بيزنەس فورۋمعا پرەمەر-مينيستر ءاليحان سمايىلوۆ پەن تۇركيا رەسپۋبليكاسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى فۋات وكتاي, سونداي-اق ەكى ەلدىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارىنىڭ, بيزنەس جانە كۆازيمەملەكەتتىك سەكتورىنىڭ 250-دەن استام وكىلى قاتىستى. ءىس-شارا قازاقستان مەن تۇركيانىڭ كاسىپكەرلەرى اراسىنداعى ىسكەرلىك بايلانىستاردى نىعايتۋعا, سونداي-اق ەكى مەملەكەتتىڭ ءوزارا ساۋدا جانە ينۆەستيتسيالار سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق پەرسپەكتيۆالارىن تالقىلاۋعا ارنالعان پلاتفورمانى قۇرۋعا باعىتتالعان.
وزدەرىڭىز بىلەتىندەي, تۇركيا ءبىز
ءۇشىن باۋىرلاس ەل عانا ەمەس, قازاقستاننىڭ ماڭىزدى ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق سەرىكتەستەرىنىڭ ءبىرى. وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەكى ەل اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 33%-عا ءوسىپ, 4,1 ملرد دوللاردان استى. سوڭعى 15 جىلدا تۇركيا ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنا 3,5 ملرد دوللاردان استام ينۆەستيتسيا سالعان. ءاليحان سمايىلوۆ بۇگىنگى تاڭدا تۇرىك ينۆەستورلارىنىڭ قازاقستانعا دەگەن قىزىعۋشىلىعى ايتارلىقتاي وسكەنىن دە اتاپ ءوتتى.
– پاندەمياعا قاراماستان, قازاقستان ءۇشىنشى جىل قاتارىنان تۇركيادان رەكوردتىق كولەمدە ينۆەستيتسيا تارتىپ كەلەدى. وتكەن جىلدىڭ 9 ايىندا تۇركيادان كەلگەن تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردىڭ كولەمى 2 ەسەگە جۋىق ءوسىپ, 535 ملن دوللاردى قۇرادى. بۇل – قازاقستانعا دەگەن ۇلكەن سەنىمنىڭ بەلگىسى جانە ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى وڭتايلى ينۆەستيتسيالىق احۋالدىڭ كورىنىسى, – دەدى ءا.سمايىلوۆ.
قازاقستاندا تۇرىك كاپيتالىنىڭ قاتىسۋىمەن 3 700-گە جۋىق كومپانيا جۇمىس ىستەيدى. جالپى, 2 ملرد دوللارعا جۋىق سوماعا 58 ءىرى جوبا بىرلەسىپ ىسكە اسىرىلدى. تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كەشەنى, ينفراقۇرىلىم, ازىق-ت ۇلىك ونەركاسىبى جانە فارماتسەۆتيكا سەكىلدى سالالاردا جوبالار تابىستى ىسكە قوسىلعان. جالپى قۇنى 2,5 ملرد دوللارعا جۋىق سومانى قۇرايتىن 27 جوبا ىسكە اسىرىلۋ ساتىسىندا تۇر. سونداي-اق 1 ملرد دوللاردان استام سوماعا 55 پەرسپەكتيۆالى جوبا پىسىقتالىپ جاتىر.
پرەمەر-ءمينيستردىڭ ايتۋىن-
شا, قازاقستان COVID-19-عا باي-
لانىستى ورىن العان ەكونوميكالىق قيىندىقتاردى ەڭسەرە الدى. مىسالى, وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ونەركاسىپ ءوسىمى 3,8%-دى, ونىڭ ىشىندە وڭدەۋ ونەركاسىبىندەگى ءوسىم 5,5%-دى قۇرادى.
– شيكىزاتتىق ەمەس سەكتورلارداعى جوعارى ينۆەستيتسيالىق بەلسەندىلىك ءوسىمنىڭ نەگىزگى فاكتورىنا اينالدى. اتالعان سەكتورداعى ينۆەستيتسيالار 9,5%-عا ءوستى. قازاقستانعا تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار 2021 جىلدىڭ 9 ايىندا 50%-عا, ياعني 18,8 ملرد دوللارعا دەيىن ۇلعايدى, – دەدى ءا.سمايىلوۆ.
