تانىم • 28 ءساۋىر، 2022

بەيبىتشىلىككە قورعان بولعان بىتىمگەرلەر

36 رەت كورسەتىلدى

وتكەن عاسىردىڭ اياعىندا كەڭەس وداعى ىدىراپ، ونىڭ قۇرامىندا بولعان وداقتاس رەسپۋبليكالار تاۋەلسىزدىككە ۇمتىلعان ەلەڭ-الاڭ جىلدارى الەم نازارىن اۋدارعان وتتى وقيعا – تاجىك-اۋعان شەكاراسىنداعى قاقتىعىس ەدى. بيىل بۇل وقيعاعا 30 جىل تولىپ وتىر. وسىعان بايلانىستى جاقىندا ەلوردا تورىندە ورنالاسقان اسكەري-تاريحي مۋزەيدە «ەرلىككە جەتەلەگەن جول» اتتى كورمە اشىلىپ، مىڭعا تارتا ءارتۇرلى جادىگەر كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنىلدى.

بيىل 30 جىلدىق داتاسى بەلگىلەنىپ وتىرعان تاجىك-اۋعان شەكاراسىنداعى وقيعانىڭ وتكەن تاريحىنا توقتالساق، سول تۇستا تمد ەلدەرىنىڭ باسشىلارى قابىلداعان «تاجىكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋعانستانمەن مەملەكەتتىك شەكاراسى ۋچاسكەسىندە جاعدايدى تۇراقتاندىرۋ جونىندەگى شارالار تۋرالى» شەشىمىنە سايكەس 1992 جىلى 7 قىركۇيەكتە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قورعانىس ءمينيسترى، ارميا گەنەرالى ساعادات نۇرماعامبەتوۆ ارنايى بۇيرىق شىعارىپ، تاجىك-اۋعان شەكاراسىندا بىتىمگەرلىك مىندەتىن اتقارۋ ءۇشىن قازاقستاندىق 35-ءشى جەكە گۆارديالىق اۋە-دەسانت بريگاداسىنىڭ 300 جاۋىنگەرى اتتانعان بولاتىن.

قازاقستاندىق بىتىمگەرلەر 1993 جىلدىڭ ماۋ­سىمىنان باستاپ، 2001 جىلدىڭ اقپانىنا دەيىن سەگىز جىل بويى ۇزدىكسىز اۋىسپالى تۇردە اسكەري بورىشىن مۇلتىكسىز اتقارا ءبىلدى. تۇتاس العاندا، سەگىز جىل ىشىندە 10 مىڭنان استام قازاقستاندىق ساردار مەن سارباز تمد مەملەكەتتەرىنىڭ وڭتۇستىك شەكاراسىن قورعاۋعا قاتىستى. ءىس جۇزىندە بۇلار قازاقستاننىڭ العاشقى بىتىمگەرلەرى رەتىندە تاريحتا قالدى.

«بۇلارعا جۇكتەلگەن نەگىزى ماقسات – تاجىكستان رەسپۋبليكاسىندا جالپى جاعدايدى تۇراقتاندىرۋ; توتەنشە جانە باسقا گۋمانيتارلىق كومەكتى دەر كەزىندە قورعاپ جەتكىزۋ; بوسقىنداردىڭ ۋاقىتشا جانە تۇراقتى مەكەنجايلارىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قورعاۋ شاراسىمەن قاتار، جوعارىدا اتالعان ماق­ساتتار ءۇشىن قاجەتتى ينفراقۇرىلىم جانە دە ومىرلىك ماڭىزى بار نىسانداردى قورعاۋعا جاردەمدەسۋ بولاتىن»، دەدى شاراعا قاتىسىپ ءسوز سويلەگەن تاجىكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قازاقستانداعى ەلشىلىگىنىڭ حاتشىسى باحادۋر اليبەكوۆ.

كورمە ەكسپوزياتسياسىنا قويىلعان جۇزدەگەن جادىگەردەن باسقا، ارنايى قويىلعان اقپاراتتىق تاقتادا بادىزدەلگەن مالىمەتتەردە، سەگىز جىلعا سوزىلعان تاجىك-اۋعان شەكاراسىنداعى وقيعا كەزىندە 60 مىڭنان استام ادام قازا بولسا، بوسقىندار سانى ءبىر ميلليونعا جەتكەنى تۋرالى جازىلىپتى. سونداي-اق ۇجىمدىق كۇشتەر تاراپىنان تاجىكستاننىڭ بيىك تاۋلى ايماقتارىنا ءبىر مىڭ توننادان استام گۋمانيتارلىق كومەك جەتكىزىلىپ، 40 مىڭ بوسقىن كولونناسىن كۇزەتۋ جانە الىپ ءجۇرۋدىڭ شاراسى قاراستىرىلۋمەن قاتار، دالالىق جەرلەردە 100-دەن استام مينا زالالسىزداندىرىلىپ، 40-تان استام تىرشىلىك نىسانىن (سۋ قويماسى، استىق قامباسى ت.ب.) قورعاۋ مىندەتى ابىرويلى اتقارىلعانى جايىندا اقپاردى وقىدىق.

سونىمەن قاتار كورمە سورەسىنە قويىلعان جا­ۋىنگەرلىك مۇرالار ىشىندە قازاقستاندىق سارباز رادجان باتىرحانوۆتىڭ جەكە زاتتارى ايرىقشا كوز تارتادى. تاجىك-اۋعان قاقتىعىسىنىڭ باتىرى رادجان ءارمي ۇلى 1975 جىلى 27 قاڭتاردا شىعىس قازاقستان وبلىسى كاتونقاراعاي اۋىلىندا تۋعان. 1993 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ قاتارىنا شاقىرىلىپ، كۇرشىم ۆزۆودىنىڭ جەكە قۇرامىندا قىزمەت اتقارىپتى. 1994 جىلى 28 قىركۇيەك كۇنى شەكارانى بۇزىپ وتپەك بولعان 200-گە تارتا سودىرمەن قاقتىعىستا ەرلىكپەن قازا تاپقان. كىشى سەرجانت ر.باتىرحانوۆ وسى ەرلىگى ءۇشىن پرەزيدەنت جارلىعىمەن ءىى دارەجەلى «ايبىن» وردەنىمەن ماراپاتتالسا، تۋعان جەرى كاتونقاراعاي اۋىلىندا باتىردىڭ ەسىمى مەكتەپ پەن كوشەگە بەرىلىپتى.

سوڭعى جاڭالىقتار

بۇعىبۇلاۋ

قازاقستان • كەشە

جۇزە ءبىلۋ – ءومىر

قوعام • كەشە

ولكەتانۋشى

قازاقستان • كەشە

كەبەنەك

تاريح • كەشە

ساۋكەلە

ونەر • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار