رەفورماتور

بيىل مەملەكەت باس­شىسىنىڭ جار­لىعىنا سايكەس, احمەت بايتۇرسىن­ ۇلىنىڭ 150 جىلدىق مەرەيتويىن دايىن­داۋ جانە وتكىزۋ جونىندەگى جالپى­رەسپۋبليكالىق جوسپار بەكىتىلدى. بۇگىن استانامىزدا ۇلت ۇستازى مەرەيتويى جىلىنىڭ اشىلۋ سالتاناتى وتەدى.

  ۇلى تۇلعانىڭ 150 جىلدىق مەرەيتويى قازاقستاندا عانا ەمەس, يۋنەسكو اياسىندا جالپى الەمدىك كەڭىستىكتە اتاپ وتىلەدى.

احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ تاريحي تۇلعاسى «تۇڭعىش», «العاشقى», «نەگىزىن سالۋشى» دەگەن ۇعىمدارمەن سيپاتتالادى. تۇڭعىش ءتول ءالىپبي, العاشقى وقۋلىقتار, ۇلتتىق عىلىمنىڭ نەگىزىن سالۋشى جانە تاعى دا قانشاما ومىرشەڭ باستامالار ۇلت ۇستازىنىڭ ەسىمىمەن تىكەلەي بايلانىستى. ءتول تاريحىمىزدى, ءتىپتى جالپى الەمدىك تاريحتى بارلاساق, شىن مانىندەگى ءىرى امبەباپ تۇلعالار اسا كوپ ەمەس ەكەن. ولار – ءوز حالقىنىڭ دامۋ باعىتىن تىڭ ارناعا بۇرىپ, وركەنيەتتىڭ جاڭا ساتىسىنا كوتەرگەن رەفورماتور تۇلعالار.

ازاتتىقتىڭ اڭسارىن, تاۋەلسىزدىكتىڭ باعاسىن جانە قازىرگى جاھاندانۋ داۋى­رىندە ۇلت بولىپ ساقتالۋدىڭ ماڭىزىن ۇعىنعان سايىن احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ بو­دان­دىقتان بوستاندىققا ۇمتىلعان جانكەشتى كۇرەسى, تۋعان حالقىن ءبىلىم مەن مادەنيەتتىڭ ورىنە شاقىرعان اسىل مۇراسى جادىمىزدا جاڭعىرىپ, اياۋلى ەسىمىن ەرەكشە ىلتيپاتپەن قۇرمەت تۇتامىز.

ساياسي كوسەمى ءاليحان بوكەيحان, رۋحاني كوسەمى احمەت بايتۇرسىن ۇلى بولعان الاش قوزعالىسى حح عاسىردىڭ العاشقى شيرەگىندە سان عاسىرلىق تاريحىمىزدىڭ ەڭ جارقىن بەتتەرىن جازدى. ۇلت-ازاتتىق قوزعالىستىڭ ەڭ باستى تاريحي ءمانى – حالىقتىڭ ساناسىنا ەركىندىك يدەيالارىن ۇيالاتىپ, ءوزىنىڭ تابيعي مارتەبەسى مەن قۇقى ءۇشىن كۇرەسكەندە عانا دەربەس حالىق رەتىندە ءومىر سۇرە الاتىندىعىن, ءسويتىپ وزگەلەرمەن تەرەزەسى تەڭ ۇلت بولاتىنىن ءسىڭىرۋى مەن سەندىرۋىندە ەدى. ەڭ ماڭىزدىسى, الاش كوسەمدەرى ازاتتىق كۇرەسى بارىسىندا جالپى ۇلت­تىق بىرلىككە جەتۋدىڭ قاجەتتىلىگىن اي­رىق­شا ۇعىندى. ۇلتتىق ىنتىماق پەن كۇرەس ءداۋىرىنىڭ ۇرانىنا اينالعان مىرجاقىپ دۋلات ۇلىنىڭ «ويان, قا­زاق!», احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ «ماسا», عۇمار قاراشتىڭ «بالا تۇل­پار» جيناقتارىنداعى جانە تاعى دا باسقا شىعارمالارداعى ازاتتىق يدەيالارى دانىشپان ابايدىڭ گۋمانيستىك مۇراتتارىمەن ساباقتاسىپ ۇلتتىق بەتبۇرىس جاسادى. اقاڭنىڭ ءوزى اشىپ, باس رەداكتورلىق ەتكەن «قازاق» گازەتى ۇلتىمىزدى وياتىپ, حالقىمىزدى تۇتاستىرىپ, ازاتتىققا دەگەن اڭسارىن كۇشەيتتى. بۇكىل قازاق جەرىنە تارالعان شىن مانىندەگى ۇلتتىق باسىلىم حالىقتىڭ ءوز قۇقىعىن بىلۋىنە, ساياسي-قوعامدىق قاتىناستار مەن وزگەرىستەردىڭ سىرىن ۇعىنۋىنا, ۇلتتىق نامىس پەن ابىرويدىڭ ارتۋىنا تاريحي زور ۇلەس قوستى. ءاليحان بوكەيحان: «بوستاندىققا اپاراتىن جالعىز جول – ۇلتتىق ىنتىماق قانا» دەپ ايتقانىنداي, جالپى الاش قوزعالىسىنىڭ ەڭ نەگىزگى تاريحي ماڭىزى ەل مەن جەردى بىرىكتىرۋمەن تىكەلەي بايلانىستى.