ۇكىمەت ەلىمىزدىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىنىڭ دەڭگەيىن ارتتىرۋ ماقساتىندا جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزىپ كەلەدى. ESG, جاھاندىق ەنەرگەتيكالىق جانە تەحنولوگيالىق كوشۋ تالاپتارىنىڭ كۇشەيۋى جاعدايىندا ەلىمىزدىڭ ينۆەستيتسيالىق ساياساتىن جاقسارتۋعا باعدارلانعان, قازاقستاننىڭ ينۆەستيتسيالىق ساياساتىنىڭ جاڭا تۇجىرىمداماسىنىڭ جوباسى ازىرلەندى. جاڭاشىلدىقتار ەكونوميكانىڭ باسىم سەكتورلارىنداعى ينۆەستورلار ءۇشىن سالىق رەجىمدەرىن وڭتايلاندىرۋ جانە جەڭىلدەتۋ, سۋبسيديالار جانە باسقا دا ىنتالاندىرۋ شارالارىن قامتيدى.
ءا.سمايىلوۆ تۇرىك كومپانيالارىن ينۆەستيتسيالىق بايلانىستاردىڭ اۋقىمىن كەڭەيتۋگە, سونداي-اق جاڭا بىرلەسكەن ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا بەلسەندى قاتىسۋعا شاقىردى.
– مەتاللۋرگيا جانە تاۋ-كەن ءوندىرىسى سالاسى – ەكونوميكامىزدىڭ باستى سەكتورى, وعان ونەركاسىپ پەن ۇلتتىق ەكسپورتتىڭ شامامەن 20%-ى تيەسىلى. سونىمەن قاتار ماشينا جاساۋ ونىمدەرىنىڭ ەكسپورتى كولەمىنىڭ قارقىندى ءوسۋى, يمپورت كولەمىنىڭ بىرتىندەپ تومەندەۋى بايقالادى, – دەپ اتاپ ءوتتى ءا.سمايىلوۆ.
مينيسترلەر كابينەتىنىڭ باسشىسى تۇرىك بيزنەسمەندەرىنىڭ نازارىن قازاقستاننىڭ اگروونەركاسىپتىك كەشەنىندە ىسكە اسىرىلىپ جاتقان جوبالارعا اۋداردى.
– قازاقستانداعى اۋىل شارۋاشىلىعى القاپتارىنىڭ جالپى
اۋدانى 200 ملن گەكتاردان اسادى جانە جايىلىمدار اۋماعى 180 ملن گەكتارعا جۋىق. قازاقستاندى بۇۇ-نىڭ ازىق-ت ۇلىك جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ۇيىمى الەمدەگى ەڭ پەرسپەكتيۆالى 5 اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىن وندىرۋشىلەردىڭ ءبىرى جانە تاياۋ جىلدارداعى جاھاندىق جانە وڭىرلىك ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدەگى ماڭىزدى قاتىسۋشى رەتىندە تانىدى. اگرارلىق سالادا ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىق ورناتۋدىڭ الەۋەتى وتە زور, – دەدى پرەمەر-مينيستر.
سونداي-اق قازاقستان ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا تاجىريبەسى مول تۇرىك كومپانيالارىنىڭ قاتىسۋىنا مۇددەلى ەكەنىن دە باسا ايتتى.
تۇركيا رەسپۋبليكاسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى فۋات وكتاي ەكى ەل اراسىنداعى دوستىق, باۋىرلاستىق بايلانىستار بارلىق جاعىنان دامىپ كەلە جاتقانىن جەتكىزدى.
– تۇركيا مەن قازاقستان – بەكەم بايلانىستارى بار باۋىرلاس ەكى حالىق, سونىمەن قاتار ءدىني جانە تىلدىك قۇندىلىقتارىمىز دا ورتاق. ەكى ەل اراسىنداعى دوستىق بايلانىستار بارلىق جاعىنان دامىپ كەلەدى. كاسىپكەرلەرىمىز بەكىتكەن كەلىسىمدەر ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىعىمىزدى ودان ءارى نىعايتاتىنىنا سەنىمدىمىز. قاڭتار وقيعالارى كەزىندە دە ىنتىماق-بىرلىگىمىزدىڭ ىرگەسى سوگىلمەيتىنىن كوردىك. ءاردايىم ءبىر-بىرىمىزگە قولداۋ كورسەتىپ, ورتاق جوبالار جالعاسا بەرەدى دەپ ويلايمىز, – دەدى تۇركيا رەسپۋبليكاسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى.
