مەملەكەت باسشىسى ەكى ەل دە كوپجاقتى ىقپالداستىقتى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋگە مۇددەلى ەكەنىن ايتىپ, بۇگىنگى ساپاردىڭ قارىم-قاتىناسىمىزدى نىعايتا تۇسۋگە تىڭ سەرپىن بەرەتىنى ءسوزسىز ەكەنىنە توقتالدى.
«بىرقاتار ۋاعدالاستىققا قول جەتكىزدىك. ءبىز ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستاردى نىعايتۋعا باسا ءمان بەردىك. قازىر الەمدەگى احۋال كۇردەلى ەكەنىن بىلەسىزدەر. وسىنداي قيىن كەزەڭدە كۇش جۇمىلدىرۋ وتە ماڭىزدى. قازاقستان – قىرعىز ەلىنىڭ نەگىزگى ساۋدا جانە ينۆەستيتسيا سالاسىنداعى سەرىكتەسىنىڭ ءبىرى. بىلتىر ءوزارا تاۋار اينالىمى 1 ميلليارد دوللارعا جەتتى. قازاقستان سوڭعى 15 جىلدا قىرعىز ەلىنە 1 ميلليارد دوللاردان استام تىكەلەي ينۆەستيتسيا قۇيدى. ونىڭ ىشىندە الەۋمەتتىك ماڭىزى زور جوبالار دا بار. جالپى, ەكونوميكالىق ىقپالداستىقتى ودان ءارى وركەندەتۋگە الەۋەتىمىز جەتەدى. ءبىز ساۋدا كولەمىن جاقىن ارادا 2 ميلليارد دوللارعا جەتكىزۋگە كەلىستىك», دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت بۇگىن ساۋدا-لوگيستيكالىق يندۋستريالىق كەشەننىڭ نەگىزى قالانعانىنا توقتالىپ, بۇل قادام وندىرىستىك بايلانىستار مەن ساۋدا-ساتتىقتى جانداندىرۋعا جول اشاتىنىن ايتتى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ءوزارا ساۋدا اينالىمىن قىسقا مەرزىمدە ەداۋىر ۇلعايتۋعا مول مۇمكىندىك بار. قازاقستان قىرعىزستانعا يمپورتتالاتىن جۇزدەگەن تاۋار ءتۇرىن قازىردىڭ وزىندە ۇسىنا الادى.
ء«بىز ونەركاسىپ ونىمدەرىن جانە باسقا دا تاۋارلاردى ەكسپورتتاۋعا دايىنبىز. بۇعان «Kazexport» كومپانياسى قولداۋ كورسەتەدى. قىرعىز ەلىنىڭ دە قازاقستانعا شىعاراتىن ونىمدەرى از ەمەس. وسى ورايدا, قولدا بار مۇمكىندىكتەردى بارىنشا پايدالانامىز دەپ ۋاعدالاستىق. سونداي-اق, ازاماتتاردىڭ شەكارادان ءوتۋىن جەڭىلدەتۋگە باسا نازار اۋداردىق. جۇك تاسىمالى راسىمدەرىن جەتىلدىرۋ جايىن پىسىقتادىق. سوڭعى جىلدارى بۇل باعىتتا بىرقاتار اۋقىمدى ءىس-شارالار اتقارىلدى. بىلتىر «قورداي» بەكەتى جاڭارتىلىپ, جولاۋشىلارعا ساپالى قىزمەت كورسەتىلە باستادى. باسقا دا بەكەتتەردى جاڭعىرتۋ تۋرالى كەلىسىمدەر بار. باستى ماقسات – شەكاراداعى تەكسەرىستەردى ازايتىپ, كولىك كەپتەلىسىن جويۋ», دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
اتالعان ماسەلەلەردى رەتتەۋ ءۇشىن مەملەكەت باسشىسى ەكى تسيفرلىق تەحنولوگيانى ەنگىزۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
پرەزيدەنت شەتەل ينۆەستورلارىنىڭ مۇددەسىن قورعاۋ ءىسى جالعاساتىنىن, بۇل جۇمىس قازاق كومپانيالارىنىڭ قىرعىزستانعا ينۆەستيتسيا سالۋىنا وڭ ىقپال ەتەتىنىن جەتكىزدى. سونىمەن قاتار قازاقستان كاپيتالىنىڭ قاتىسۋىمەن ىستىقكول وبلىسىندا كۇن ەنەرگياسى ستانتسياسىن سالۋ جوسپارلانىپ وتىر. جوبانىڭ قۇنى – 300 ميلليون دوللار. قاسىم-جومارت توقاەۆ سۋ-ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى قارىم-قاتىناستى ۇيلەستىرۋدى كەلەسى ماڭىزدى باعىت رەتىندە اتادى.
