قازاقستان • 06 مامىر، 2022

حال قالاي، قازاق الەمى؟

12670 رەت كورسەتىلدى

قۇداي تاعالا جاراتقان 18 مىڭ عا­لام­­­نىڭ ءبىر بولشەگى – قازاق الەمى. وسى­ناۋ قازاق الەمى جارقىراپ تۇرعان جوق، جۇ­پى­نى دا ەمەس، بىراق «اتتەگەن-اي­لا­رى­مىز» كوپ.

بۇگىنگى قازاق الەمىنە كوڭىلى تولمايتىن جاماعاتتىڭ قاراسى قالىڭ. ولاردىڭ اراسىندا ىشتەي كۇيىپ-جانىپ، بىقسىپ-باسىلا ىشتەن تىناتىنداردى دا، مازالاعان ماسەلەسىن جالپاق جۇرتقا مۇڭىن شاققانداي بولىپ اشىق ايتىپ جۇرگەندەردى دە كۇندە كورەسىڭ. ولاردىڭ قازىرگى قازاق الەمىنە ىزاسى كەلەدى ءارى شىن جانى اشيدى. ەڭ وكىنىشتىسى سول – قازاق بالاسىنىڭ جارتىسى وزگە الەمدە ءجۇر. بۇگىنگى تارتىپ وتىر­عان تاقسىرەتىمىزدىڭ ۇلكەنى دە وسى. بەتى بەرى بۇ­رىل­ماعانداردى اياعىڭ كەلمەيدى، ولارعا قا­راپ اشۋلاناسىڭ. ويتكەنى ولار بۇگىنگى قازاق قوعامىن قولداۋدىڭ ورنىنا قارسى تاراپتىڭ قولجاۋلىعى، قولشوقپارى بولۋدا. ولاردىڭ وسىنداي كەپتە جۇرگەندەرىن زارلاپ تۇسىندىرگىڭ، نەنىڭ ءجون ەكەنىن ۇقتىرعىڭ كەلەدى. بىراق ۇقپايدى عوي، ۇقپايدى. ءيا، ۇقپايدى، الايدا سول ءۇشىن ولار عانا كىنالى مە؟ جو-جوق. وسى تۇستا ءبىر كىلتيپان بار، ول – ولاردى وزىمىزگە تارتا الماي، جان دۇنيەمىزدەگى رياسىز پەيىلىمىزدى، ءىستىڭ دۇرىس باعىتىن تۇسىندىرە الماي جۇرگەن السىزدىگىمىز. قازاق الەمىنە وزگە جۇرتتىڭ رۋحاني كەڭىستىگىندە «سەمىرگەن» قاراكوزدەرىمىزدى كوپتەپ تارتۋعا دارمەنسىزدىگىمىز، شاراسىزدىعىمىز قاشانعا دەيىن سوزىلاتىنى تاعى بەلگىسىز.

بۇگىنگى قازاقتى وزگەنىڭ جەتەگىندە كەتۋگە بەيىم تۇرار ەرمەلىگىمىز ابدەن اۋرەلەۋدە. مىنا الماعايىپ، بەتالىسى بەيمالىم زاماندا «وزىڭە ءوزىڭ بەرىك بول، كورشىڭدى ۇرى تۇتپا»، دەپ ءىس قىلۋعا ەركىمىز جوق سەكىلدى. بۇل ەركىمىزدى ەرمەلىگىمىز شىنجىرلاپ تاستاعانداي.

قازاق الەمىنىڭ بۇگىنگى كەيپىنە سانا كوزىمەن ۇڭىلسەڭىز، يت جۇلمالاپ تاستاعان توقتىنىڭ تەرىسىندەي. كىم كورىنگەننىڭ ويىنشىعىنا اينالعانداي. قازاق الەمىنىڭ رۋحاني شەكاراسى، رۋحاني كەڭىستىگى اشىق-شاشىق. كۇزەتسىز قالعان، شارباعى اڭعال-ساڭعال باۋ-باقشا ءتارىزدى. يەسى كوشىپ كەتكەن ەسكى ۇيدەي ۇڭىرەيەدى. قازاق الەمىن شىعىستان نە باتىس­تان سوققان ىزعىرىق جەل استاڭ-كەستەڭ ەتىپ جاتىر. قازاق الەمىنىڭ «ەرنىن» وڭتۇستىكتەن نە سولتۇستىكتەن ەنتەلەگەن اڭىزاق كەپتىرىپ بارادى. بىراق ولارعا قارسى ارەكەت جوق.

