ابەكەڭنىڭ شىعارماشىلىعى, «ار ىسىنە» ادالدىعى, حاننان دا, قارادان دا قايمىقپاي پىكىرىن اشىق ايتاتىن باتىلدىعى, تۋعان ادەبيەتىن موينى وزىق الەم ادەبيەتى دەڭگەيىنە كوتەرۋدەگى جانقيارلىق ەڭبەگى, داناداي دارقان اق كوڭىلى, كەيدە كەز كەلگەن نارسەگە سەنە قالاتىن بالاداي اڭقاۋلىعى, ال جازۋعا كەلگەندە, ءاربىر قازاق ءسوزىنىڭ سالماق-دارەجەسىن تارازىعا سالىپ, بەزبەندەۋگە كەلگەندە الگى جايما شۋاق مىنەزدەردى اياق استى ۇمىتىپ, سۇرلانىپ, «سۋىرىلمايتىن شەگەدەي» قاتىپ قالاتىن... ءا.نۇرپەيىسوۆ جايلى كەشەگى «الىپتار توبى» كورنەكتى وكىلدەرىنىڭ اۋزىنان شىققان ىستىق لەبىزدەرىن, زامانداستارى, قۇرداستارىنداي ازىلدەسەتىن, ەركەلەيتىن بۇگىنگى جەر باسىپ امان جۇرگەن ۇزەڭگىلەس ىنىلەرىنىڭ قاعازعا تۇسكەن جازبالارىن جيناعاندا نەشە توم بولارىن كىم ءبىلسىن.
ياعني ءبارى ايتىلدى, ءبارى جازىلدى. دەسەك تە... ەرتەڭ اسىل اعامىزدىڭ قىرىق كۇندىگى. ءار جىلدارداعى كەزدەسۋلەر, قيماس ساتتەر وسىندايدا ساعىنىشتاي ەسكە تۇسەدى. سولاردىڭ ءبىر پاراسىن توكپەي-شاشپاي سىزدەردىڭ نازارلارىڭىزعا ۇسىنعاندى ءجون كوردىك.
سوڭىنان باسىنا قاراي جازىلعان ديلوگيا
ارال قالاسىندا, تۋعان جەرىندە جازۋشىعا ارنالعان ادەمى مۇراجاي بار. ونى كەزىندە قىرىمبەك ەلەۋ ۇلى قىزىلوردا وبلىسىندا اكىم بولىپ تۇرعان كەزىندە سالدىرعان-دى. تەڭىز جاعالاۋىنا الىس-جاقىننان كەلگەندەردىڭ الدىمەن ماڭداي تىرەيتىن كيەلى «قاعباسى». ىشكە كىرسەڭىز, قالامگەردىڭ ۇزاق عۇمىرناماسىنان تولىقتاي ماعلۇمات الاسىز. جوق, ايتپاعىمىز بۇل ەمەس, قولسوزىم جەردەگى «سوڭعى پارىز» كەيىپكەرلەرىنە ارناپ قويىلعان ءتۇر-ءتۇسى بولەكتەۋ, ەرەكشە ەسكەرتكىش ەرىكسىز كوز تارتادى. ءبىر تىلسىم كۇش ماگنيتشە تاپجىلدىرماي, ولاي-بىلاي قوزعالۋعا شاماڭدى كەلتىرمەي, بىرازعا دەيىن ۇستاپ تۇرادى. «... ءمولت ەتىپ ومىراۋعا تامعان ەكى ءتۇيىر سول بويدا مولدىرەپ مۇز مونشاققا اينالدى. بىراق ونى ايەل سەزگەن دە, بىلگەن دە جوق. ەرنى جىبىرلاپ: «ۇش, پاقىر» دەدى; بەرەكەسى كەتكەن دۇنيەنىڭ تاعى ءبىر قارلى قارا داۋىلىن باسىنان وتكىزىپ, ەندى, انە, شىعىستان قىزارىپ اتىپ كەلە جاتقان جارىق دۇنيەنىڭ جارشىسىنداي ۇيقىسىنان جاڭا ويانىپ جاتقان ادامدارعا جەت!» دەدى; «جەلتوقساننىڭ تاعى ءبىر قارلى قارا داۋىلىندا بۇلار باستان كەشكەن كەشەگى بار-بار شىندىقتىڭ تۇگىن قالدىرماي, تۇگەل ايت!» دەدى. «شىرىلدا!» دەدى. «دۇنيەدە ەشتەڭەگە تۇلعا بولماساڭ دا, بىراق سەن امان بول!» دەدى. «شىرىلدا!» دەدى. – شىرىلدا! شىرىلدا, بايعۇس!»
