– شىنار جەڭىسقىزى, ادەتتە ارتىستەر «بەتەگەدەن بيىك, جۋساننان الاسا» كەلەدى, دەگەنمەن ءسىزدى تەاترداعى وي-پىكىرىن تايسالماي تۇرىپ اشىق ايتاتىن وتكىر مىنەزدى ارتىستەردىڭ قاتارىنان كورەتىن ەدىك. م.اۋەزوۆ اتىنداعى ۇلتتىق تەاتردىڭ اپتالىق لەزدەمەلەرىندە كەمشىلىكتى باتىل ايتاتىنىڭىزعا تالاي كۋا بولعانمىن. بەتكە ايتىلاتىن شىندىق كوپ ادامعا ۇناي بەرمەيدى عوي, شىندىق سىزگە نە ءۇشىن كەرەك؟
– تەاتر ونەرى – ءاربىر العان تىنىسىڭ قۇلاققا ەستىلەتىن ءتىرى اعزا ىسپەتتەس. بۇل ونەردە ۇساق-تۇيەك بولمايدى, ءبارىنىڭ ماعىناسى بار, اتقاراتىن قىزمەتى بار, سەبەبى جالپى تەاتر ونەرىنىڭ ءونىمىن جاسايتىن رەجيسسەر, دراماتۋرگ, اكتەر دەگەن ماماندىق يەلەرى ءبىر-بىرىنە تاۋەلدى جانە ءبىرىنسىز ءبىرىنىڭ كۇنى جوق. جاۋاپكەرشىلىگى جالعىز ادامعا عانا تيەسىلى ەمەس, ۇجىمدىق ونەر بولعاندىقتان, وعان كەمشىلىكتىڭ ءتان بولۋى زاڭدى دا. جاس كۇنىڭدەگى ۇلكەننىڭ بەتىنە جاسقانا قارايتىن ۇياڭ مىنەزىڭ قاتالدىقپەن الماسپاسا دا, ۋاقىت تەزىنەن وتكەننەن كەيىن كوپ نارسەگە كوزقاراسىڭ وزگەرىپ, ءبارىن ءوز اتىمەن اتاۋدى ۇيرەنەدى ەكەنسىڭ. سىپايى بولعان جاقسى, ال ادال بولۋ ودان دا گورى جاقسىراق. ونەر اكادەمياسىن بىتىرگەن تۇلەكتەر تەاتردىڭ كوركەمدىك كەڭەسى مۇشەلەرىنىڭ الدىندا ءان ايتىپ, بي بيلەپ, ولەڭ وقىپ, بار قابىلەتىن كورسەتىپ جۇمىسقا قابىلدانادى. كەيبىرى ءان جاعىنا مىقتى بولسا, درامالىق جاعى كەمشىن تارتىپ تۇرادى, كەيدە كەرىسىنشە, كەيبىرى مونولوگتى مىقتى وقىعانىمەن, باسقا ونەرگە شورقاق كەلەدى. تەاترداعى كوركەمدىك كەڭەستىڭ مۇشەسى بولعاننان كەيىن بادىرايىپ تۇرعان كەمشىلىككە كوزىمدى جۇمىپ قاراي المايتىنىم راس, شىمبايىما باتىپ تۇرعان شىندىقتى اقتارىپ ايتىپ سالعىم كەلىپ تۇرادى. ويتكەنى بۇل ونەرگە قيانات. وسى قازاقستانداعى قاي تەاترعا بارساڭ دا, بوسقا جۇرگەن كەمتالانت وقۋشىلار جەتىپ ارتىلادى. ماڭداي تەرىڭدى سورعالاتقان ەڭبەكقور تالانت بولساڭ ەشكىم دە جولىڭا توسقاۋىل بولا المايدى. ال «مىناۋ مەنىڭ وقۋشىم», «مىناۋ مەنىڭ باۋىرىم» دەگەن كوزقاراس ۇستەمدىك قۇرىپ تۇرعاندا, ساحنا ونەرى ەشقاشان وركەندەمەيدى. ونەردىڭ ءيىسى مۇرنىنا بارمايتىندار «قانداي جولمەن بولسا دا تانىلامىن» دەگەندى ۇران ەتىپ الادى دا, ولارعا ەرىك بەرسەڭ «ونەر دەگەن قۇرباندىقتاردىڭ ۇستىمەن ءجۇرىپ ءوتۋ» دەگەن جارىمجان تۇسىنىگىنە ساي, جان-جۇرەگى تازا, ونىسى ويىن ورنەگىنەن كورىنىپ تۇراتىن تالانتتاردى شىمىرىكپەي تاپتاپ وتە شىققىسى كەلىپ تۇرادى. بۇل – ادىلەتسىزدىك, مۇندايعا كوز جۇمىپ قاراۋعا بولمايدى.
