ەكولوگيا • 25 ناۋرىز, 2022

داريا ارناسى تومەن, ەل كوڭىلى ەلەڭ

1500 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

قازىر ارناسى ورتايىپ, سۋالىپ سۇلق تۇسكەن سىرداريا اندا-ساندا تىرشىلىك بەلگىسىن بايقاتىپ, ءالسىز عانا بۇلكىلدەپ جاتقان قان تامىرى سياقتى. اسىرەسە, جازدا جىلعاعا اينالىپ كەتە جازداسا دا قايران وزەن ەل وزەگىن جالعاۋعا جاراپ تۇر. جىلدا قاڭتاردىڭ اياعىندا وبلىستىڭ شاردارا مەن كوكسارايدان الاتىن سۋ ءليميتى بەلگىلى بولىپ, سوعان سايكەس وڭىردە ەگىلەتىن كۇرىش پەن باسقا دا داقىلداردىڭ اۋماعى ناقتىلاناتىن. بيىل ايماققا جەتەتىن سۋ كولەمى ناۋرىزدىڭ اياعىندا عانا انىق بولاتىن سياقتى. وسىدان دا كۇن جىلىپ, جەر ءجىپسي بەرە دالاعا قارايتىن ديقاندار ءالى دايىندىققا كىرىسە الماي داعدارىپ وتىر. سۋ ماماندارىنىڭ بولجامى دا كوڭىل قۋانتىپ تۇرعان جوق. ولاردىڭ ايتۋىنشا, وسى جىلى داريا ارناسى بىلتىرعىدان دا تومەندەي تۇسەتىن ءتۇرى بار.

داريا ارناسى تومەن, ەل كوڭىلى ەلەڭ

وڭىردە سۋ تاپشىلىعىنىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا ارنايى جول كارتاسى ازىر­لەنۋدە. ونىڭ اياسىندا 65 جوبانىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى جوسپارلانعان. ونىڭ جيىرماسى 2022-2025 جىلدار ارالىعىندا جۇزەگە اسۋى كەرەك. بيىل وبلىستىق بيۋدجەت ەسەبىنەن 157,1 شاقىرىم بولاتىن 20 كانال تازالانادى.

جوعارىدا ورنالاسقان سۋ قويمالا­رىنىڭ جاعدايى دا ءماز ەمەس.

– قازىر توقتاعۇل سۋ قويماسىنا 7,9 ملرد تەكشە مەتر سۋ جينالدى. بىلتىرعى جىل­مەن سا­لىستىرعاندا بۇل 1,2 ملرد-قا كەم. شار­دارا سۋ قويماسىنداعى كولەم – 4,8 ملرد. وتكەن جىلى ءدال وسى ۋاقىتتا كوك­سارايدا 1,3 ملرد تەكشە مەتر سۋ بول­عان. بيىلعى تاپشىلىقتان بۇل سۋ رەت­تەگىشكە سۋ جينالعان جوق, – دەدى ارال-سىرداريا باسسەيندىك ينسپەكتسياسىنىڭ ءبولىم باسشىسى سەيىتحان ءابۋوۆ.

تاپشى سۋدىڭ ءار تامشىسىن ساناپ, وبلىستاعى كولدەر جۇيەسىن تولتىرىپ الۋدىڭ دا قامى ويلاستىرىلعان. قاڭتار ايىنىڭ سوڭىنان قىزىلوردا قالاسى, سىرداريا, جالاعاش اۋداندارىنداعى كول­دەر جۇيەسىنە سۋ جىبەرىلدى. «قازسۋشار» رمك قىزىلوردا وبلىستىق فيليالى ديرەك­تورىنىڭ ورىنباسارى جورابەك ەرنا­زاروۆ ۇكىمەت رەزەرۆى ەسەبىنەن رەسپۋبليكالىق مەنشىكتەگى 17 كانالعا مەحانيكالىق تازارتۋ جۇرگىزۋ جوبالانىپ وتىرعانىن ايتىپ ءوتتى. ارنالاردى تازارتۋدان بولەك ەگىلگەن ءدان سۋدان قالماس ءۇشىن قاشىرتقى سۋدى قايتا پايدالانۋدىڭ دا امالدارى قاراستىرىلىپ جاتىر. وسى ماقساتتا وبلىسقا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن 67 ناسوس الۋعا سۇرانىس بەرىلىپ, قاجەتتى قارجى كولەمى ۇسىنىلدى.