شىعارما وسىلاي اياقتالادى. باكيزات ادام توزگىسىز تالاي ازاپتى باستاپ كەشىپ, جاڭا عانا دەمى ۇزىلگەن كۇيەۋى جادىگەردىڭ سۋىقتان پانالاپ كەۋدەسىنە تىعىلعان ءبىر شۇقىم تورعايدى ولتىرمەي, شىعىستان اتىپ كەلە جاتقان تاڭ نۇرىنا ۇسىك شالعان ءجۇزىن بۇرىپ, بولاشاقتان ءۇمىت ۇزبەي اسپانعا ۇشىرىپ جىبەرەدى. وسى اككورد, وسى كورىنىس قاپەلىمدە قالايشا تاس مۇسىنگە اينالىپ, قالايشا كوز الدىڭدا تۇرا قالادى دەسەڭشى؟! بۇل تۇرعىداعى ءمۇسىنشىنىڭ شەبەرلىگىنە شەك جوق. (ساۋلەتشى ك.بايعازيەۆ). وسى تاراۋدى ءوز باسىم بالكىم, ءجۇز مارتە وقىعان شىعارمىن. قاعازدان جاتىرقاپ, قولىڭ جۇرمەي قالعان شاقتا دەمەپ جىبەرەتىن توسىن كۇش. قالاي ويلاستىرىلعان جانە جان تەبىرەنتەرلىك تولعانىستىڭ اسەرى قانداي! ادەبيەتتەگى ءادىس-تاسىلدەردى شەمىشكەشە شاعاتىن الەمدىك ماسشتابتاعى ءسوز زەرگەرلەرى وسى شەشىم قالاي تابىلعان دەپ, ءالى كۇنگە دەيىن تاڭدانىستارىن جاسىرمايدى.
– سوڭعى تاراۋ الدىمەن جازىلدى, – دەيدى ابەكەڭ. ارينە, ونىڭ دا مىڭ-سان رەت شيمايلانعاندىعىن ءىشىمىز سەزەدى. جازۋشىنى ازداپ شارشاتقان – ديلوگيانىڭ اتاۋى. «سەڭ», «سوڭعى پارىز», «ي بىل دەن...», «ي بىلا نوچ...» – كوپكە دەيىن «ي»-ءدىڭ ءيىنىن كەلتىرە المادىم. ء«بىر كۇن...», ء«بىر ءتۇن...» تىم شولاق. جۇرەككە تۇسپەيدى. جاقىن جۇرگەن جىگىتتەرگە ويلانىڭدارشى دەپ قولقا سالدىم. ءبىر كۇنى اينالايىن ءابىش تەلەفون شالدى. «شال, جازىپ ال: «وسىنداي دا كۇن بولعان...», «وسىنداي دا ءتۇن بولعان...» كوڭىلىمە بىردەن قونا كەتتى. اينالايىن ءابىش تاپقىر عوي, تاپقىر!.. داۆيد كۋگۋلتينوۆ: «سوڭعى تاراۋدىڭ اسەرىنەن ءبىر جەتى ۇيىقتاي الماي ءجۇردىم», دەدى. وتىرىك ايتسا وزىنە.
قايدان وتىرىك ايتسىن. قالامگەردى ابدەن «ازاپقا سالعان» جانە الدىمەن قاعازعا تۇسكەن سوڭعى تاراۋ قايتىپ وڭاي وقىلسىن.
«پروبلەمالىق ماقالا جاز...»