مەنىڭ باقىتىم – ۇلتتىق تەاتر ونەرىمىزدىڭ قابىرعاسىن قالاعان ۇلىلاردىڭ كوزىن كورگەنىم, داۋىسىن ەستىگەنىم, ونەرىنەن كوزىمدى الا الماي سۇقتانا قاراپ, سۇيسىنگەنىم. ول كىسىلەر ساحنادا ويناپ جاتقاندا بۇكىل تەاتردى باۋراپ تۇراتىن اۋراسىن سەزىنىپ تاماشالاۋدىڭ ءوزى عانيبەت ەدى. ونەر ورتاسى بىتپەيتىن باسەكە, ماڭگى مايدان بولعان سوڭ ول كىسىلەردە دە قاتەلىك بولعان شىعار, بىراق ونەر جولىن تاڭداعانىمدا, ادامدىعى مەن ادالدىعى, قاراپايىمدىلىعى مەن كىشىپەيىل مىنەزى قاتار ورىلگەن سول اپالارىم مەن اعالارىمداي بولسام دەپ كەلدىم. كەيىنگى ءوز قاتارلاستارىمنىڭ بويىنان ونەرگە دەگەن ءدال سونداي ادالدىقتى, جانكەشتىلىكتى كورە الماعان سوڭ دا كۇيىنەتىن شىعارمىن.
– دەگەنمەن ايگىلى ادامداردىڭ كوپشىلىگى ونەر مەن شەبەرلىك شىڭداۋدا تەاتر ىشىندەگى «اعىس استى» تەكەتىرەستەر مەن كوزگە كورىنبەيتىن تارتىستاردىڭ دا پايداعا اساتىنىن ايتىپ جاتادى. قاتارلاس ارىپتەستەرىڭىز سەريالدارعا ءتۇسىپ, ەندى تانىلا باستاعاندا, ءسىز سوناۋ 1990 جىلداردىڭ سوڭىندا تەلەۆيزيا ارقىلى كوپشىلىككە تانىلىپ, جۇلدىز بولىپ ءجۇردىڭىز ەمەس پە؟
– م.اۋەزوۆ تەاترىنا كەلگەلى وتىز جىلدان اسىپ بارادى.ۇستازىم, پروفەسسور رابيعا قانىباەۆا ۇستازداردىڭ ۇستازى ەدى عوي. ءبىز ينستيتۋتتى بىتىرەتىن كەزدە ول كىسى شاكىرتتەرىنىڭ ونەرىن كورسەتۋ ءۇشىن م.اۋەزوۆ تەاترىنىڭ سول كەزدەگى كوركەمدىك جەتەكشىسى ءازىربايجان مامبەتوۆتى شاقىرماق بولدى. الايدا ول كىسى ءبىزدىڭ كۋرستىڭ ونەرىن كەلىپ كورۋگە مۇمكىندىگى بولماعانىمەن, ءبىر جىلدان كەيىن مەنى م.اۋەزوۆ تەاترىنا جۇمىسقا قابىلدادى. تەاتردا جۇمىس ىستەي باستاعانىمدا بايقاعانىم, بۇل جەردە جانىندا ۇستازى, وقىتۋشىسى جوق جالعىز ءارتىس مەن بولىپ شىقتىم. قالعان ارىپتەستەرىمنىڭ ءبارىنىڭ ۇستازى جانىندا ءجۇر. جانىڭدا ۇستازىڭنىڭ بولماي جالعىز جۇرگەنىڭ دە جاقسى ەكەن, ءارى يتەرىپ, بەرى سۇيرەپ, قاقپاقىلداسا دا, قيىندىقتىڭ اراسىندا ءجۇرىپ شىڭدالىپ, شىنىعىپ شىعۋىڭا كوپ كومەگى بولادى ەكەن. ءازىربايجان ءمادي ۇلى تەاترعا قابىلداۋ تۋرالى ءوتىنىشىمدى جازدىرىپ الا سالا, تۇستەن كەيىن ساعات تورتكە «قاراگوزدىڭ» رەپەتيتسياسىنا, كوپشىلىك ساحناسىنا شاقىرىپ, «ايمان-شولپان» سپەكتاكلىندەگى ايماننىڭ رولىنە دايىندالا بەر» دەگەندە, توبەم كوككە تيە جازداپ, ەرەكشە قۋانىش قۇشاعىندا بولعانىم ءدال بۇگىنگىدەي ەسىمدە. ول كەزەڭدە ارتىستەر كۋپچيكوۆ دەگەن ديريجەرمەن دايىندىق جاساپ, سپەكتاكلدەگى ءاندى فونوگراممامەن ەمەس, جاندى داۋىسپەن ورىندايتىن.
