ال جەرگىلىكتى حالىق نە ىستەمەك؟ ەكولوگيالىق زارداپتارىن كىم تارتپاق؟
P.S. پرەزيدەنتتىڭ قابىلداۋىندا كۇز ايىندا بولعان وبلىستىڭ بۇرىنعى اكىمى دە, جاقىندا كەلگەن جاڭا اكىم دە جوبا تۋرالى جۇمعان اۋىزدارىن اشپادى. نەگە؟ سونشا ءسوز بولعان شەتەلدىك ينۆەستوردىڭ قۇندى شيكىزات شىعارۋ جونىندەگى جوباسى سيىرقۇيىمشاقتانىپ كەتتى مە؟
ماقسات التىنبەك,
ادۆوكات
جامبىل وبلىسى