«... ەلامان مەن جادىگەر ءبىر-بىرىمەن ۇندەسىپ جاتادى. ولاردىڭ بويىنا قازاقتىڭ كونتەرىلىگى, تۋعان جەرىنە سۇيىسپەنشىلىگى, پەرزەنتتىك پارىزعا ادالدىعى – ادامنىڭ بويىندا سوڭعى دەمى تاۋسىلعانعا دەيىن بولۋعا ءتيىستى قاسيەتتەر سىڭىرىلگەن. مەن ءوزىمنىڭ تۋعان ارالىمنىڭ تراگەدياسىنا قارسى تۇرۋعا قاۋقارسىزبىن...» ساحنادان, نە الدەبىر مىنبەلەردەن بوي كورسەتە بەرمەيتىن نۇرپەيىسوۆ بۇل سوزدەردى قايدا, قاشان ايتتى دەيسىز عوي. «قان مەن تەر», «سوڭعى پارىز» انا جىلى مەتسەنات يسلامبەك سالجانوۆتىڭ «التىن قىران» قورى ارقىلى اعىلشىن تىلىندە امەريكادا باسىلىپ شىقتى عوي. سوندا وقىرماندارمەن كەزدەسۋ بولعان-دى. مۇنى ايتىپ وتىرعان امەريكادا ابەكەڭمەن بىرگە جۇرگەن ورىس ادەبيەتىنىڭ بەلگىلى زەرتتەۋشىسى جانە جازۋشى جايلى «نەبو ۆ چاشەچكە تسۆەتكا» اتتى كىتاپ جازعان نيكولاي اناستاسەۆ. سۇحبات العان ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ.
«ارال تراگەدياسىنا قارسى تۇرۋعا قاۋقارسىز» كىسى رەتى كەلىپ كەزدەسە قالعاندا سۇرايتىنى, تەك تەڭىزدىڭ قازىرگى احۋالى. ۇلى تەڭىزدىڭ الدەقاشان كەلمەسكە كەتكەنى بەلگىلى. ەندىگى كوڭىلگە ءۇمىت ۇيالاتاتىن جالعىز الدانىش – كىشى ارال. سىرداريانىڭ وزىمىزگە تيەسىلى سۋىن ۇنەمدەپ, كوكارال بوگەتىن تۇرعىزىپ, باياعى تەڭىز ۇلتانىن تولتىرۋعا تىرىسقانبىز. جاعالاۋداعى ەل ازدى-كوپتى نەسىبەسىن كىشى تەڭىزدەن ايىرا باستادى. جاساندى تەڭىزدىڭ ءبىر شالعايى ارال قالاسىنا جەتپەسە دە, قۇم سۋىرعان ءوڭىردىڭ ەپتەپ ءوڭى كىرىپ قالدى... ارالعا بارعان سوڭعى ساپارىمنان ويعا تۇيگەندەرىمدى جازۋشىنىڭ الدىنا بۇكپەسىز جايىپ سالدىم. الاقانداي تەڭىز قويناۋىنداعى بولماشى بالىقتى اشكوزدىكپەن جابىلا اۋلاۋ, شەكتەن تىس بالىق وڭدەيتىن زاۋىتتار سالۋ, بالىقتى ارزان باعاسىنا الىپ, ونى ۇلكەن قالالاردىڭ بازارلارىنا اپارىپ, قىمباتقا ساتاتىن ساۋداگەرلەردىڭ جان-جاقتان قاپتاپ كەتكەندىگىن, ولارعا زاڭ جۇزىندە باقىلاۋ جاسالمايتىندىعىن, بۇيتە بەرسەك ءتۇبى كىشى تەڭىزدەن دە ايىرىلىپ قالۋ قاۋپى بارىن جاسىرماي ايتتىم. ءبىر جاعىنان اۋرۋحانادا جاتقان كىسىنىڭ مازاسىن الدىم-اۋ دەپ تە قيپاقتاپ قويامىن. جازۋشى ۇزاق ويلانىپ قالدى.
– ءوزىم بايقاعان كەمشىلىكتەر تۋرالى «ۋ مەن ۋىلدىرىق» دەيتىن پوۆەست جازدىم, ول «جۇلدىز»-دا جاريالاندى, – دەدىم قاراپ وتىرماي.