ءيا, باسەكە مەن بايگەگە جارالعان ساحنا ونەرى جانكەشتىلىكتى, ەڭبەكقورلىقتى سۇيەدى. ەسكىرمەك تۇگىلى سوناۋ انتيكالىق داۋىردەن بەرى نەشە مارتە الماسقان ادامزات قاۋىمداستىعىنا باسىن يگىزىپ كەلە جاتقان جانىنىڭ سىرىلىگى ونىڭ ماڭگى جاس ونەر ەكەنىن دالەلدەيدى. ونىڭ بار قۇپياسى دا وسىندا – ادام جاندى سىرلاسۋدى, تابيعي سەزىمدى, ءومىردىڭ ادالدىعىن, ادىلدىگىن اڭساپ تۇرادى. ال بۇل سەزىمدى كورەرمەنگە تەك اكتەر عانا سىيلاي الادى.
قيىن ساتتەردە ءبىر رەتتەۋشى كۇشتىڭ قولتىعىڭنان دەمەپ, قولداعانىن سەزەسىڭ. سەن قينالىپ, قالجىراپ, قايراتىم تاۋسىلدى دەگەندە, قۇداي تاعالا ادەمى جولدارمەن الىپ ءجۇرىپ, اق سارايعا اكەلىپ كىرگىزەدى. ال ءبىز ولەرمەندىكپەن جارماسىپ, تارتىپ السا دا, ايىرىلعىمىز كەلمەي, قايتا تاپ بەرەتىن دۇنيەلەردىڭ بىزگە تۇككە دە كەرەگى جوق ەكەنىن ۇعىنبايمىز, «ساعان كەرەك ەمەس» دەپ كەرى يتەرىپ, اراشالاعىسى كەلسە دە, تابانىمىزدى تىرەپ تۇرىپ تايتالاسىپ, تارتىپ العىمىز كەلەدى. قاناتىڭدى كۇيىك شالعانداي قامىعىپ جۇرگەن ساتتەردە «ەگەمەن قازاقستانعا» قاراشاش توقسانبايدىڭ «پا, شىركىن, شىنار!» دەگەن ماقالاسى جارق ەتە قالادى, اۋزىمەن قۇس تىستەگەن «حاباردىڭ» «77 كۇنىنەن» ۇسىنىس تۇسە قالادى, بالا قۇشاقتاپ دەكرەتتىك دەمالىستا وتىرعانىڭدا, ۇلكەن فيلمنەن ءرول بۇيىرا قالادى, نە كەرەك, قۇداي دەگەن ادامنىڭ نەسىبە مەن ولجادان قۇر قالمايتىنىن جاقسىلاپ تۇرىپ ءتۇسىنىپ الدىم عوي. وسىنى تۇسىنگەن بەتتە قيىن دەپ جۇرگەنىمنىڭ ءبارى جەڭىل, جەڭىل دەگەنىمنىڭ ءبارى ماعىنالى, ال ماعىنالى نارسەنىڭ مەنى ادام رەتىندە ءوسىرىپ, بيىكتەتەتىنىن ءبىلدىم.
– «قورقىت» قويىلىمىنداعى ءسىز جاساعان ازىرەيىل بەينەسى كورەرمەن ەسىندە كوپكە دەيىن ساقتالادى. مەنىڭشە, وسى سپەكتاكلدە وينايتىن اكتەرلەردىڭ ءبارى ويىن ۇستىندە باسقا قاباتتاعى الەمگە ءوتىپ, تىلسىممەن بايلانىسىپ, ترانسقا تۇسە مە دەيمىن. الەمدىك دەڭگەيدەگى رەجيسسەردىڭ قويىلىمىنان ەلەۋلى ءرول سىزگە قالاي بۇيىردى؟
– اتاعى مەن داڭقى دۇنيەجۇزىن دۇبىرلەتكەن ايگىلى يوناس ۆايتكۋستىڭ اكەمتەاترعا كەلىپ سپەكتاكل قويۋىنىڭ ءوزى ءبىزدىڭ مادەنيەتىمىز بەن ونەرىمىزدەگى ۇلكەن وقيعا دەپ بىلەمىن. ليتۆالىق رەجيسسەر كەلىسىمشارتپەن شاقىرىلعاننان كەيىن الدىمەن تەاتردىڭ ءۇش-ءتورت سپەكتاكلىن تاماشالاپ, اكتەرلەردىڭ ويىنىمەن اسىقپاي تانىسىپ الدى. «سىعان سەرەناداسىن» تاماشالاعان رەجيسسەر يزولدانىڭ رولىندەگى مەنىڭ ەسىمىمدى قويىن داپتەرىنە ءتۇرتىپ قويعان بولۋى كەرەك. ەرتەڭىندە كورگەن سپەكتاكلدەردەن وزىنە ۇناعان بەس-التى اكتەردى جيناپ الدى دا: «قالاي, جۇمىس ىستەيمىز بە؟» دەدى. قازاق ەلىنە كەلىپ قويعالى تۇرعان «قورقىت» سپەكتاكلىنەن ءبىزدى كورگىسى كەلەتىن