ساليقالى قوردىڭ سالىمشىسى بول

ەگەر بۇگىندە ەل ءتۇرلى قارجىلىق ساياساتقا كۇمانمەن قارايتىن بولسا, ونىڭ سەبەبى از ەمەس. كەشەگى كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا بۇكىل تاپقان-تايانعانىن جيناق بانكتەرىندە كۇيدىرگەن ەلدىڭ وكىنىشى ءالى وكسىتىپ جۇرگەندەردى تابۋ قيىن ەمەس. ونىڭ ۇستىنە ۇزدىكسىز ينفلياتسيانى, ۆاليۋتانىڭ دەۆالۆاتسياعا ۇشىراعانىن, اياق استىنان كەلىپ كيلىككەن داعدارىستى كورگەن حالىقتىڭ كوڭىلى سەكەمشىل. ءدال وسىنداي جاعدايدا جۇمىس ىستەپ جاتقان ەلىمىزدىڭ جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورلارىنا سالىمشىلاردىڭ سەنىمىنەن شىعۋ ءۇشىن ەكى ەسە تەر توگۋگە تۋرا كەلەدى. ەندەشە, سالىمدارىمىزدى سەنىپ تاپسىرعان جيناقتاۋشى زەينەتاقى قور­لارى جىلدار بويى بەينەتتەنىپ جي­ناعان سالىمدارىمىزدىڭ زەينەتىن كورۋگە كەپىلدىك بەرە الا ما؟ وسى جال­پى سۇراققا – جالقى دا ناقتى جاۋاپ بەرۋ ءۇشىن “ۇلار ءۇمىت” زەينەتاقى قورىنىڭ قىزمەتىنە ءۇڭىلىپ كورۋدى ءجون سانادىق. نەگە تاڭداۋ “ۇلار ۇمىتكە” ءتۇستى؟ ويتكەنى, اتالمىش زەينەتاقى قورى ەلىمىزدە العاشقىلاردىڭ قاتا­رىندا اشىق ساياسات ۇستانعانىن باق وكىلدەرى ۇدايى ايتىپ تا جازىپ تا كەلەدى. ءوز قىزمەتىن بۇكپەسىز جاريا ەتىپ, وعان قوسا, سالىمشىلارىنىڭ جيناقتارىن دا ايتارلىقتاي وسىرۋگە قول جەتكىزگەنىن مالىمدەپ وتىر. ءما­سەلەن, 2009 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا سالىمشىنىڭ ءاربىر 100 مىڭ تەڭگەسىنە 22 مىڭ تەڭگەدەن ينۆەستي­تسيالىق كىرىس كەلتىرىلگەن. مۇنداي كور­­سەت­كىشپەن قازىرگە ماقتانا قوياتىن قا­زاقستاندا وزگە زەينەتاقى قورى جوق. ونىڭ ۇستىنە اتالمىش قور سوڭعى 12 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا دا كوشباسشىلىق پوزيتسياعا كوتەرىلدى. قوردىڭ كاسىپقوي مەنەدجەرلە­رى­نىڭ پايىمدى قادامى جاڭىلىستىر­ما­عانى انىق اڭعارىلادى. ءوز سالىمشى­لارىنىڭ 98 پايىزى زەينەت جاسىنا جەتۋگە ەرتە ەكەندىگىن ەسكەرە وتىرىپ, “ۇلار ءۇمىت” تابىسى تومەن وبليتسيا­لار­عا ەمەس, مەرزىمى ۇزاقتاۋ بولسا دا اي­تارلىقتاي كىرىس كەلتىرەتىن سا­لي­قا­لى كومپانيالاردىڭ اكتسيالارىن سا­تىپ الۋعا ۇمتىلعانى ۇتىمدى قا­دامداردىڭ قاتارىنان كورىنەدى. ولاي دەيتىنىمىز, نارىق قايتا جاندانىپ كەلەدى جانە مۇنداي جاعدايدا ۇلتتىق اۋقىمداعى كومپانيالار مەن جۇيە­قۇرۋشى كومپانيالاردىڭ اكتسيالارى قىمباتتاماسا, ارزاندامايتىنى انىق. ساتىپ الىنعان لۋكويل, گازپروم سىندى ساليقالى كومپانيالاردىڭ اكتسيالارىنىڭ باعاسى بارلىق كەزدە قۇنىن جوعالتپاق ەمەس. قاراپايىم سالىمشىلار ءۇشىن مۇنداي قارجىلىق تەتىكتەردى بىلە جۇرگەن ارتىقتىق ەتپەيدى. مۇنان دا بولەك, اتالمىش