– نە؟! – قوڭىر داۋىس ارعى جاقتان اششى قوڭىراۋداي ەستىلدى. شەگىر كوز وڭمەنىمە نايزاداي قادالدى: – نە, نە دەپ وتىرسىڭ ءوزىڭ؟! وسى كۇنگى جۇرت سەنىڭ پوۆەسىڭدى قايتسىن, وقىمايدى. ءبىراز جايدى اڭعارعان ەكەنسىڭ. پوۆەست جازدىم دەگەن نە ءسوز؟! سەن ودان دا كوپ سوزباي, وسىلار تۋرالى پروبلەمالىق ماقالا جاز. ەشكىمدى اياما. جازىپ بولعان سوڭ ماعان كورسەت. قايدا باستىرۋدى ءوزىم ايتامىن.
اۋرۋحانانىڭ جاعدايى بەلگىلى. مەدبيكەلەر كىرىپ-شىعىپ, ءبىرى ءدارى بەرىپ, ءبىرى دەنە قىزۋىن ولشەپ اۋرە.
– سەن وسى بوگەننەنسىڭ عوي, – دەدى سالدەن سوڭ.
– ءيا.
– بوگەننىڭ جاعدايى قالاي؟ ەل ورنىندا وتىر ما؟ باياعى ترەست بار ما؟ بوگەننىڭ قۇمعا پىسكەن, سەليترا قوسىلماعان ءداۋ قاربىزدارىنان ءدام تاتقام باياعىدا. الپىسىنشى جىلداردىڭ باسىندا عوي دەيمىن, قاسىمدا تاحاۋي بار, ەكەۋمىز قۇلاندىعى پاروحودپەن بوگەن ارقىلى باراتىن بولدىق.
سول پاروحودپەن سىزدەردى قۇلاندىعا جەتكىزگەن ءبىزدىڭ اكەي بولاتىن...
– ونىڭدى باياعىدان بەرى نەگە ايتپادىڭ؟ سەن دە ءبىر...
جارتى بەتكە قور بولعان قايران ۋاقىت
اۋرۋحانا – جازۋشىنىڭ «ەكىنشى ءۇيى». ەشكىمگە سەنبەي ءوز دەنساۋلىعىنا مۇقيات قارايتىن اعا جىلدىڭ قاي مەزگىلىندە بولماسىن, نە الماتىداعى, نە ەلورداداعى اۋرۋحانالاردىڭ بىرىنە بارىپ, تىم-تىرىس جاتىپ الادى. الدە جۇرت مازالامايتىن شىعارماشىلىق مۇمكىندىكتى وسى جەردەن تابا ما, قايدام. «تىم-تىرىس جاتىپ الۋ» قايدا, قاشان بارساڭ دا جاڭا بوسانعان كەلىنشەكتەي اۋرۋحانا كورپەسىن بەلىنە وراپ, سۇلگىمەن باسىن تاڭىپ الىپ, الدەبىر قولجازبانى شيەدەي قىلىپ, قىرناپ-سۇرنەپ, كەيبىر تۇستارىن قايتا جازىپ, الا قاعازبەن الىسقان ءساتىنىڭ ۇستىنەن تۇسەسىڭ. شىن بەرىلىپ كەتكەندە سەنىڭ «تەز جەت»-پەن قوس وكپەڭدى قولىڭا الىپ, ەنتىگىپ كەلگەندىگىڭدى ەلەمەيدى. ونداي دا ەسىك سىرتىندا تۇرا تۇرعىڭ كەلەدى.
سو جولى ابەكەڭ ءبىزدى اسا ءبىر ەرەكشە كوڭىلمەن قارسى الدى. تولەن اعا (ابدىك) ەكەۋمىزدىڭ الدىن الا كەلىسكەندەي, ءبىر ۋاقىتتا بارا قالماسىمىز بار ما! باستى بۇيىمتاي – اناۋ ايتقانداي دەنساۋلىعىنا جاردەمىمىز تيمەسە دە اۋرۋحانادا جاتقان كىسىمەن از-كەم اڭگىمەلەسىپ, جاعدايىن سۇراۋ; ايتاتىن تاپسىرماسى بولسا قولدان كەلگەنشە ورايىن تاۋىپ ءمىنسىز ورىنداۋ. جالپى, ابەكەڭ كىمنىڭ قانداي شارۋاعا يكەمى بارىن بارىمىزدەن جاقسى بىلەدى. سىرتىمىزدان باقىلاپ جۇرەدى. كىمگە نە تاپسىراتىنى وزىنە عانا ايان.