سىڭايىن وسىلاي بايقاتتى. «قورقىت» – تەاترىمىزدىڭ تولقۇجاتى ىسپەتتى, تامىرىندا ادامزاتتىڭ اڭسارى جاتقان قۇنارلى تۋىندى. تەاتردىڭ كوركەمدىك دەڭگەيىن بيىكتەتەتىن بۇل رۋحاني ولجانىڭ جارىققا شىعۋىنا پەسانىڭ اۆتورى, دراماتۋرگ يران-عايىپ اعامىز بەن تەاترىمىزدىڭ ديرەكتورى ەركىن جۋاسبەكتىڭ ەڭبەگى زور. و باستا دراماتۋرگتىڭ ستسەناريى بويىنشا اجال بەينەسى قابا ساقال, قاپساعاي دەنەلى ەر ادام وبرازىنا قۇرىلعان ەكەن. بىراق ۆايتكۋس: «مەن اجالدى ادەمىشە كەلگەن ايەل بەينەسىندە كورەمىن», دەدى. ءسويتتى دە قورقىتتىڭ جانىن الۋعا كەلەتىن قىزىل قانات ازىرەيىلدىڭ ءرولىن ماعان بەردى. ۆايتكۋس اكتەردىڭ القىمى قىزارعانشا ايعايلاپ, جۇلقىنىپ, الاسۇرىپ ويناعانىن ۇناتپايتىنىن ءبىرىنشى كۇننەن ەسكەرتتى. «مۇمكىندىگىنشە, تابيعي ويناۋعا تىرىسىڭىزدار» دەدى. بۇل وبراز وسىلاي تۋعان. «قورقىت» قويىلىمىندا سونشاما ەستەتيكا, قات-قابات وي, ءومىر فيلوسوفياسى بار. تىلسىم دۇنيەنىڭ سىرى ەستىلەتىندەي بولاتىنى دا سوندىقتان بولار.
– شىنار, الەۋمەتتىك جەلىنىڭ بەتىندە «بولاشاق كىتابىمنان ءۇزىندى» دەپ تەاتر-كينو سالاسىندا ءجۇرىپ باستان كەشكەن وقيعالارىڭىزدى, ارىپتەستەر ورتاسىنداعى پەندەاۋي جايتتى قىسقا حيكايات تۇرىندە جاريالاپ جۇرەسىز. ءبىز ءۇشىن قىزىقتى. بىراق مەمۋار دەگەن جانردا جازىلىپ, كوپشىلىك وقىرمان قاۋىمعا ارنالعان سوڭ ول شىندىق ءسىزدىڭ عانا شىندىعىڭىز بولىپ قالماۋى كەرەك. مەمۋاردىڭ باستى شارتى – اۆتور شىندىقتى وزىنە قاراي يكەمدەمەي, تازا اقيقات تۇرعىسىنان بايانداپ شىعا الاتىنىنا سەنىمدى مە؟
– ەگەر مەمۋار جازۋدى قولعا الاتىن بولسام, كەشەگى وتكەن وقيعالاردى بۇگىنگى كۇن بيىگى تۇرعىسىنان تاعىلىمدى ەتىپ جازۋعا تىرىسار ەدىم. بۇل جانرداعى جازبامدى جاريالاۋ – الداعى ۋاقىتتىڭ ەنشىسىندەگى شارۋا. بەلگىلى ساحنا مايتالمانى ءسابيت ورازباەۆ اعامىزدىڭ تەاتر جانە ونىڭ توڭىرەگىندەگى شىعارماشىلىق ورتا, زامانداستارى تۋرالى جازعان جىلى ەستەلىگىندەي بولسا دەيمىن. ءيا, ۋداي اششى كەرمەگى مەن بالدان ءتاتتى ءشارباتىن قاتار ۇسىناتىن ونەر جولىنداعى اۋىرتپالىقتى تەك مەن عانا ەمەس, وسى باعىتتى تاعدىرىم دەپ تاڭداعان بارلىق ارىپتەسىم باستان وتكەرەدى. مەن ىشىمە سىيماعان سوڭ جازامىن. ونەر ادامىنىڭ جانى قىرقىنشى جىپتەن دە نازىك, قاۋمالاعان قالىڭ ويىن قاعازعا تۇسىرسە, جان-جۇرەگىن سىزداتقان سىرى مەن مۇڭىن اقتارسا, جەڭىلدەپ قالادى. ءبىر جاعى, اقيقاتقا سۋساعان كوڭىلىم, ار مەن ادىلەتتەن اراشا سۇراعان تىلەگىم مەنىڭ سىرتتان قورعانار قالقانىم سياقتى. شىندىق قىمبات. دۇرىس ايتاسىز, كوپكە ارنالعان كوركەم دۇنيە بولعاندىقتان, ول مەنىڭ عانا شىندىعىم بولماۋى كەرەك. مەمۋاردىڭ مىقتىلىعى, وزىڭە ادىلەت كوزىمەن قاراي الۋ.