قازاق قوعامىندا ۇلتتىق بىرلىك حاندىق داۋىردەگى جىراۋلاردان باستاپ, الاش كەزەڭىنە دەيىن ادەبيەتىمىزدىڭ التىن ارقاۋى بولعانى بەلگىلى. دانىشپان ابايدىڭ: ء«بىرىڭدى قازاق ءبىرىڭ دوس, كورمەسەڭ ءىستىڭ ءبارى بوس» دەگەن ايگىلى قاناتتى ءسوزى ۇلتتىق بىرىگۋدىڭ كۆينتەسسەنتسياسى ىسپەتتى. جالپى, حالىققا ونىڭ تەرريتورياسى, ءتىلى, مادەنيەتى قالاي باعالى بولسا, ۇلتتىق ىنتىماعى دا سونداي قىمبات.

ءاربىر زاماننىڭ ءوزى شەشۋگە ءتيىستى ماسەلەلەر بولادى دەسەك, الاش زيالىلارى ءوز ءداۋىرىنىڭ مۇمكىندىگىنشە كوپتەگەن نارسەگە قول جەتكىزدى. بۇل قوزعالىس ساياسي كۇرەس بولۋىمەن قاتار مادەني-اعارتۋشىلىق مازمۇنداعى دا ۇلتتىق ارەكەت ەدى. ساياسي كۇرەس – تۇتاس حالىقتىڭ جىگەرىن جانىپ, نامىسىن وياتسا, مادەني كۇرەس – ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ ورىنە شىعۋدىڭ, وركەنيەتتى حالىقتارمەن تەڭ بولۋدىڭ داۋىرلىك امالى ەدى. كۇنى كەشە عانا 30 جىلدىعىن بارشامىز اتاپ وتكەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تاۋەلسىزدىك الۋى سول الاش ارىستارىنىڭ ساياسي كۇرەسىنىڭ ماقساتىنا جەتكەنىن كورسەتسە, مادەني كۇرەس ءالى كۇنگە دەيىن جالعاسىپ كەلەدى, تولاستاماق ەمەس.

اسىرەسە قازىرگىدەي جاھاندانۋ داۋى­رىندە مۇنداي مادەني كۇرەستىڭ ماڭىزى ءتىپتى ايرىقشا. تاۋەلسىزدىكتىڭ ءوزىن حا­لىقتىڭ مادەني ورەسىمەن تىكەلەي سا­باق­تاستىرعان احمەت بايتۇرسىن ۇلى: «ازاتتىق, اسىلى مادەنيەتتە, مادەنيەت كۇشەيۋىنىڭ تەتىگى – وقۋ مەن ادەبيەتتە»,  دەيدى. بۇل – ءالى كۇنگە دەيىن ءوزىنىڭ وزەكتىلىگىن ساقتاعان اتالى سوزدەر. ءبىز ءۇشىن الاش كوسەمىنىڭ وسى ويلارى «زاماناۋي ءبىلىمدى يگەرۋ», «دامىعان تەحنولوگيالاردى ءبىلۋ» دەگەن ۇعىمدارمەن بىردەي. جان-جاقتى مادەنيەت يەسى بولاتىن حالىق تا, ادام دا وزگەلەرمەن تەڭ بولماق. بىراق مادەنيەت وزدىگىنەن كەلە سالمايدى. اقاڭنىڭ ايتۋىنشا: «ادام ادىلەتتىلىككە مادەنيەتتىڭ تەڭەسۋى ار­قىلى عانا جەتە الادى. مادەنيەت تەڭدىگى ساتىپ تا, سىيلىققا دا الىنبايدى, ارەكەتتەرمەن جينالادى». جالپى, الاش زيالىلارى ءبىزدى وسىعان ۇندەيدى. بۇگىنگى قازاق بالاسى دا ادامزاتتىڭ اقىلىمەن, ەڭبەگىمەن جاسالعان مادەنيەت پەن ءبىلىمدى تەرەڭ يگەرۋى كەرەك. سوندا عانا ءبىز جاھاندانۋدىڭ قارقىنىنا توتەپ بەرىپ, ۇلتتىق بولمىسىمىزدى ساقتايمىز.

