ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگى ساۋدا كوميتەتىنىڭ توراعاسى ەرجان قازانباەۆتىڭ سوزىنەن ۇققانىمىز, اسا ءبىر دۇرلىگەتىندەي فاكتور بولماعان. تيىسىنشە, قانت باعاسى ءوسۋى مۇمكىن دەگەن بولجام دا جاسالماپتى. سوعان قاراعاندا بەلگىلى ءبىر توپتار ەل ىشىندە قولدان دۇربەلەڭ تۋدىرىپ, قالىپتاسقان جاعدايدى ءوز مۇددەلەرىنە ءتيىمدى پايدالانىپ كەتكەن سەكىلدى.
اۋىل شارۋاشىلىعى ۆيتسە-ءمينيسترى جەڭىس وسەربايدىڭ مالىمەتىنشە, ەلىمىزدە 90 مىڭ تونناعا جۋىق قانت قورى بار. ونىڭ 30 مىڭ تونناسى تۇراقتاندىرۋ قورلارى مەن ساۋدا ورىندارىندا, 47 مىڭ توننا ءونىم قانت زاۋىتتارىندا, 2,5 مىڭ تونناسى ازىق-ت ۇلىك كەلىسىمشارت كورپوراتسياسىنىڭ قورىندا ساقتالعان. ەندەشە, قانتتىڭ كولەمى جەتكىلىكتى بولسا, باعا نەلىكتەن قۇبىلدى دەگەن زاڭدى ساۋال تۋىندايدى.
– سۇرانىس وسكەندىكتەن باعا دا قىمباتتاعان. ماسەلەن, بەس كۇننىڭ ىشىندە ءبىر عانا «ماگنۋم» ساۋدا جەلىلەرىندە 540-550 توننا قانت ساتىلىپتى. ادەتتە, مۇنداي مەرزىمدە 170 توننا قانت ساتىلىپ كەلگەن ەكەن. ورىن العان جاعدايعا بايلانىستى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار مەن باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى باعانى نەگىزسىز كوتەرگەن كاسىپكەرلەرگە قاتىستى تەكسەرۋ جۇرگىزبەك. وسىدان كەيىن باعا تۇراقتانۋى مۇمكىن, – دەيدى ساۋدا كوميتەتىنىڭ توراعاسى ەرجان قازانباەۆ.
الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاۋارلاردىڭ ىشىنەن سىرتتان كوپ كولەمدە يمپورتتالاتىنى – قانت. بىراق الەمدەگى قازىرگى گەوساياسي جاعدايعا بايلانىستى رەسەي قانت ەكسپورتىنا تىيىم سالۋى مۇمكىن. جەڭىس وسەربايدىڭ پىكىرىنشە, بۇعان الاڭدايتىنداي نەگىز جوق. ويتكەنى الەمدە قانت قورى جەتكىلىكتى. باسقا ەلدەردەن يمپورتتاۋ اسا قيىندىق تۋدىرماۋى كەرەك.
– ءبىزدىڭ مينيسترلىك التى ءتۇرلى تاۋار بويىنشا يمپورتتى الماستىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ جاتىر. سونىڭ ىشىندە قانت تا بار. الدىمىزدا تۇرعان ۇلكەن مىندەت – وتاندىق قانت ءوندىرىسىن ودان ءارى دامىتۋ. ول ءۇشىن قانت قىزىلشاسىن وڭدەۋ ماڭىزدى. بۇگىندە ەلىمىزدە قانت قىزىلشاسىن وڭدەيتىن ءتورت زاۋىت بار. ونىڭ ەكەۋى جامبىل وبىلسىندا, ەكەۋى الماتى وبلىسىندا ورنالاسقان. اتالعان كاسىپورىنداردى قايتا جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. سونداي-اق جامبىل وبلىسىندا تاعى ءبىر جاڭا زاۋىتتىڭ قۇرىلىسى جوسپارلانىپ وتىر, – دەيدى جەڭىس وسەرباي.
ۆيتسە-مينيستر زاۋىتتاردىڭ تولىق قۋاتتىلىقپەن جۇمىس ىستەمەيتىنىن مويىندادى. سوندىقتان ەلىمىزدە قانت قىزىلشاسى القاپتارىن ۇلعايتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇعان مەملەكەت تاراپىنان سۋبسيديا بەرىلەدى. بەكىتىلگەن ۇلتتىق جوباعا سايكەس, 2025 جىلعا دەيىن قانت قىزىلشاسى القاپتارىنىڭ 70 پايىزعا جۋىعىنا مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ كورسەتىلەدى. سوندىقتان بۇعان قوماقتى ينۆەستيتسيا تارتىلادى دەپ كۇتىلۋدە. سونىمەن قاتار ەلىمىزدە قانت قىزىلشاسىنا سۋبسيديا بەرىلەدى. ونىڭ ءبىر تونناسىنا 10 مىڭ تەڭگەدەن ۇلەستىرىلەدى. جىل سايىن شامامەن 350 مىڭ تونناعا جۋىق قانت قىزىلشاسى جينالادى. 2021 جىلى قانت قىزىلشاسىن ساتىپ الۋعا 7 ملرد تەڭگەگە جۋىق قارجى ءبولىنىپتى. سونداي-اق بيىل پاۆلودار وبلىسىندا قانت قىزىلشاسىن وڭدەيتىن زاۋىت اشىلۋى كەرەك ەدى. اۋىل شارۋاشىلىعى ۆيتسە-ءمينيسترىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل زاۋىت ازىرشە جوبا كۇيىندە قالىپ وتىر.
– بۇل جوبانى پاۆلودار وبلىسىنىڭ اكىمدىگى ۇسىنعان. تەحنيكالىق ەكونوميكالىق نەگىزدەمەسى جاسالدى. سونىڭ نەگىزىندە اكىمدىك پەن Kazakh Invest ۇلتتىق كومپانياسى ستراتەگيالىق ينۆەستور ىزدەستىرۋدە. ازىرشە ينۆەستور تابىلعان جوق. تيىسىنشە, زاۋىتتىڭ قۇرىلىسى دا باستالمادى. ال زاۋىتتىڭ بيىل پايدالانۋعا بەرىلەتىنى تۋرالى اقپارات بولجام بولسا كەرەك, – دەدى ول.
ج.وسەرباي ىشكى نارىقتى ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋگە كۇن سايىن مونيتورينگ جۇرگىزىلەتىنىن مالىمدەدى. ونىڭ مالىمەتىنە سەنسەك, 12 ناۋرىزداعى جاعداي بويىنشا رەسپۋبليكادا 1,3 ملن توننا الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاۋار قورى قالىپتاسقان. ونىڭ ىشىندە قوردا 144 مىڭ توننا ۇن, 90 مىڭ توننا قانت, 40 مىڭ توننا كۇرىش, 21,5 مىڭ توننا ماكارون, 900 مىڭ توننا كوكونىس ونىمدەرى ساقتالعان. ۆيتسە-مينيستر ازىق-ت ۇلىك قورى اپتا سايىن تولىقتىرىلىپ ءارى جاڭارتىلىپ وتىرادى دەپ سەندىردى.