بىزگە قازىر كوزى كۇلگەن، جىلميىپ ايەل­دەر­شە كيىنگەن كورەي نە جاپون الەمى قىزىق ءارى سۇيكىمدى. بىزگە قازىر ءتىسى اقسيىپ وتىرىك كۇلگەن قىتاي الەمى دە قادىرىن ارتتىرعىسى كەلىپ جانىعۋدا. ءدىنىن بۇلداپ، ءدىن قارىنداستىعىن العا تارتىپ، بۇركەنىپ الىپ بۇرتيىپ، جالعان سىپايى ءتۇر تانىتىپ تۇرلەنگەن پارسىسى بار، ارابى بار ءوزارا ۇقساستاۋ كەلگەن ءبىر الەم وزىنشە ءجون سىلتەگىسى كەلەدى. سىرتى جىلتىراپ، ونەرى مەن وزىق دۇنيەسىنە ءپالسىنىپ، ءوزىنىڭ ىڭعايىنا كوندىرىپ، ەرىك بەرسەڭ جۇندەي ءتۇتىپ، تۇتە-تۇتەڭدى شىعارۋدان وزگە ويى جوق باتىس الەمى مياۋلاپ ميدى اشىتا، سەن قالاساڭ دا قالاماساڭ دا ىشىڭە ەنىپ الىپ بىلگەنىن ىستەپ باعۋدا. باتىس الەمىمەن تانىم-تۇسىنىگى الشاق ەمەس، بەيپىل اۋىز، قيت ەتكەنگە پىشاعىن الا جۇگىرەتىن تەنتەك بالا سەكىلدى، وزىمىزگە تانىس تاعى ءبىر الەم بىردە ك ۇلىپ، بىردە بەدىرەيىپ بەرەكەنى الۋمەن جۇيكەگە ءتيىپ-اق ءبىتتى. ال وسىناۋ تاراپتاردان قاعاجۋ كورگەن قازاق الەمىنە كىم بولىسادى، وۋ، اعايىن؟

قالاي دەسەك تە قازاق الەمى ءوز جەرىندە، ءوز كەڭىستىگىندە قاعاجۋ كورۋدە. بۇلاي دەمەسكە لاجىمىز جوق. ەڭ سوراقىسى – قازاق الەمىنە وزگە ەمەس كوپ قانداسىمىز شەكەسىنەن قاراۋدا. مۇندايدىڭ بۇلتارتپاس دالەلدەرىن كۇن سا­يىن كەزدەستىرەمىز. ماسەلەن، تاياۋدا عانا ەڭسەلى دەپ جۇرگەن ەلوردامىزدا قازاقتىڭ جاپ-جاس انالارى قازاقتىلدى مەكتەپتە ءورىستىلدى سىنىپتار اشۋدى تالاپ ەتىپ تەپسىندى. ال كەرەك بولسا. مۇندايلار مىڭداپ سانالادى. جاعداي شىنىندا ءماز ەمەس. وسى «تەپسىنۋ» باسقا ەمەس، ءدال ءوزىمىزدىڭ قاراكوزدەرىمىزدىڭ تاراپىنان تۋىنداعانىن ويلاعاندا قالاي كۇيىنبەسسىڭ؟ ويباي-اۋ، قازاققا قازاقتىڭ وسىلايشا قارسى كەلۋى ۇيات ەمەس پە. مىنە، بۇل ناعىز باتپاققا باتۋ. بۇل وتىز جىلدان استام ۋاقىتتان بەرى تاۋەلسىزدىكتىڭ شاپاعاتىندا كەلە جاتقان حال­قىمىزعا دا، اتقارۋشى بيلىككە دە ۇلكەن سىن. ەستى جۇرت ءوز الەمىن قىزعىشتاي قورعاۋ كەرەك ەدى، ولاي بولماي تۇر. ءوزىن ءوزى سىيلايتىن ەل اتا-باباسىنىڭ ۇلى جولىنا تۇسۋدە ەشتەڭەدەن ايانباي، بۇگىنى مەن بولاشاعىن وسىناۋ تەرەڭنەن تامىر تارتقان دارا جولعا باعىتتاۋدى باستى مۇرات ەتسە كەرەك. ال ءبىز ءالى كۇنگە وزگەنىڭ جاسىعىنا جاناسىپ، جامانىن ماقتاپ، جارىمجان كوڭىلىمىزدىڭ قۋىسىن باسقانىڭ بايانسىز دۇنيەسىمەن تولتىرۋدى دوعارار ءتۇرىمىز جوق.

بار قازاقتىڭ جان دۇنيەسى، جان قالاۋى ءبىر ارنادا توعىسپاي ءىس وڭبايدى. جەمە-جەمگە كەلگەندە بۇل قاۋىپسىزدىك، تاۋەلسىزدىكتى ساقتاپ قالۋ ماسەلەسى. سوندىقتان قازاق الەمىن تاس-ءتۇيىن، ءبىرتۇتاس الەم ەتپەي ۇيقىمىز تىنىش بولماۋعا ءتيىس. ايتپەسە، كۇندەردىڭ كۇنىندە قازاقتىڭ كوپتەگەن بالاسى اركىمنىڭ قولشوقپارى، قولجاۋلىعى، ءوز اناسىنا قول كوتەرۋدەن تارتىنبايتىن ماڭگۇرت بولىپ كەتەتىنىنە كۇمانىڭىز بولماسىن.

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار