جىلت ەتكەن جاڭالىققا ەلەڭ ەتىپ, قۇلاق ءتۇرىپ وتىراتىندار قاتارىندا قازاقستاندىقتار دا بار. تۇراقسىزدىق احۋالىن جاقىندا عانا باسىنان وتكەرگەن قازاقستان داعدارىس كەزىندە اقپارات كەڭىستىگىندە ءسۇرىنۋدىڭ قانداي ەكەنىن جاقسى بىلەدى.
«كىم اقپاراتتى يەلەنسە, سول الەمدى باسقارادى». بۇل ءسوزدىڭ ايتىلعانىنا 200 جىل بولسا دا, وزەكتىلىگىن بۇگىنگە دەيىن جوعالتقان ەمەس. ءتىپتى, ءدال وسى ۋاقىتقا قاراتا ايتىلعانداي. اقپاراتتىڭ جويقىن كۇشىنە جىل باسىنان بەرى كوز جەتكىزىپ كەلەمىز. ءدال وسىنداي تۇراقسىز كەزەڭدە الەۋمەتتىك جەلىدە حالىق اراسىنا لاڭ سالىپ, ۇرەي تۋدىرۋدى كوزدەيتىن ارنايى ارنالار مەن اككاۋنتتار كوبەيىپ كەتەدى.
ۋكراينا مەن رەسەي جاعدايىندا ەكى ەلدىڭ رەسمي اقپاراتىنىڭ ءوزى ءبىر-بىرىنە سايكەس كەلمەي جاتقاندا, جەلىدە تاراعان دۇرلىكپە حابارلار تۋرالى ايتۋدىڭ ءوزى ارتىق. مۇنداي كۇردەلى كەزەڭدە رەسمي مالىمەتتەن باسقاسىنا سەنبەۋ تۋرالى ۇنەمى ايتىلادى.
اقپاراتتىق سوعىس. بۇل جاي ايتىلعان ءسوز ەمەس. ونىڭ ماقساتتارىنىڭ ءبىرى – ۇرەي تۋدىرىپ, قوعامعا «حاوس» ءدانىن سەبۋ. مۇندايدا Telegram كانالدار قاقتىعىستىڭ العاشقى ساتتەرىنەن باستاپ بەلسەندى جۇمىس ىستەي باستايدى. وقيعاعا دەيىن دە حالىقتى دۇرلىكتىرەتىن حابارلار تاراتىپ وتىرادى. بولماعان وقيعانى بولدى دەپ, مونتاجدالعان ۆيدەولار مەن سۋرەتتەر تارالادى. بۇل مالىمدەمەلەردى Facebook جەلىسىندە بولىسكەندەر دە از بولمايدى.
جالعان اقپاراتپەن كۇرەستىڭ جالپىالەمدىك جولى مەن ءتارتىبى جوق. سوندىقتان ءار ازامات جەكە جاۋاپكەرشىلىگىن سەزىنىپ, سانالى شەشىم قابىلداۋى كەرەك. وتىرىك پەن شىندىقتىڭ, بوسپە ءسوز بەن ءتۇپ ماعىنانىڭ ارا-جىگىن اجىراتا الاتىن قوعام عانا سىن ساعاتتا سۇرىنبەيتىنى بەلگىلى. مەديا ساۋاتى جوعارى قوعام قالىپتاستىرۋ تۋراسىندا ويلانبايتىن مەملەكەت جوق.
جالعان اقپارات تاراتپاۋعا ۇندەۋ قولدانۋشىنىڭ ءسوز ەركىندىگىن بۇزۋدى كوزدەمەيدى. كەرىسىنشە ول كيبەربەلسەندىلەردىڭ قارماعىنا ءتۇسىپ قالماۋدى ەسكەرتەدى. رەسمي مالىمەتكە سۇيەنە وتىرىپ, وقيعاعا بايلانىستى پىكىر ءبىلدىرۋ كەز كەلگەن ازاماتتىڭ ءوز ەركىندە.
داعدارىس كەزىندە اقپارات تاسقىنىندا باتىپ كەتپەي, جالعان اقپارات تاراتۋشىعا اينالماۋدىڭ جولدارى قانداي؟
ەڭ ءبىرىنشى, وقىعان, كورگەن, ەستىگەن حاباردى بىرەۋمەن بولىسپەس بۇرىن بىردەن تەكسەرۋ كەرەك. Google سەكىلدى ىزدەۋ جۇيەسىندە بۇل تۋرالى قانشا اقپارات شىققانىن جانە ونى كىم تاراتقانىن قاراڭىز. دەرەككوزدەر سەنىمدى مە؟ ول رەسمي تىركەلگەن باسىلىم با؟ بەدەلى قانداي؟ وسىنىڭ بارلىعىنا كوز جەتكىزىپ قانا سەنىمدى بولۋعا بولادى.
ەكىنشىدەن, Google جۇيەسىندە سۋرەتپەن ىزدەۋ مۇمكىندىگى بار. ادەتتە سۋرەت پەن ۆيدەونى تەكسەرۋ قيىن. وسىعان دەيىن كەيبىر قاقتىعىستار كەزىندە وزگە وڭىرلەردە تۇسىرىلگەن بەينەلەردىڭ تاراعانى بەلگىلى. سوندىقتان تولىق كوز جەتپەگەن اقپاراتتى الەۋمەتتىك جەلىدە جاريالاماعان ابزال.
ۇشىنشىدەن, كۇماندى, راديكالدى مازمۇنى بار نەمەسە بەلگىلى ءبىر ءىس-ارەكەتكە ۇندەيتىن حابارلاردى بولىسپەستەن بۇرىن, ونىڭ جاۋاپكەرشىلىگى جايلى ويلانعان دۇرىس. «بۇل جازبانىڭ ماقساتى نە؟», «سوڭى نەمەن اياقتالۋى مۇمكىن؟» دەگەن سەكىلدى سۇراقتاردى قويۋ ارتىق بولمايدى.
ماڭىزدىسى, مۇنداي كۇردەلى جاعدايدا ەكسليۋزيۆ اقپاراتتى ءبىرىنشى بولىپ تاراتقاننان گورى تەكسەرىپ الۋ ماڭىزدىراق. سوندا ۇتىلمايتىنىڭىز انىق.
ايقىن شەكارالار جوعالعان جاھاندانۋ مەن اقپاراتتىق داۋىردە ءومىر ءسۇرۋدىڭ بۇگىنگى شىندىعى مەن قاراپايىم ەرەجەسى وسى. گيبريدتىك تاسىلدەردى اجىراتا الاتىن اقپاراتتىق قوعام قاجەت. قازاقستان قوعامىنا اقپارات كەڭىستىگىندە شىڭدالاتىن كەز جەتتى.
بۇعان الەمدى جاۋلاعان پاندەميا, بيىلعى قاڭتار كەزىندە انىق كوز جەتتى. Facebook پەن Whatsapp جەلىلەرى ارقىلى كەلگەن جاڭالىقتىڭ ءبارى شىن ەمەس, كوز جۇمىپ سەنە بەرۋگە بولمايدى. اقپاراتقا دا تالعام كەرەك. سىني ويلاۋدى قالىپتاستىرۋ ءۇشىن كەمىندە بىرجاقتى پىكىردەن ارىلىپ, ەكىنشى, ءۇشىنشى تاراپتىڭ داۋسىن ەستي ءبىلۋ ماڭىزدى بولماق. بۇل – باز بىرەۋلەردىڭ امالى ەمەس, زامان تالابى.