– ارتىستەر قاۋىمىنىڭ ادەبيەتپەن, كىتاپپەن دوستىعى بىزگە بەيمالىم. بىراق №11 كىتاپحانادان قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى مارقۇم باقىت جانعاليەۆانى ءجيى كەزدەستىرەتىن ەدىك, ال تەاتردىڭ ءباسپاسوز بۇرىشىندا تىگۋلى تۇراتىن مەرزىمدى باسىلىمداردى باۋىرجان قاپتاعاەۆ عانا پاراقتاپ, شۇقشيىپ وتىراتىنىن بايقايتىن ەدىك. ءسىزدىڭ دە قازاق پوەزياسىمەن دوستىعىڭىزعا سىرتتاي سۇيسىنەمىز. جەلى بەتىندە شىمىر شۋماقتاردى ءجيى جاريالاپ وتىراسىز...
– كىتاپقا بالا كۇنىمنەن قۇمار بولىپ ءوستىم. اتى دۇرىلدەپ شىعا باستاعان اقىننىڭ ولەڭىمەن مىندەتتى تۇردە تانىسامىن. گۇلنار سالىقباي, ەرلان ءجۇنىس, داۋرەن بەرىكقاجى سياقتى مىقتى شايىرلاردى وقىپ, جانىمنىڭ دەرتىن ەمدەپ, ويعا شومامىن. كۇلاش احمەتوۆا مەن ءۇشىن ماڭگى جاس اقىن. كۇلاش – سىرلاسىم. مۇڭداسىم. كۇلاش – تۇنىپ تۇرعان سەزىم. كەيىنگى اقىنداردىڭ كەيبىرى ماحابباتتى, عاشىقتىقتى جالاڭاشتاپ سۋرەتتەيدى عوي, ال كۇلاش ايتار ويىن سەزىمگە وراپ جەتكىزەدى. جۇرەگىڭدە ويانعان ەڭ تازا سەزىمدى ۇركىتىپ الماي, ايالاپ, ابايلاپ ايتقان دۇرىس قوي, ءا؟ عاشىقتىڭ كۇيىن سۋرەتتەۋدە قارادۇرسىندىك تە جوق, ابەستىك تە جوق, ۇيالۋدىڭ ءتىپتى دە قاجەتى جوق, ويتكەنى ول مولدىرەپ تۇرعان تۇنىق سەزىم.
ستۋدەنت كەزىمنەن الەمدىك كينەماتوگرافيا جۇلدىزدارى سوفي لورەن, مارلەن ديتريح, ينگريد بەرگمان, ەديت پيافتاردىڭ مەمۋارلىق كىتاپتارىن كۇندىز قولىما شام الىپ ىزدەپ, جاس كۇنىمنەن جاستانىپ تۇرىپ وقىدىم. ءوزىمىزدىڭ شارا جيەنقۇلوۆانىڭ «ونەرىم مەنىڭ – ءومىرىم» شىعارماسىنىڭ كەز كەلگەن ەپيزود-دەتالىن جاتقا بىلەتىن ەدىم, ويتكەنى بۇل كىتاپتان العان اسەرىمدى تىلمەن ايتىپ جەتكىزە المايمىن. جاس كۇنىمدە ەلىكتەگەن, تالانتىنىڭ ءار قىرىن قىزىقتاعان سۇيىكتى اكتەرلەرىم كوپ بولدى. ءبىر ويناعان وبرازىن ەكىنشى رەت قايتالاماعان ل.گۋرچەنكو تۇسكەن فيلمدەردى جىبەرمەي كورەتىنمىن. شەتەلدىك اكتريسالاردىڭ شىتىرمانعا تولى ءومىرى سۇمدىق قىزىق ەدى, كىمنەن قيانات كوردى, وزدەرى كىمگە زيانىن تيگىزدى – ءار ەستەلىكتەن شىندىق سەزىلىپ تۇرعان سوڭ شىرماۋىنان شىعا الماي, قۇشتار سەزىممەن قايتالاپ وقي بەرەتىن ەدىم. «كۇنباعىس» فيلمىنە بىرگە ءتۇسىپ ءجۇرىپ سوفي لورەن كەڭەس وداعىنىڭ اكتريساسى ليۋدميلا ساۆەلەۆانىڭ ازداپ «اياعىن باسىپ» كەتكەنىنە وكىنىشىن بىلدىرەدى. باق قوناتىن بولسا, ادامنىڭ تاعدىرى ءبىر-اق ساتتە وزگەرەتىنىن م.