فۋات وكتاي تۇركيا الەمدەگى ۇلكەن ەكونوميكالاردىڭ ءبىرى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
– پاندەميا كەزىندە تۇركيا مەملەكەتتىك سالادا, جەكە سالادا دا ەكونوميكاسىن ءارى قاراي جالعاستىرا بەردى. ءبىزدىڭ ەكونوميكامىز 11%-عا دامىپ, سوڭعى 10 جىلداعى ەڭ جوعارى كورسەتكىشكە جەتتى. ەكسپورتتىق ۇلەسىمىز دە جاقسى دامىپ كەلەدى. تۇركيانىڭ ەكسپورتى سوڭعى 21 جىل ىشىندە العاشقى رەكوردتىق دەڭگەيگە جەتتى. كورسەتكىش الدىڭعى جىلعا قاراعاندا 56 ملرد دوللارعا ارتىپ, 225 ملرد دوللاردى قۇرادى. سىرتقى ساۋدادا دا كورسەتكىشتەر 2021 جىلى شامامەن 500 ملرد دوللارعا جەتتى. قازاقستاننىڭ كورشىلەس ەلدەرمەن سالىستىرعاندا مىقتى نارىقتىق ورتالىق اتاناتىن ۇلكەن الەۋەتى بار. وسى مۇمكىندىكتى جاقسى پايدالانۋ كەرەك, – دەيدى فۋات وكتاي.
مارتەبەلى مەيمان اتاپ وتكەندەي, قازاقستاندا تۇرىك فيرمالارى دايىن كيىمنەن ءدارى يندۋسترياسىنا دەيىن ءتۇرلى جوبالاردى جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى.
– تۇرىك مەردىگەرلەرى قازاقستاندا 27 ملرد دوللار دەڭگەيىندە 508 جوبادا ءوز قولتاڭباسىن قالدىرعان. كاسپي تەڭىزىندە 750 ملن دوللارلىق جوبا بار, 650 ملن دوللارلىق ەكسپو عيماراتىنىڭ جوباسى, ودان باسقا «اقتوعاي مىس» كەشەنى سەكىلدى ۇلكەن جوبارلاردا مەردىگەرلىك جاسادى. بۇعان قوسا 11 ايدا اياقتالعان تۇركىستان حالىقارالىق اۋەجايى بار. بۇلار دا تولىقتاي تۇرىك ينۆەستيتسياسى ارقىلى جۇزەگە استى. قاڭتار وقيعالارىنان كەيىن دە قازاقستانداعى تۇرىك فيرمالارىنىڭ ىنتىماقتاستىعى سەنىمدى تۇردە جالعاسىپ جاتىر. بۇل رەتتە ينۆەستورلار مەن ينۆەستيتسيالاردى قورعاۋعا قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ بەرگەن كەپىلدەمەلەرى ۇلكەن ماڭىزعا يە. سوندىقتان قازاقستانعا تۇرىك كاسىپكەرلەرى اتىنان العىسىمدى بىلدىرگىم كەلەدى, – دەدى ف.وكتاي.
فورۋم قورىتىندىسى بويىنشا 10 كوممەرتسيالىق قۇجاتقا قول قويىلدى. كەلىسىمدەردى ىسكە اسىرۋ اياسىندا ينۆەستورلار باتىس قازاقستان جانە اقتوبە وبلىستارىندا كولىك-لوگيستيكالىق ورتالىقتار, الماتى قالاسىندا فارماتسەۆتيكالىق زاۋىت, ەلوردادا مەديتسينالىق بۇيىمدار, بەتپەردەلەر مەن رەسپيراتورلار شىعاراتىن كاسىپورىن, بولات ونىمدەرى, مەتالل بولات كونسترۋكتسيالارىن شىعاراتىن زاۋىت, ساۋدا ويىن-ساۋىق ورتالىعىن سالۋدى جوسپارلاپ وتىر. اتالعان جوبالارعا سالىناتىن ينۆەستيتسيالاردىڭ جالپى سوماسى شامامەن 500 ملن دوللاردى قۇرايدى.
