ايتىستاعى قىزداردىڭ گەنەرالى

“مەن ايتىستى اسەلحان ار­قى­لى جاقسى كورىپ كەتتىم. بۇگىن­گىنىڭ اقىن سا­را­سى وسىنداي-اق بول­سىن...” فاري­زا اپاي, اقىن فاريزا وڭعار­سىنوۆا ءوت­كەن عا­سىر­دىڭ سەكسەنىنشى جىل­دارى­نىڭ باسىندا حالقىمىز­دىڭ باعا جەت­پەس مۇراسى – ايتىس­تى ءبىر بيىككە كو­تە­رىپ تاستا­عان ءسىڭلىسى تۋرالى وسىلاي دەپتى. ايتىسكەر اقىن مارجان ەس­جانوۆا اسەلحان اپكەسىن “اي­تىس­تاعى قىزداردىڭ گەنەرالى” دەپ جىر­عا قوستى. “وسەر ەلدىڭ بالا­لارى ءبىرىن-ءبىرى باتىر دەيدى” دەيتىن وسى شىعار. وڭتۇستىكتە اسەلحاننىڭ مە­رەي­تويىنا ۇزەڭگىلەس سەرىكتەرى قوس­تاناي­دان ءاسيا بەركەنوۆا, اتى­راۋ­دان ءجانيبا قاراساەۆا, اس­تا­نادان قونىسباي ابىلەۆ, شىعىس قازاق­ستان­نان اباش كاكەنوۆ باستاعان اقىندار كەلدى. س.سەيفۋللين اتىنداعى “دوس­­­­­تىق” ءۇيىنىڭ زالىندا تىڭ­داعان­دى دا, تىڭداماعاندى دا ارماندا قالدى­رىپ ايتىس وتسە, ج.شانين اتىن­­­­داعى وبلىستىق دراما تەاترىن­دا سالتانات­تى كەش شارىقتادى. وڭتۇستىكتە ەرگوبەك قۇتتى­باي­ ۇلىنداي ايتۋلى اقىن بولعان. قاشقانعا قۋىپ جەتەتىن, قۇمايدىڭ بارىن ۇمىتپا. اسىقپاي ۇكىم ەتەتىن, قۇدايدىڭ بارىن ۇمىتپا, – دەپ وتكەن ەرگوبەك اسەلحاننىڭ اتا­سى. قاي تويىن جاساسا دا اسەل­حان ۇلى اتاسىنا قۇران باعىش­تاپ با­رىپ باستايدى. بۇل جولى دا سول ءۇردىس بۇزىلماعان. وڭتۇستىكتەگى وڭدى ىستەردىڭ با­سىندا جۇرگەن وبلىس اكىمى اسقار مىرزاحمەتوۆ قۇتتىقتاۋ سوزىندە ءسىز تاۋەلسىزدىكتىڭ تۇعىرى مىقتى بو­لۋىنا حالىق اقىنى رەتىندە ۇلكەن ۇلەس قوستىڭىز, ۇرپاق ءتار­بيەلەدىڭىز دەدى. اكىمى اقىنىن ىزدەگەن جۇرت باقىتتى دەيدى. مە­رەيتويعا ارنايى كەلگەن وبلىس باس­شىسى اقىنعا اۆتوكولىك سىيعا تارتتى. سەناتور قۋانىش ايتاحانوۆ پار­­لا­مەنت سەناتىنىڭ توراعاسى قا­سىم­-جومارت توقاەۆتىڭ قۇت­تىق­تاۋ حاتىن وقىپ بەرىپ, اقىن شى­عار­ما­شىلىعىنا ءوزىنىڭ ۇلكەن قۇرمەت­پەن قارايتىنىن جەتكىزدى. استا­نا­دان دار­حان مىڭباي ءىنىسى قۇت­تىقتاۋ حات جىبە­رىپتى. اسەلحان­نىڭ “تۇلكى­باستىڭ الما اعاش­تارى بالاعىنا دەيىن گۇلدەيدى” دە­گەن ءسوزىنىڭ اۋدان­دا قا­نات­تى ءسوز­گە اينالىپ كەتكەنىن دە ءسۇي­­­سى­نىپ جازىپتى ونەر تابىس­تىرعان ءىنىسى. قوستانايدىڭ اقيىق قىزى ءاسيا بەركەنوۆا باستاعان اقىندار شىعىپ, وسى­دان ون بەس-جيىر­ما جىل بۇرىن­عى ايتىستاعى قىزىقتى ساتتەردى اڭگىمەلەدى. قادىر مىرزا ءالىنىڭ اقىن قارىن­داسىنىڭ شىعارماشىلىعى تۋرالى ايتقان ويلى پىكىرى, جازۋ­شى مارحابات بايعۇتتىڭ ازىلگە سۇيەي وتىرىپ بيىك باعا­لاۋى جۇرتقا جاعىمدى اسەر قالدىردى. قازاقتىڭ قارا ءسوزىنىڭ بىلگىرى قادىر اعامىز “جورتا ماقتاساڭ – سيىرعا ەر سالعانداي ءبىلىنىپ تۇ­را­دى, تىڭداۋشىنى جيرەن­دىرە­دى, ال يەسىنە لايىق شىن ماق­تاۋ ادام­نىڭ مارتەبەسىن وسىرەدى” دەپ ەدى. اسەلحان قازىر ايتىسقا تۇسپە­سە دە وڭ­تۇستىكتىڭ اقىن قىز-جىگىت­تەرىنە ۇس­تاز­دىعىن جالعاس­تى­رىپ كەلەدى. سالتا­ناتتى كەشتى جۇرگىزىپ وتىرعان كوپەن امىربەك اكۆاريۋم­دا وسكەن بالىقتار­دى سىناپ كور­مەككە تەڭىزگە جىبەر­گەن­دە ولاردىڭ ەكى مەتر ءارى, ەكى مەتر بەرى ءجۇزىپ, اشىق تەڭىزگە شىق­پاي قويعا­نىن مىسالعا كەلتىرگەن. بالىق بولىپ جارال­عالى كورگەنى تار اكۆاريۋم بول­عان سوڭ ءورىسىنىڭ تارىلعانى دا. ەرگوبەكتەي اقىن اتاسىنىڭ شى­­عار­مالارىن جاتتاپ ءوسىپ, كوپ­باي­داي اقساقالدان باتا العان اسەل­حان ايتىس ايدىنىنا بەكارىس شويبەكوۆتەي نار­كەس­كەن جىگىتتەردى الىپ شىقتى. باۋ­لىدى, توماعاسىن سىپىردى. مارجان ەسجانوۆا, اقمارال لەۋ­باەۆا, اينۇر جاپپار­قۇلو­ۆالاردىڭ قولتىعىنان دەمەدى. اسەلحان جازبا اقىن رەتىندە دە مىقتى. حالىقتا ء“بىر كۇندىگىن ويلا­عان كۇرىش ەگەدى. ونجىل­دىعىن ويلا­عان اعاش ەگەدى. ءجۇز جىلدىعىن ويلاعان ادام تاربيەلەيدى” دەگەن عيبراتتى ناقىل بار. ايتىستىڭ اقتاڭگەرى بولعان اسەل­­حان بۇل كۇندە ويلى, ماعى­نالى ولەڭى­نىڭ قۋاتىن يماندى­لىقتان تاپقان. قيا باسقانداردى تاۋبەگە شاقىرىپ, اباي, ءشا­كارىم اتا­لارىنىڭ ۇلگىسىمەن ىزگىلىك­كە, ادام­گەرشىلىككە, بيىك ماقساتتارعا باۋلۋ ءۇشىن جىر جازىپ ءجۇر. اقىننىڭ سالتاناتتى كەشى شىعارماشىلىعىمەن استاسىپ, جۇرتقا تاعىلىم الارداي كوڭىل-كۇي سىيلادى. باقتيار تايجان, شىمكەنت.