ءديتريحتىڭ مىسالى كورسەتەدى. گولليۆۋدتان كەلگەن پروديۋسەردىڭ «كوگىلدىر پەرىشتە» فيلمىنە باس كەيىپكەر ىزدەپ جۇرگەنىن ەستي سالا, سپەكتاكلدىڭ باستى رولىندە وينايتىن ءوزىنىڭ ناقسۇيەرىن كورسەتۋ ءۇشىن رەجيسسەر ونى تەاترعا شاقىرادى. بولاشاق فيلمىنە كەيىپكەر ىزدەپ كەلگەن پروديۋسەردىڭ قىراعى كوزى ساحنادا سىلاڭ قاققان سۇلۋعا ەمەس, كوپشىلىك ساحناسىنىڭ ىشىندە ەلەۋسىز جۇرگەن, ۇستىنە كەنەپ كيىپ السا دا, جان دۇنيەسىنىڭ اپپاق جارىعى سوناۋ ساحنانىڭ تۇكپىرىنەن جارقىراي كورىنىپ, دارالانىپ تۇرعان مارلەنگە تۇسەدى. ء«بىز سىزگە ناعىز حاس سۇلۋدى كورسەتىپ تۇرمىز عوي, تالانتسىز اكتريسانىڭ نە كەرەگى بار؟» دەيدى ديرەكتور. «جوق, – دەيدى پروديۋسەر, – بۇل ناعىز تالانتتىڭ ءوزى!» مىنە, تالانتتار بارلىق جەردە وسىلاي تانىلسا, شىركىن. تانىستىق, اعايىنگەرشىلىك تالانتتىڭ جولىنا توسقاۋىل بولماۋى كەرەك. مۇنداي ادامداردىڭ ءومىرىن قايتالاۋ مۇمكىن ەمەس, ءتىپتى قايتالاۋدىڭ قاجەتى دە جوق, بىراق ونەگەلى تاعدىردىڭ شۋاعى سەنىڭ ومىرىڭە ءبارىبىر ساۋلەسىن تۇسىرەدى. سەن ودان جىلۋ سەزەسىڭ, جامانىنان جيرەنىپ, جاقسىسىنا ۇيىرىلەسىڭ. ومىردەن تاپقان ءمانىڭنىڭ سالماعى ارتادى, رۋحتانىپ, تولىق ادام بولۋعا تالپىنىسىڭدى ۇستەمەلەي تۇسەدى.
– وڭتايلى ءرول الا الماي ۇزاقتاۋ ءجۇرىپ قالساڭىز, مازاسىزداناسىز با؟
– جوق, مازاسىزدانبايمىن. بۇيىرعان دۇنيەنىڭ باسقاعا كەتپەيتىنىن بىلەمىن, ورايلى ءساتتىڭ تۋعانىن كۇتەمىن. مەن – اكتريسامىن, كومەديا جانرىنداعى ءرول بولا ما, تراگەديالىق كەيىپكەر مە, وڭ جامباسىما كەلەتىنىن سەزسەم, بار شەبەرلىگىمدى سالىپ ويناۋعا بەيىل كۇيىمدى جوعالتپاي, تاس-ءتۇيىن جۇرەمىن. تەاتر داڭعازا, دۋماننىڭ ورنى ەمەس, ول ءوز جۇرەگىڭنىڭ ۇنىنە قۇلاق تۇرگىزەتىن, ويعا, ويلانۋعا جەتەلەيتىن جەر. رولگە بەكىتىلگەننەن كەيىن رەجيسسەر قۇرمەت تۋدىرا السا, بۇل ءتىپتى عاجاپ. ال كاسىبيلىگى كۇمان تۋدىراتىن رەجيسسەردىڭ سپەكتاكلىنەن مەدەيا مەن قاراگوزدىڭ ءرولى بۇيىرسا دا, ويناۋعا قۇلشىنىسىڭ بولمايدى. مۇنداي رەجيسسەرلەردىڭ سپەكتاكلىنەن ءرول بۇيىرماسا دا, وعان ەش رەنجىمەيمىن. ءازىربايجان مامبەتوۆ, جانات حادجيەۆ, يۋري حانينگا, يوناس ۆايتكۋس, بولات اتاباەۆ, قايرات سۇگىربەكوۆ سەكىلدى مىقتى رەجيسسەرلەردىڭ سپەكتاكلىندە ويناعاننان كەيىن ىشىڭدە شارتتى تۇردە بيىك تالعام تالابىنان تومەندەگىڭ كەلمەيتىن ۇستانىم پايدا بولادى ەكەن. سپەكتاكلدىڭ ءمىنسىز, سۇمدىق سۋپەر بولۋى مىندەتتى ەمەس, بىراق قويىلىمنان ساۋاتتىلىق پەن پاراساتتىڭ ءيىسى اڭقىپ تۇرۋى كەرەك. كورەرمەن وسىنى سەزىنسە, ول تەاترعا قايتا-قايتا كەلۋدەن جالىقپايدى. كەيىنگى جاس رەجيسسەرلەردەن ەلىك نۇرسۇلتان, جۇلدىزبەك جۇمانبايدىڭ شىعارماشىلىعى, اتقارىپ جۇرگەن جۇمىسى ريزاشىلىق تۋدىرادى. باستىسى, ىزدەنەدى, شابلونعا تۇسپەيدى. ولاردىڭ جۇمىسىندا مىندەتتى تۇردە توسىن جاڭالىق بولادى.