ء«بىز ترانسشەكارالىق سۋ رەسۋرستارى ورتاق بايلىق ەكەنىن تاعى ءبىر مارتە اتاپ كورسەتتىك. سۋ تاپشىلىعى ماسەلەسى جىلدان جىلعا كۇردەلەنىپ كەلەدى. بەدەلدى حالىقارالىق ەكولوگيالىق ۇيىمدار وسىنداي بولجام جاساپ وتىر. سۋ كەلەشەكتە كوپ بولمايدى, تاپشى بولادى. بۇل – انىق نارسە. سوندىقتان ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى بىرلەسكەن جۇمىستاردى قولعا الۋى قاجەت. ەكى ەلگە ورتاق وزەندەر ءاردايىم جۇرتتى جاقىنداستىرا تۇسۋگە دانەكەر بولۋى كەرەك. قازاقستان بارلىق مىندەتتەمەلەرىن تولىق ورىنداۋعا جانە ماڭىزدى جوبالاردى بىرلەسە ىسكە اسىرۋعا دايىن», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ەكى ەل پرەزيدەنتتەرىنىڭ كەزدەسۋلەرىندە مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستى نىعايتۋعا دا ەرەكشە ءمان بەرىلدى. سوڭعى جىلدارى رۋحاني بايلانىستى جانداندىرۋ باعىتىندا اتقارىلعان كوپتەگەن ءىس-شارانىڭ قۋانارلىق جاعداي ەكەنى اتاپ ءوتىلدى.
«بىلتىر سادىر نۋرگوجو ۇلىنىڭ قازاقستانعا ساپارى كەزىندە ەكى ەلدىڭ جاستارىن جاقىنداستىرا تۇسەتىن بىرقاتار ۋاعدالاستىققا قول جەتكىزگەن ەدىك. سونىڭ ناتيجەسىندە بۇگىن بىشكەكتە ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيليالى اشىلادى. بۇدان بولەك, ءبىز جاس عالىمدار ءۇشىن ءتۇرلى گرانتتار تاعايىندادىق. ولاردىڭ وزىق عىلىمي يدەيالارىنا مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ كورسەتىلەدى. مەن مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستى نىعايتۋ ءۇشىن ەكى ەل زيالىلارىنىڭ فورۋمىن جىل سايىن وتكىزۋدى ۇسىندىم», دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
بريفينگتە بەلگىلى بولعانداي بۇگىنگى كەلىسسوزدەر بارىسىندا ەكى ەل باسشىسى جاھاندىق جانە وڭىرلىك ماسەلەلەر تۋرالى پىكىر الماسىپ, حالىقارالىق تۇيتكىلدەر جونىندەگى ۇستانىمدارى ورتاق ەكەنىن اتاپ وتكەن. اسىرەسە, ورتالىق ازياداعى ىقپالداستىقتى تەرەڭدەتۋ ماسەلەسىنە نازار اۋدارىلعان. وسى ورايدا, كوپ ۇزاماي ايماق مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ كونسۋلتاتيۆتىك كەزدەسۋىن وتكىزۋگە ۋاعدالاستى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ەكىجاقتى جانە كوپجاقتى فورماتتاعى قارىم-قاتىناستار جالعاسادى. قازاقستان تاراپى قىرعىزستاننىڭ ەۋرازيا ەكونوميكالىق وداعىنىڭ توراعاسى رەتىندە اتقارىپ جاتقان جۇمىستارىن قولدايدى.
«قىرعىز باۋىرلارعا ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەسى اياسىنداعى قازاقستاننىڭ باستامالارىن قولداعانى ءۇشىن ريزاشىلىق بىلدىرەمىز. بۇگىنگى ساپار ەكى ەلدىڭ ىنتىماقتاستىعىن ودان ءارى نىعايتا تۇسەتىنى انىق. ۋاعدالاستىقتار مەن كەلىسىمدەر – سونىڭ ايقىن دالەلى», دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت 5 ماۋسىمدا ەلىمىزدە وتەتىن كونستيتۋتسيامىزعا وزگەرىستەر ەنگىزۋگە ارنالعان جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋمدى وتە ماڭىزدى ءارى تاريحي ءىس-شارا رەتىندە باعالاپ, قازاق حالقى ءوز تاريحىنداعى شەشۋشى كەزەڭگە كەلگەنىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى.
«جاڭا قازاقستان, ياعني ەكىنشى رەسپۋبليكا – بۇل شىن مانىندەگى دەموكراتيالىق قوعام دەگەن ءسوز. پرەزيدەنتتىك جۇيە ساقتالعانىمەن, پارلامەنتتىڭ ءرولى جانە ىقپالى ەداۋىر كۇشەيتىلەدى. حالقىمىزدىڭ ءۇنى جانە پىكىرى انىق ەستىلەتىن بولادى. مەن پرەزيدەنت رەتىندە وسى قۇقىقتىق رەفورمادان ەشقانداي ارتىقشىلىققا يا جەڭىلدىككە يە بولمايمىن. ماقساتىم – بۇكىل قوعامدا وڭ وزگەرىستەر جاساۋ, حالقىمىزعا جارقىن بولاشاقتىڭ جولىن اشىپ بەرۋ», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇل رەفورمامەن دەموكراتيالاندىرۋ ءۇردىسى اياقتالمايتىنىن, الدىمىزدا ۇزاق جول بار ەكەنىن ەسكە سالدى. پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, جاڭا رەفورمالار جالعاسا بەرەدى, بۇكىل قوعامىمىزدىڭ جۇيەسى جاڭارتىلادى.
ايانا توعانبەك