قور اك­تسيالاردىڭ حالىقارالىق جانە ءور­كە­نيەتتى نارىقپەن قويان-قولتىق جۇمىس ىستەپ وتىر. مۇنداي جەتىلدىرىلگەن, ۋا­قىت تەزىنەن وتكەن نارىقتا ايلا-شار­عى دا از بولادى. سوندىقتان دا “ۇلار ءۇمىتتىڭ” سالىمشىلارى حالىقارالىق نارىق نورمالارى ارقىلى كوزسىز ءتا­ۋە­كەلدەردەن قورعالعان دەۋگە نەگىز بار. ەڭ باستىسى “ۇلار ءۇمىت” – ەلى­مىز­دەگى نارىقتىق قۇنى بويىنشا ين­ۆەس­تيتسيالىق قۇرالدارى باعالانعان ء(تۇر­لى ەسەپتىك ساياساتتارمەن) جالعىز قور. بۇل باعالاۋدىڭ ەڭ سەنىمدى دە بىرەگەي تەتىگى. ياعني, اكتسيا ساتۋعا بو­لا­تىن باعامەن باعالانۋى ءتيىس. مۇن­داي ءادىل باعا جوق قورلاردا تومەن­دە­گىدەي كەلەڭسىز جاعدايلار ورىن الۋى ابدەن مۇمكىن: ءبىر سالىمشى قوردان شى­عادى دا باسقا قورعا جي­ناق­تا­رىن (شىن مانىندە جوق, جوعارى ب­ا­عالانعان اكتسيالار بويىنشا) اكەتەدى, ال قوردا قالعان كەلەسى سالىمشى – ەشتەڭە دا الا الماي قالۋى كادىك. قۇرالداردى نەگىزسىز قىمبات باعالاۋ ءتۇپتىڭ تۇبىندە اكتسيالاردىڭ بەلگى­لەنگەن باعاسىنان ارزانعا ساتىلىپ, ءتىپتى ساتىلماق تۇگىلى وتپەي دە قالۋى مۇمكىندىگىنە اكەلىپ سوعادى. ياعني, قور­جىننىڭ ساپاسى ناشارلايدى. ونىڭ ۇستىنە داعدارىس جاعدايىندا ىشكى نارىقتا دەفولتتىق كومپا­نيا­لاردىڭ بار ەكەندىگىن ۇمىتپاۋ قاجەت. قورجىننىڭ قۇنى قۇلدىرادى دەگەنشە سالىمشىلاردىڭ پوزي­تسيا­سى دا قۇردىمعا كەتە باستادى دە­ڭىز, ياعني رەتتەۋشى نورمالار ورىن­دالماي, قور داعدارىسقا بوي الدىرا باستايدى. ەگەر سالىمشى قورجىننىڭ جاع­داي­ىنان حاباردار بولىپ وتىرسا – كەلە­شەگىنەن دا حاباردار بولىپ وتىرادى دەگەن ءسوز. وكىنىشكە وراي, ەلىمىزدەگى ءوز­گە قورلاردىڭ قورجىنى – قارا ءجا­شىك سياقتى, ىشىندە نە بولىپ جات­قانىن قۇمالاق سالىپ تا ءبىلۋ قيىن. قۇر سوزگە مىنا قۇبىلىپ تۇر­عان زاماندا سەنۋگە بولا ما؟ وسىنداي جاعدايدا “ۇلار ءۇمىت” زەينەتاقى قورىنىڭ اشىق ساياسات ۇس­تا­نىپ وتىرعانى قوردىڭ ءوزىن دە, سا­لىم­­­شىلاردى دا اداستىرماعانىن كور­­­سەتەدى. اشىق ساياسات بار جەردە ادال­دىق دا جاۋاپكەرشىلىك تە بار. وسى ارادا 2012 جىلعا قاراي اتال­مىش زەينەتاقى قورى ستراتەگيالارى ءتۇرلى تابىستىلىق پەن قۇرالدارعا با­عىتتالعان, قورجىننىڭ ءۇش ءتۇرىن ەن­گىزبەك: اگرەسسيۆتى, كونسەرۆاتيۆتى جانە تەڭدەستىرىلگەن. ال تاڭداۋدى سالىم­شى­نىڭ ءوزى جاسايدى. بۇل قارجى قۇ­رال­دارىنىڭ قالاي جۇمىس ىستەيتىندىگى, قانداي كىرىس اكەلەتىنى جايلى قور ءوز سالىمشىلارىنا ماقالالار ارقىلى بايانداپ, قوردىڭ call-ورتالىقتارى ار­قىلى تۇسىنىكتەمەلەر بەرىپ وتىرماق. قىسقاسى, قور ءوز سالىمشىلارى ءۇشىن قارجىلىق كەڭەسشىنىڭ دە قىزمەتىن اتقاراتىن بولادى. ايناش ەسالي, الماتى.