– ءسىزدىڭ كەڭ اۋقىمدى كينو اكتريسا ەكەنىڭىزدى بولات قالىمبەتوۆتىڭ «تالان» ءفيلمى كورسەتتى. درامالىق شيەلەنىسكە تولى فيلمدەگى ىشكى ءيىرىمى مول حات تاسۋشى ءبيبىسارا اتتى قايراتتى ايەل – قازاق كينەماتوگرافياسىنا قوسىلعان تىڭ بەينە. قازاق كينووندىرىسى تۋرالى قانداي كوزقاراستاسىز؟ قاراپايىم ادامداردىڭ كوپشىلىگى «تەاتر ناعىز شىعارماشىلىقپەن اينالىساتىن ورىن, ال كينو اقشا تابۋ كوزى» دەيدى. راس پا؟
– كينودا كوپ جىلدار تەك ەپيزودتىق رولدەرگە ءتۇستىم. ەگەر فيلمگە ءتۇسىپ, ناعىز شىعارماشىلىق ءلاززاتتىڭ ءدامىن تاتقان بولسام, بۇل كەرەمەت سەزىمدى ماعان «تالان» سىيلادى. «تالان» – قازاق كينەماتوگرافياسىنىڭ ءىرى تابىسى. قازىر كوركەم فيلم قايسى, تەلە فيلم قايسى, قويىرتپاق بولىپ ارالاسىپ كەتتى. قازاقتىڭ اتاقتى ءبىر تۇلعاسى 100 جاسقا تولدى دەيدى دە, ورتاڭقول دەڭگەيگە جەتەر-جەتپەس ەكى-ءۇش فيلم تۇسىرگەن كولدەنەڭ كوك اتتى رەجيسسەرگە سول الاشتىڭ اياۋلىسى تۋرالى فيلم ءتۇسىرۋدى تاپسىرادى. قارجىنى قالتاسىنا سالىپ العانشا ەكى وكپەسىن قولىنا الىپ جۇگىرەتىن رەجيسسەر ءدال سولاي ىزدەنىپ, ارحيۆ اقتارىپ, كىتاپ وقىپ, كوزكورگەندەرمەن كەڭەسىپ, زەرتتەپ-زەردەلەپ قولعا الۋدىڭ ورنىنا, كاسىبي دەڭگەي تالابىنا جاۋاپ بەرمەيتىن, ءاتۇستى جاسالعان, ءبىر قايناۋى ىشىندە تۇرعان شيكى دۇنيەنى ۇيالماستان كورەرمەنگە ۇسىنادى. اقشا بولگىزىپ, التى الاشقا ساۋىن ايتىپ, جارناماسىن جاساپ قويعاننان كەيىن مينيسترلىكتىڭ امالسىز دابىرا قىلماي, قابىلداپ الۋىنا, ال كورەرمەننىڭ تالعامى تومەن دۇنيەنى تالعاۋسىز جۇتىپ, تۇتىنۋىنا تۋرا كەلەدى. سوڭعى 4-5 جىلدىڭ كولەمىندە جەكەلەگەن تۇلعالارىمىز تۋرالى تۇسىرىلگەن تەلەسەريالداردىڭ كەيبىرىنىڭ كوركەمدىك ساپاسى ەش سىن كوتەرمەيدى. بىراق سولاي بولا تۇرا, ەشكىم جاۋاپكەرشىلىك ارقالاپ, ەشنارسە ءۇشىن جاۋاپ بەرىپ جاتقان جوق. «جاڭا قازاقستان» ۇرانىن جابىلا كوتەرىپ جۇرگەندەر ونەردەگى ورەسىزدىك پەن ءوزىن جاۋاپكەرشىلىكتەن سىرت ۇستايتىنداردى تەزگە, تارتىپكە سالسا دەگەن قاراپايىم تىلەگىمىز ۇلكەن ارمان كۇيىندە قالىپ وتىر. رەفورما تەك ساياسات پەن ەكونوميكانىڭ اينالاسىندا عانا جاسالماۋى كەرەك, ونەر سالاسىن تامىر-تانىستىقتان ازات ەتىپ, ىرگەلى رەفورما جاساۋ – كەزەك كۇتتىرمەيتىن ءىس.
– ءارتىس ادام نەدەن ساق بولۋى كەرەك؟
– باتىر باۋىرجان اعامىز ايتقانداي, ءارتىستى ەڭ الدىمەن جالعان قۇرمەت پەن قوشەمەت قۇرتادى. ماقتاۋدىڭ ەڭ جامان جەرى – ءوزىڭدى-ءوزىڭ وتىرىككە سەندىرىپ الاسىڭ. ءوزىڭدى جالعان ماقتانمەن الداعانىڭمەن قويماي, كورەرمەندى الدايسىڭ. كورەرمەن نە كورسەتسەڭ دە, قالاي ويناساڭ دا قابىلداي بەرۋگە ءماجبۇر. ء«بارى جاقسى» دەپ جۇرگەندە نە بولدىق؟ ءبارىن قايتا باستاۋعا تۋرا كەلىپ تۇر. قارا قىلدى قاق جارعان سىنشىلارىمىزدىڭ ءبىرى «بۇكىل گەروينيانى ويناپ شىقتىڭ, شىعارعان ءبىر وبرازىڭ جوق» دەپ شىمبايىنا باتىرىپ ايتىپ تۇرىپ, قولىنا «ۇزدىك» نوميناتسياسىن تابىستاعانىن دا كوردىك. ونەرگە وسىنداي قارىم-قاتىناس تۇرعان جەردە قانداي دامۋ بولادى؟ ءار ءارتىس ءوز دەڭگەيىن بىلەدى. سىرتتاي مويىنداي الماۋى مۇمكىن, بىراق كەمشىلىگى قانداي, جەتىستىگى نەدە, جاقسى بىلەدى. جاقسى اكتەردى بايقاساڭ, قازاق ءۇشىن, ونەر ءۇشىن ءوزىڭ دە قۋانىپ كەتەسىڭ.
– اكتەر ماماندىعىنداعى ماڭىزدى قاسيەت دەگەندە الدىمەن نەنى اتار ەدىڭىز؟
– ونەر ادامىنىڭ جۇرەگى تازالىققا تۇنىپ تۇرۋى ءتيىس. اكتەر ەڭ الدىمەن جاقسى ادام بولۋى كەرەك. باتىرلىق دەگەن – ەرلىك جاساۋ عانا ەمەس, ار مەن وجدان اياققا تاپتالىپ جاتاتىن كۇندەلىكتى ومىردە ادامگەرشىلىگىڭدى جوعالتىپ الماي, كىسىلىگىڭدى ساقتاي ءبىلۋ. بۇعان قوسىمشا ءبىلىم, وي جيناسا, وتىرىكتى اتا جاۋىم دەپ ساناسا, جۇرەگىنە قارا داق ءتۇسىرىپ الماي, تازا ۇستاسا, وسىنىڭ ءبارى ونەر ادامىنىڭ حاريزماسىن قۇرايدى. حالىق قايدا بولسا دا, ونەر ادامىنا ەرەكشە ىقىلاس تانىتىپ, توبەسىنە كوتەرىپ قۇرمەتتەيدى. ول ونىڭ ونەرىنە باس يگەنى. ءبىز, ارتىستەر قاۋىمى, وسىنى ءتۇسىنۋىمىز كەرەك. ءسۇيىپ, كوڭىل تورىنە جايعاستىرىپ العان سۇيىكتى ءارتىسى كوڭىل قالدىرىپ, كۇيىنەتىن مىنەز كورسەتپەۋى كەرەك. ويتكەنى ساحنادا جۇرگەن ءارتىس قاراپايىم ادامنىڭ سان جىلدار بويى ىزدەگەن سۇراعىنىڭ جاۋابىن ءبىر-اق ساتتە ايتىپ بەرىپ, تاڭىرقاتا سالادى. اكتەر ماماندىعىنىڭ قۇدىرەتى دە وسىندا. ون سەگىز مىڭ عالامدى اينالساڭ دا, دۇنيەنىڭ بار عاجايىبى ءدال وسى ساتپەن تەڭەسە الار ما؟! ءاي, بىلمەيمىن, مەنىڭشە, جوق...
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
ايگۇل احانبايقىزى,
«Egemen Qazaqstan»