ۇيدەن الا كەلگەن كەلىندەرىنىڭ «سالەمدەمەلەرىنەن» تاڭداپ-تاڭداپ اۋىز ءتيدى. اڭگىمە ايتاتىن ەكى اعام, مەن – تىڭداۋشى. تالاي سىردىڭ ءتۇيىنى شەشىلدى, ادەبيەتكە قاتىستى, اۋدارماعا قاتىستى, جالپى ەلدىڭ, حالىقتىڭ جاعدايى تۋرالى «اشىق ديسكۋسسيا» شارىقتاۋ شىڭىنا كوتەرىلدى. ء«ان ايتايىقشى», دەدى ابەكەڭ بىردە. ءسويتتى دە ەش قولقالاۋسىز ەل ايتىپ جۇرگەن حالىق اندەرىنىڭ ءبىر-ەكەۋىن ء«مىنسىز» ورىندادى. مۇنداي كەرەمەتكە كۋاگەر بولىپ تۇرعانىم وسى. تەك ءبىر وكىنىش ءالى كۇنگە دەيىن ەسىمنەن كەتپەيدى. قالتاما ديكتافون سالا بارىپ, بايقاتپاي ءبارىن جازىپ السامشى. ەح, وسىنداي ابجىلدىكتى قاشان ۇيرەنەر ەكەنبىز.
– ابەكە, – دەدى تولەن اعام كۇن ەكىندىگە اۋعان شاقتا. – ءبىراز وتىردىق, ءسىزدىڭ ءانىڭىزدى تىڭداپ, ءبىر جاساپ قالدىق. ءتىرى ادامنىڭ تىرلىگى تۇگەسىلە مە, شارۋا بار دەگەندەي... بالام سىرتتا ماشينەمەن كۇتىپ وتىر.
– تۋ...ۋ, قاجىعالي ەكەۋىڭ-اق وت الا كەلگەندەي, اسىعاسىڭدار دا جۇرەسىڭدەر.
تاعى دا بىرەر ساعات ارتتا قالدى. توكەڭ كەتۋگە ىڭعايلاندى: – جالعىز ەمەسسىز, قاسىڭىزدا قۋانىش بار.
اۋرۋحانانىڭ دالىزىنە شىعىپ تا ارلى-بەرلى ءبىراز جۇردىك. كۇن باتتى. مەنىڭ ءتىلىم بايلاۋلى.
– تەك ەكەۋمىزدىڭ ارامىزدا بولاتىن ءبىر جاعداي, مۇنى تىسىڭنەن شىعارما. جاڭا جىل جاقىنداپ قالدى بىلەم. بىرەۋلەر مەنىڭ اقورداعا قۇتتىقتاۋ جازىپ جىبەرگەنىمدى جاقسى كورەدى. ءوزىڭ بىلەسىڭ, وندايعا مەنىڭ قۇلقىم جوق – ءبىر, ەكىنشى – قالام مۇلدە جۇرمەيدى. سەن مەنى دە ءبىر جۇمسارسىڭ. وسى پالەدەن قۇتقار. جارتى بەت, ودان اسىرما. كەلىننىڭ شايىنا قانىپ العان سوڭ, تۇنىمەن وتىرىپ جاز دا, ەرتەڭ الىپ كەل. تاعى ايتامىن, جارتى بەت, ودان اسىرما...
ۇرلانىپ ابەكەڭنىڭ جۇزىنە قارايمىن. قوسپاسىز شىن پەيىلىمەن ايتىپ تۇر. ءما, بەزگەلدەك! اقورداعا, نۇرەكەڭنىڭ تۋرا وزىنە. دەنەم دىرىلدەي باستاعاننان ساۋ ما. «جازعان قۇلدا شارشاۋ بار ما!» تۇنىمەن سول بار بولعىر جارتى بەتتىڭ بەس-التى نۇسقاسىن جاساعان شىعارمىن. ەكى وتتىڭ ورتاسىندا قالعانىم انىق. سول جارتى بەتتىڭ باسىندا تۇرعاننىڭ دا, اياعىنداعىنىڭ دا اتى-جوندەرىنەن ات ۇركەدى. وزىمشە بارىمدى سالىپ باقتىم.
ەرتەڭىندە الىپ-ۇشىپ ابەكەڭە جەتەيىن: – ال وقى, اسىقپاي وقى.
ەكى-ءۇش مارتە اسىقپاي وقىدىم. – كانە, وزىمە بەرشى. – توركوز داپتەردىڭ ءبىر پاراعىنا قولمەن جازىلعان جارتى بەتكە ءبىراز قاراپ تۇردى دا ورتاسىنان قاق ءبولىپ, قوقىس جاشىگىنە تاستاي سالدى.
ىزىنشە تولەن اعام حابارلاستى: – ابەكەڭنىڭ قاسىندا كەشە قاي ۋاقىتقا دەيىن بولدىڭ؟
– تۇنگى بىرگە تامان ۇيگە ازەر جەتتىم. – توكەڭ كۇلدى. بالكىم, باس شايقاعان دا بولار.
بەلگيادان كەلگەن حات
ەلورداداعى نەيروحيرۋرگيا ورتالىعى. اۋرۋحانانىڭ كۇنباتىس بەتىندەگى شاعىن پالاتا قۇددى ابەكەڭنىڭ كوشپەلى «قابىلداۋ بولمەسى» سەكىلدى. قولى قالامنان قالت ەتكەندە بەلگىلى قوعام قايراتكەرلەرى مەن بيزنەسمەندەردى بىرىنەن سوڭ ءبىرىن قابىلداپ جاتادى. سونىڭ اراسىندا ۇيرەنشىكتى ەم-دومىن دا الىپ ۇلگەرەدى. تىنىم جوق. ءبىر كەلگەندە: – ميدىڭ قان تامىرلارىن تۇگەلگە جۋىق اپپاراتقا سالىپ تەكسەرتتىم. الجۋدان, ۇمىتشاقتىقتان امان ەكەنبىز ازىرگە...
توقساننان اسقان قالامگەردىڭ ءومىر سۇرۋگە دەگەن قۇلشىنىسى سۇمدىق. جان-جاقتان تەلەفون سوعاتىنداردىڭ كوبىسىمەن ەمەن-جارقىن سويلەسەدى. ولاردىڭ كىمدەر ەكەندىگىن دە اڭگىمە اۋانىنان اڭعاراسىڭ. ابەكەڭ ۇزاققا سوزىلعان ماعىنالى دا مازمۇندى عۇمىرىندا قازاقتىڭ تالاي جاقسى, جايساڭدارىمەن ءدام-تۇزداس, داستارقانداس بولدى, توننىڭ ىشكى باۋىنداي جاقىن ارالاستى. تورەگەلدى شارمانوۆ, ءاسانالى ءاشىموۆ, ءسابيت ورازباەۆ... سولاردىڭ ىشىندە. قالامداس, ۇزەڭگىلەس ىنىلەرى: ءابىش, انەس, تولەن, قاجىعالي, بەكسۇلتان, دۋلات, نۇرلان, مولداحمەت, سماعۇلدارمەن ارا-تۇرا كەزدەسىپ, پىكىرلەسكەندى ۇناتاتىن. اعامىز كەز كەلگەن ادامدى ىزدەمەيدى, كەرەك ەكەن ءوزى ىزدەپ تابادى. ال ءبىر جەردەن بىرەۋدىڭ بىردەمەسىن وقىسا, ءتىپتى ءبىر-ەكى سويلەمى ۇناسا دا (ارينە, مۇنداي جاعداي سيرەك), ونى رەتىن تاۋىپ ءتۇرتىپ قويادى. ونىڭ شەت-جاعاسىن «تاڭ-شولپاندا» بىرگە جۇمىس ىستەگەندە كوردىك. بەرىك ۇستانىمى: «مەنىڭ كوڭىلىمە قاراماڭدار. جاۋىم بولسا دا شىعارماسى جاقسى ەكەن, دەرەۋ جۋرنالعا جاريالاڭدار».
...تەلەفون زىڭ-زىڭ: – ماعان دارحاننىڭ ءنومىرىن تاۋىپ بەرشى.
– ول بلوكنوتىڭىزدا كورنەكى تسيفرلارمەن جازۋلى عوي.
– تاپتىم. ءوزىڭ قاشان كەلەسىڭ؟
– ؟
– تاپ قازىر كەلشى!..
«نە شارۋا؟» قايتا سۇراۋعا ۇلگەرمەيسىڭ. باياعى قۇلاق ۇيرەنگەن «تەز جەت!». اۋرۋحانانىڭ ابەكەڭنىڭ پالاتاسىنا جەتكەنگە دەيىنگى ەسىكتەرىنىڭ ءبارى «اشىق». مەدبيكەلەردىڭ كوزدەرى ۇيرەنگەنى سونشا, «قايدا, كىمگە باراسىڭ؟» دەمەيدى. «انا جولعى قىرىق بەتتىك ەسسەنى قايتا وقىماسا نەتتى...»
– كەلدىڭ بە, نە اكەلدىڭ؟ – مۇنىسى جاعدايىم جاقسى دەگەنىنىڭ بەلگىسى. ءجۇزى جىلى. سىرت كيىمىمدى شەشپەستەن, تىكەمنەن تىك تۇرمىن.
– جاقىندا بەلگيادان جورج بۋيوننان حات الدىم. جورج بۋيوننان حابارىڭ بار ما؟ بەلگيانىڭ بەلگىلى قوعام قايراتكەرى, اقىن, جازۋشى. انا جىلى قازاقستانعا كەلگەن. «مەن قازاقستاننىڭ كوكجيەگىنەن تاڭ كوردىم» دەگەن كىتابى بار. بىلەسىڭ عوي, لۋي اروگوننان باستاپ, جان مونتالبەتتي, اۆگۋست ۆيدال, اندرە ستيل, البەر فيشلەر, مۇستاي كارىم, شىڭعىس ايتماتوۆ... مەن تۋرالى ءبارى جازدى. وقىعان بولارسىڭ؟
– كىتاپتا بار.
– سولاردىڭ ىشىنەن مىنا حات ماعان ەرەكشە ۇنايدى. ءبىراز جىگىتتەرگە وقىپ بەردىم. سەنى دە بىلە ءجۇرسىن دەگەنىم عوي. تىڭدا: ء«بىز, مىنا باتىس وقىرماندارى, فرانتسۋز تىلىنە اۋدارىلعان ناعىز قازاق قالامگەرلەرى مۇحتار اۋەزوۆ پەن ءابدىجامىل نۇرپەيىسوۆتى مىسالعا كەلتىرە الامىز. اۋەزوۆ جايلى ايتقانبىز, ەندى نۇرپەيىسوۆتى اتاپ وتكىم كەلەدى. ءيا, قازاقستان ماقتانا بەرۋىنە بولادى. رەۆوليۋتسيا شاپاعىمەن بىرگە ازاتتىق پەن ادىلەتتىك جولىندا ءوز حالقىنىڭ قاسىرەتى مەن ۇلىلىعىن پاش ەتكەن ناعىز جاۋھار – شەدەۆرلەر بەرە بىلگەن جازۋشىلارىمەن ماقتانا بەرۋىنە بولادى. وسىنىڭ ءبارى ءبىر بۋىن ۇرپاق جازۋشىلارىنىڭ ماڭدايىنا جازىلىپتى».
– قالاي؟
– تاماشا!
– قازاقشاعا اۋدارىلعان نۇسقاسى. ورىسشاسى مۇنان دا مىقتى.
سو تۇرعاندا گەر-اعاڭنىڭ, گەرولد بەلگەردىڭ ءسال ءازىل ارالاس مىنا ءسوزى ويعا ورالدى: «اعالارىڭ ماقتانۋدىڭ دا جىمىن بىلدىرمەيدى. سەندەر ونى بايقامايسىڭدار...» ءيا, ماقتانسا نەسى بار, ماقتانۋعا تۇراتىن-اق وقيعا.
– قازىر دارىگەرىم كەلەدى, ماسساج جاسايدى. سەن شارۋاڭا بارا بەر.
سىرتقا شىققان سوڭ اڭ-تاڭ كۇيدەمىن. نە بولدى؟ ورتالىقتان تاكسي جالداپ, ەبىل-دەبىل جەتكەن ەڭبەگىم-اي! «ابەكەڭ ادەبيەت ءۇشىن كىسى ولتىرەدى!..» كۇلەسىڭ بە, جىلايسىڭ با؟
قۋانىش جيەنباي
