بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاندا 2 ملن-نان اسا زەينەتكەر بار. مۇنى ەڭبەككە قابىلەتتى جاستاعى ازاماتتارمەن سالىستىرعاندا, ءار زەينەتكەرگە شامامەن جۇمىسقا جارامدى 7 ادامنان كەلەدى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت شىعىستارىنىڭ تورتتەن ءبىر بولىگى جىل سايىن زەينەتاقى تولەۋگە جۇمسالادى (2022 جىلى 2,9 ترلن تەڭگە). بۇل رەتتە زەينەتاقىنىڭ ورتاشا مولشەرى 105 538 تەڭگەنى قۇرايدى. ونىڭ ىشىندە ىنتىماقتى زەينەتاقى – 72 914 تەڭگە, بازالىق زەينەتاقى – 32 624 تەڭگە.
حالىقتىڭ جالپى الەمدىك قارتايۋ ءۇردىسى ەلىمىزگە دە ءسوزسىز اسەر ەتەدى. بۇۇ بولجامدارى بويىنشا, 2050 جىلعا قاراي ەڭبەككە قابىلەتتى حالىققا جۇكتەمە ەكى ەسە ارتادى, زەينەتكەرلەر سانى 3 ملن-نان اسا ادامعا جەتەدى. وسىلايشا, 1 زەينەتكەرگە ەڭبەككە قابىلەتتى جاستاعى 3,5 ادام عانا كەلەدى.
ىنتىماقتى جۇيەنىڭ جيناقتالۋىمەن 2028 جىلعا قاراي زەينەتاقى ەل بويىنشا ورتاشا ايلىق جالاقىنىڭ شامامەن 47,4%-ىن عانا (بجزق-نىڭ اكتۋارلىق باعالاۋى بويىنشا) الماستىرادى. بۇگىنگى تاڭدا شەشۋشى شارالار قابىلدانباي, وتكەن عاسىردىڭ 80-جىلدارىندا دۇنيەگە كەلگەن, زەينەتكەرلىك جاسقا جەتكەن ازاماتتاردى زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋ دەڭگەيى وتە تومەن بولادى. ولاردىڭ زەينەتاقىسى 2040 جىلعا قاراي جوعالعان ەڭبەك تابىسىنىڭ تەك 39,2%-ىن عانا جابادى. كەيىنگى ۇرپاق ءۇشىن بۇل جاعداي ودان دا تومەندەي تۇسەدى. مىسالى, 2060 جىلى زەينەتاقى جوعالعان تابىستىڭ 29,5%-ىن عانا جابادى.
ازاماتتاردى زەينەتاقىمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇيەسىن دامىتۋ – مەملەكەتتىڭ باسىم مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى. بولاشاقتا زەينەتاقى جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگىن جولعا قويۋ ءۇشىن قازىرگى ۋاقىتتا زەينەتاقى جۇيەسىن ودان ءارى جاڭعىرتۋدىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى قولدانىستاعى تۇجىرىمداماسىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلۋدە.
بىرىنشىدەن, ەڭ تومەنگى كەپىلدىكتەر جۇيەسىن جەتىلدىرۋ شەڭبەرىندە 2028 جىلدان باستاپ بازالىق زەينەتاقى تولەمىنەن ەڭ تومەنگى كەپىلدەندىرىلگەن زەينەتاقىعا كوشۋ كوزدەلگەن. قازىرگى ۋاقىتتا ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى ونى تاعايىنداۋدىڭ ناقتى تەتىگىن پىسىقتاپ جاتىر.
ەكىنشىدەن, 2023 جىلدان باستاپ جۇمىس بەرۋشىلەرگە 5% مىندەتتى زەينەتاقى جارنالارىن ەنگىزۋ كوزدەلگەن. جۇمىس بەرۋشىنىڭ مىندەتتى زەينەتاقى جارنالارىن ەنگىزۋ قولدانىستاعى تۇجىرىمدامادا كوزدەلگەن. تۇجىرىمداماعا تۇزەتۋلەر جوباسى شەڭبەرىندە سالىمشىلاردىڭ جەكە (مۇراعا قالدىرىلعان) زەينەتاقى جيناقتارىن تولىقتىرۋعا شارتتى-جيناقتاۋشى قۇرامداۋىشتى قالىپتاستىرۋدان (شارتتى تۇردە «باي» جانە تابىسى تومەن سالىمشىلار اراسىندا جيناقتاردى قايتا ءبولۋ قاعيداتتارىنا نەگىزدەلگەن) وسى جارنالاردىڭ نىسانالى باعىتىن وزگەرتۋ كوزدەلەدى.
ناتيجەسىندە, ازاماتتاردى زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋ دەڭگەيىن حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمى ۇسىناتىن ستاندارتتان تومەن ەمەس دەڭگەيدە ساقتاۋ قامتاماسىز ەتىلەدى (جوعالعان تابىستىڭ كەمىندە 40%-ىن زەينەتاقىمەن الماستىرۋ).
تۇجىرىمداماعا وزگەرىستەر جوباسىندا كورسەتىلگەن زەينەتاقى جۇيەسىن ودان ءارى دامىتۋ تاسىلدەرى مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندار دەڭگەيىندە, تاۋەلسىز ساراپشىلاردىڭ قاتىسۋىمەن قارالدى, سونداي-اق قوعامدىق تىڭداۋ راسىمىنەن ءوتتى.
وتكەن جىلدىڭ 7 جەلتوقسانىندا تۇجىرىمداماعا وزگەرىستەر جوباسىن پرەزيدەنت جانىنداعى رەفورمالار جونىندەگى جوعارى كەڭەس قارادى. ەندى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت كوميسسياسىنىڭ تۇجىرىمداماعا ەنگىزىلەتىن وزگەرىستەر جوباسىنىڭ شىعىن نورمالارىن قاراۋى قالىپ تۇر.
