ءتاتتى قانتتىڭ اششى ءدامى

ونىڭ ىشىندە قىرىققابات 11 پا­­يىزعا, پياز 9,3 پايىزعا, كار­توپ 4,7 پا­يىزعا, ءسابىز 3,3 پايىزعا جانە جۇ­مىرتقا 1,7 پايىز­عا كوتەرىلگەن ەكەن. ال ءدال وسى تۇس­تا ىشكى نارىقتا «قانت داع­دا­­رىسى» تۋىپ كەتە جازداعانى بەل­گىلى. وكىنىشتىسى, سوڭعى 2-3 اپتا­دا قانت ساۋداسىمەن اينالىساتىن دەلدالداردىڭ باعانى 40 پايىزعا دەيىن قاساقانا كوتەرگەنى انىقتالعان. سوندا جىل باسىن­دا شامامەن 235 تەڭگەدەن ساتىلعان قانتتىڭ ءار كيلوسى 587,5 تەڭگەگە بىردەن وسكەن بولىپ شىعادى. كوڭىلگە مەدەت بولارى, ۇكىمەت ەلدە قانت جەتكىلىكتى دەگەن ۇستا­نىمدا.

الايدا ول ۇزاققا بارمايتىن سياقتى. ياعني قورداعى قانتتىڭ ءتۇبى كو­رىنە باستاعان سىڭايلى. ويتكەنى, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلى­گىنىڭ مالىمەتىنشە, جىل سوڭىنا دەيىنگى جەتىس­پەۋشىلىك 45 مىڭ توننانى قۇرايدى. ەندى ۇكىمەت بۇل ماسەلەنى يمپورتقا كۆوتا ءبولۋ ارقىلى شەشپەك. ياعني, سىرتقى ونىمگە دەگەن تاۋەلدىلىك وسەدى. ال ءوزىمىز وندىرگەن قانت سىرتقا شىقپايدى.

– قازىرگى ۋاقىتتا مينيسترلىك 126 مىڭ توننا قانت پەن قۇراق قانت شيكىزاتىن باجسىز اكەلۋگە كۆوتا بەردى. كۆوتانىڭ قالعان بولىگىنە وتىنىمدەر قابىلداۋدى جۇزەگە اسىرىپ جاتىر. بۇل 124 مىڭ توننا شاماسىندا. ال قانت ەكسپورتىنا تى­يىم سالۋدى ەنگىزۋگە باستاما جاسالدى, قانتتى باجسىز اكەلۋدى كۆوتالاۋ جونىندەگى ۇستانىمدارعا وزگەرىستەر ەنگىزىلەدى. ياعني تاسىمالداۋشىلار تاۋاردى تۇتىنۋشىعا تىكەلەي ساتۋ مۇمكىندىگىنە يە بولادى. بۇل رەتتە قانتتى اكەلۋگە رۇقسات بەرۋ ءتار­تىبىن ەنگىزۋ, باعا بەلگىلەۋدىڭ بۇكىل تىز­بەگى بو­يىنشا اق قانت پەن شيكى قانتتى يم­پورت­تاۋعا جانە وتكىزۋگە قوسىلعان قۇن سالى­عىن نولگە كەلتىرۋ, سونداي-اق زاۋىتتار­دى تولىق جۇكتەۋ ءۇشىن ەگىس الاڭدارى مەن قانت قى­زىلشاسىنىڭ جالپى جيناعىن ۇل­عايتۋ ۇسىنىلادى, – دەگەن بولاتىن اۋىل شا­رۋا­شىلىعى ءمينيسترى ەربول قاراشوكەەۆ.

مينيستر بۇل ءسوزىن جاقىندا الماتى وبلىسىنا كەلگەن جۇمىس ساپارىندا تاعى دا قايتالاپ ايت­تى. ە.قاراشوكەەۆ وڭىردەگى اگرو­ونەر­كاسىپتىك كەشەندى دامى­تۋ­دىڭ قازىرگى جاعدايىمەن, اتاپ ايتقاندا, قانت ءوندىرىسىنىڭ بۇگىنگى احۋالىمەن تانىستى. جالپى, ىشكى نارىقتاعى قانت تاپشىلىعىن بولدىرماۋدىڭ جولىن ىزدەگەن ۇكىمەت ءوزىمىزدىڭ ءوندىرىستى قول­داۋ­دىڭ بارلىق مۇمكىندىگىن قاراس­تىرىپ-اق جاتىر. جەتىسۋلىق قانت قىزىل­شا­سىن وسىرۋشىلەر مەن جەرگىلىكتى وندىرۋ­شى­لەرمەن كەز­دەسۋ بارىسىندا ۆەدومستۆو باس­­شىسى اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋار ون­دىرۋ­شىلەرىنە كورسەتىلە­تىن مەملە­كەت­تىك قول­داۋ شارالارى تۋ­رالى بايانداپ, سالانى ءتيىم­دى دامىتۋ ءۇشىن «قانت ءوندىرۋ تۇ­جى­رىم­داماسى» دايىندال­عانىن ايتتى. وندا قانت قىزىلشاسىن وسىرەتىن وڭىرلەردەگى ديقانداردىڭ ۇسىنىستارى ەسكەرىلەدى.

– بيىل اگروونەركاسىپ كەشەنىن دا­مىتۋعا 309 ملرد تەڭگە سۋبسيديا باعىت­تالادى. قوسىمشا قار­جى ءبولۋ قاراس­تىرىلىپ جاتىر. قازىر بىزگە قانت ءوندىرىسىن دا­مى­تۋعا نە كەدەرگى بولىپ تۇر­عا­نىن انىقتاۋ كەرەك. اۋىسپالى ەگىستى, سۋ رەسۋرستارىن, زاماناۋي اگروتەحنولوگيانى دامىتۋ مەن ەنگىزۋدى ەسەپكە الا وتىرىپ, القاپتى كەڭەيتۋدىڭ ناقتى كورسەتكىشتەرىن ەسەپتەۋىمىز قاجەت. بۇل ءۇشىن بارلىق باعىتتا جۇيەلى جۇمىس ىستەپ, سالانى دامىتۋدى قولعا الۋ كەرەك. وسى ساپارىمنىڭ ناتيجەسى رەتىندە سىزدەر ايتقان ۇسىنىس «قانت ءون­دىرۋ تۇجىرىمداماسىن» دايىن­داۋ بارىسىندا ەسكەرىلەتىن بولادى, – دەدى مينيستر.

ال كەزدەسۋگە قاتىسقان شارۋالار قانت قىزىلشاسىن وسىرۋدەگى نەگىزگى ماسەلە زاۋىتتاردىڭ شيكىزاتتى تومەن باعادا ساتىپ الۋىندا بولىپ وتىرعانىن ايتتى. شيكىزاتتىڭ قازىرگى بولجالدى قۇنىنىڭ 1 كيلوسىنا 27 تەڭگە دەپ بەلگىلەنۋى شارۋالاردى قاناعاتتاندىرماي­دى. ولار بۇل باعانىڭ 35 تەڭگە­گە دەيىن كوتەرىلگەنىن قالايدى. سوندا عانا لايىقتى تابىس تا­ۋىپ, تەحنيكاعا دا, زاماناۋي سۋارۋ قۇرالدارىنا دا قارجى سالۋعا بولادى. دەگەنمەن بۇل ماسەلەنى ەگىس ناۋقانى باستالعانعا دەيىن شەشكەن ءجون دەيدى ولار.

– ءبىز اينالىساتىن سالالار ءبىرىن-ءبىرى تولىقتىرادى. جىلىنا 3 200 توننا ۇن, 160 توننا ماكارون ونىمدەرىن, 190 توننا جارما, 40 توننا جارتىلاي دايىن ونىمدەر, 15 توننا شۇجىق, سول سياقتى نان ونىمدەرىن شىعارامىز. ءبىزدىڭ تسەحتارىمىز شاعىن, ءوزىمىز وسىرەتىن ءونىم كولەمىنە لايىقتالعان. قىسقاشا ايتقاندا, تۇيىندەلگەن وندىرىستىك تسيكل. قازىر ءسۇت وڭدەۋدى ويلاستىرىپ جاتىرمىز. مىسالى, وتكەن جىلى 4 500 توننا ءسۇت وندىردىك. ازىرگە ونى تولىعىمەن «فۋدماستەر» كومپانياسىنا وتكىزىپ وتىرمىز. بىزدە 500-دەن استام ادام جۇمىس ىستەيدى. قانت قى­زىل­شاسىن وسىرۋمەن بۇرىن­­نان اينالىسامىز. سون­دىق­­تان بۇل باعىتتىڭ دامۋىنا ءبىز دە بەيجاي قارامايمىز. مەم­لەكەت قولداۋ كورسەتسە, سالانى ودان ءارى دامىتۋعا اتسالىسا­مىز, – دەيدى ەسكەلدى اۋدانىن­داعى «حيل­نيچەنو ي ك» سەرىكتەستى­گىنىڭ باسشىسى الەكساندر حيلنيچەنكو.

بيىل وڭىردەگى اگرارلىق سالا­نىڭ جالپى ءونىمى 1 060,7 ملرد تەڭگە بولادى دەپ كۇتىلۋدە. ياعني ءوسىم دەڭگەيى 1,5 پا­يىز بولماق. بۇل رەتتە ەگىستىك كولەمى 974 مىڭ گەك­تار­دان اسقان, ونىڭ ىشىندە قانت قىزىل­شاسىنىڭ القابى 6,2 مىڭ گەك­تارعا كوبەيگەن. جالپى, قانت قىزىل­شاسىن دامىتۋ جوس­پارى­نا سايكەس ايماقتاعى ءتاتتى ءتۇبىر وسەتىن الاڭ جىل سايىن ۇلعاي­تىلىپ, 2025 جىلعا قاراي 11,2 مىڭ گەكتار بولادى. ال وبلىس­تاعى قانت ءوندىرىسىنىڭ كولەمى 175 مىڭ توننا, بۇل ەلدىڭ قانت­قا دەگەن سۇرانىسىنىڭ 35 پايىزىن وتەيدى.

قازىر ايماقتاعى قانت ءوندى­رى­سى قىزىلشادان دا, قامىستان دا ءونىم وڭدەپ, وندىرۋدە. اتاپ ايت­قان­دا, بىلتىر كوكسۋ قانت زاۋىتى قامىس قانتىن وندىرەتىن جەلىنى ىسكە قوسقان بولاتىن. بيىل­­دان باس­تاپ اقسۋ قانت زاۋىتى دا قامىس­تان قانت شىعارۋعا كىرىس­پەك. بۇل كاسىپورىن جەرگىلىكتى جەردىڭ وڭدەلەتىن شيكىزاتى قا­جەتتى كولەمگە جەتكەنشە 2025 جىل­­عا دەيىن تەك وسى داقىلعا ما­مان­­داناتىن بولادى. وسى ماق­سات­تا بولاشاقتا كاسىپورىنعا جەر­گىلىكتى ديقاندارمەن قاتار ءتاتتى ءتۇبىر وسىرۋگە جەر ۋچاسكەسىن بەرۋ جوس­­پارلانىپ وتىر. ازىر­گە كوكسۋ قانت زاۋىتىنىڭ باس­شى­لىعى شالعاي اۋدانداردان كاسىپ­ورىنعا جەتكىزىلەتىن شيكىزات­تىڭ تاسىمالى ءۇشىن شارۋا­شى­لىقتاردى سۋبسيديالايتىن بولادى. بۇگىندە اقسۋ قانت زاۋى­تىنىڭ وڭدەۋ قۋاتى – 550 مىڭ توننا. ءوندىرىس­تى قاي­تا جاڭعىرتۋ­عا 14,5 ملرد تەڭگە ين­ۆەس­تيتسيا تارتىلعان. ال كوكسۋ قانت زاۋىتىنىڭ جوبالىق قۋاتى – 250 مىڭ توننا, وعان دا ينۆەستوردىڭ 4,5 ملرد تەڭگە جەكە قاراجاتى قۇيىلعان.

– قانت قىزىلشاسى – ماڭىزدى داقىل. دەگەنمەن ءوسىرۋ قيىن بول­عان­دىقتان, مول ءونىم الۋ وڭاي ەمەس. سوندىقتان شارۋالار تەحنيكالىق تۇرعىدان جاراقتانىپ, تابىس تابۋى ءۇشىن شيكىزاتتى ساتىپ الۋ قۇنىن دۇرىس بەلگىلەۋىمىز كەرەك. ءبىز ءوز تاراپىمىزدان ءتيىستى قول­داۋ كورسەتەمىز. سونداي-اق ۇكى­مەت تاراپىنان ۇسىنىلعان تۇ­جى­رىمدامانى تالقىلاۋعا ءىرى شا­رۋاشىلىقتار عانا ەمەس, ۇساق شارۋا قوجالىقتارى يەلەرىنىڭ دە قاتىسۋى ماڭىزدى. سول سياق­تى سۋارۋ سۋىنىڭ ءتاريفى, سۋارۋ كانالدارىن تازالاۋ مەن جاڭ­عىرتۋ, ىلعال ساقتاۋ تەحنولو­گيا­سىن دامىتۋ, اۋىسپالى ەگىستى ساق­تاۋ, تەح­ني­كانىڭ دايىندىعى ما­سە­لە­لەرى دە نازاردان تىس قال­ماۋعا ءتيىس. جالپى, جۇمىلا جۇ­مىس ىستە­سەك, ىشكى نارىقتى قانت­پەن قام­تۋ­عا مۇمكىندىگىمىز جە­تەدى. ماسەلەن, وتكەن جىلى سۇرا­نىس­تىڭ 42 پا­يىزىن ءبىز ىشكى ءون­دىرىس ەسە­بى­نەن تولتىردىق. دۇر­لىگۋگە بيىل دا ەشقانداي سەبەپ جوق. قانت­پەن قامتۋ جاعدايى باقى­لاۋ­دا تۇر, – دەپ سەندىردى جەتىسۋ­لىق ديقان­دارمەن كەزدەسۋدە مينيستر ە.قاراشوكەەۆ.

الماتى وبلىسى