– بىلتىر جازدا ارال اۋدانىنداعى امانوتكەل اۋىلى تۇسىنان داريا ارناسى ۋاقىتشا بوگەلىپ, ايتارلىقتاي تارتىلىپ كەتكەن اقشاتاۋ-قامىستىباس كول­دەر جۇيەسىن تولتىرۋ قولعا الىنعان. ءبىزدىڭ ەسەپ بويىنشا سودان بەرى اقشاتاۋ كولدەر جۇيەسىنە اقشاقىز, اققوي كانالدارى ارقىلى 360 ملن, ال قامىستىباسقا جاسۇلان, قۋلى ارنالارىمەن 236 ملن تەكشە مەتر سۋ جەتكەن. ەندى اۋدان اكىمدىگى وسى جينالعان كولەمدى ۇستاپ تۇرۋدىڭ قا­مىن جاساپ جاتىر, – دەيدى «قازسۋشار» رمك قى­زىلوردا وبلىستىق فيليالى ديرەك­تورىنىڭ ورىنباسارى جورابەك ەرنازاروۆ.

داريا ارناسى قالىپتى كەزدە وبلىسقا ۆەگەتاتسيالىق كەزەڭدە 5 ملرد تەكشە مەتردىڭ ۇستىندە سۋ بولىنەتىن. بىلتىر بۇل كولەم 4,1 ملرد-قا ءتۇستى. بيىلعى بولجام وت­كەن جىلداعىدان دا از. بار بولعانى 3,3 ملرد تەكشە مەتر توڭىرەگىندە تۇر. شار­دارا سۋ قويماسىنا سۋارۋ ماۋسىمىندا قو­سىمشا 2,1-2,3 ملرد تەكشە مەتر تۇسسە عانا وسى بولجانعان سۋعا قول جەتكىزۋىمىز مۇمكىن.

وبلىس اۋماعىنا سەكۋندىنا 480-520 تەكشە مەتر سۋ جەتكەننىڭ وزىندە تاپ­شىلىق تارتاتىنبىز. وسى جىلى 380-400 تەكشە مەتر بولادى دەگەن بولجام بار. ۆەگەتاتسيا كەزەڭىندە سىرداريا, جالاعاش پەن قارماقشى اۋداندارىن سۋلاندىرىپ وتىرعان شىركەيلى كانالى ارقىلى 220-228 تەكشە مەتر جىبەرىلەتىن. ال بيىلعى بولجام 175-180 تەكشە مەتر. بىلتىر ايماقتىڭ برەندى سانالاتىن كۇرىش 84 مىڭ گەكتارعا ەگىلىپ ەدى. وسى جىلى بولىنەتىن سۋ 64 مىڭ گەكتار كۇرىشتىك القاپقا عانا جەتەدى.

وسىعان بايلانىستى ماماندار قازىر اۋدان­داردى ارالاپ, ەگىن شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن كاسىپكەرلەرمەن كەزدەسىپ, كۇرىشتى سۋدى از «ىشەتىن» داقىلدارعا الماستىرۋدىڭ جولىن اقىلداسىپ جاتىر. بىراق ديقانداردىڭ كوبى بۇل ۇسىنىستى ماقۇلداپ وتىرعان جوق. ويتكەنى وڭىردەگى ەگىن شارۋاشىلىعى كۇرىشكە نەگىزدەلگەن. ءارتاراپتاندىرۋ ارقىلى جاڭا داقىل ەككەنمەن دە ونى جينايتىن تەحنيكا جوق, جيناعاننىڭ وزىندە ءونىمدى وتكىزەتىن جەر ىزدەپ سابىلاتىنى تاعى بار. كۇرىش كولە­مىن قىسقارتسا, ليزينگكە العان تەحنيكا مەن بانك الدىنداعى نەسيەسىن وتەۋدىڭ قيىنداپ كەتەرىن ايتىپ وتىرعان ديقاندار دالەلىمەن كەلىسەتىن دە تۇستار كوپ.

ايتەۋىر, داريا ارناسى بيىل دا تومەن, ەل كوڭىلى ەلەڭ. نەسىبەسىن جەردەن تەرگەن جۇرت جوعارىعا ۇمىتپەن قاراپ وتىر.

 

قىزىلوردا وبلىسى

سوڭعى جاڭالىقتار