حالقىنىڭ ازاتتىعىنا, ءبىلىمى مەن مادەنيەتىنە بار عۇمىرىن ارناعان احمەت بايتۇرسىن ۇلى تەك ۇلتتىق شەڭ­­بەردە قالعان ەمەس. ونىڭ مول مۇ­را­سىن زەردەلەپ وقىپ وتىرعاندا شى­عىس پەن باتىستىڭ, كونە مەن جاڭا­نىڭ ايتۋلى وكىلدەرىنىڭ ەسىمدەرى مەن شىعارمالارىنا مەيلىنشە قانىق بولعانىنا كوزىمىز جەتەدى. سوندىقتان دا ول: «قازىرگى مادەنيەت بەلگىلى ءبىر ۇلتتىڭ نەمەسە ءناسىلدىڭ تۋىندىسى ەمەس, بارلىق ادامزاتتىڭ ەڭبەگىمەن, قابىلەتىمەن كەلگەن ناتيجە», دەپ جالپىادامزاتتىق مادەني قازىنانىڭ ورتاق ەكەنىن, ودان قازاقتىڭ دا سۋسىنداۋى قاجەتتىگىن اتاپ وتكەن. بۇل ءسوز الاش ءداۋىرى ءۇشىن قانشالىقتى جاڭا وي, تىڭ يدەيا بولسا, قازىرگى بىزدەر ءۇشىن دە ونەگەلى وسيەت.

تۋعان حالقىنىڭ ساياسي جانە مادە­ني تەڭدىگى ءۇشىن كۇرەسكەن الاش قاي­راتكەرلەرى, ەڭ الدىمەن, ءوز داۋىرلەرىنىڭ وزەكتى دىلگىر ماسەلەلەرىن شەشۋگە تىرىستى. ولار تاريح پەن تاعدىر ۇسىنعان كۇرمەۋى قيىن كۇردەلى ساۋالداردىڭ جاۋابىن ىزدەپ, كۇن تارتىبىنە داۋىرلىك ءىرى ماسەلەلەردى قويدى. ولاردى ءداۋىردىڭ ۇدەرىسىنەن تاۋىپ, شەشۋدىڭ زاماناۋي امالدارىمەن جاۋاپ قاتتى. ءدال وسىلايشا كەلۋ الاش زيالىلارىنىڭ جوعارى ساناتكەرلىك دەڭگەيىن تانىتىپ, ولاردىڭ كونسەرۆاتيۆتى ەمەس, پروگرەسسيۆتى تۇل­عا­لار ەكەنىن ايعاقتايدى. ءاليحان بوكەي­حاننىڭ, عۇمار قاراشتىڭ, مۇحا­مەتجان تىنىشپاي ۇلىنىڭ, حالەل دوس­مۇ­حامەد ۇلىنىڭ, مىرجاقىپ دۋلات­ ۇلىنىڭ, مۇستافا شوقايدىڭ جانە تاعى دا باسقا الاش قايراتكەرلەرىنىڭ ەڭبەكتەرىمەن تانىسۋ بارىسىندا ولار­دىڭ سول كەزدەگى تاريحي, ءارى مادە­ني ۇدەرىستەردى قانشالىقتى تەرەڭ تانىعا­نىنا تاڭعالاسىز, ءارى قازاقتىڭ بالاسى رەتىندە شىن سۇيسىنەسىز. اقاڭنىڭ: «تىرشىلىك عامالى – زاماننىڭ زاڭىن, تۇرمىستىڭ سارىنىن تانۋ عىلىمى, ادامنىڭ ىزدەگەن, كوزدەگەن ماقساتتارىن ءبىلۋ, ماقساتتارىنا جەتۋگە جۇرەتىن جولدارىمەن تانىسۋ» دەگەن جولدارىن وقي وتىرىپ, ويىنىڭ تەرەڭدىگى مەن ومىرشەڭدىگىنە, جاڭاشا تۇجىرىمدارىنا باس يەسىز.

حالىقتىڭ عاسىرلار بويى قالىپتاس­قان ءتول تانىمى تۇتاستاي تىلدە ساقتالا­تىنىن بىلەمىز. بۇل كۇندە ايتىلىپ جۇرگەن ۇيرەنشىكتى جاي ءسوز ەمەس. ونىڭ تەرەڭ فيلوسوفيالىق جانە تاريحي ءمانى بار. حالىقتىڭ مەملەكەتى, ءتىپتى وزىنە تيەسىلى تەرريتورياسى دا بولماۋى مۇمكىن, بىراق ءتىلسىز حالىق بولمايدى. وسى اكسيومانىڭ ءوزى ءاربىر حالىق ءۇشىن ءتىلدىڭ اسا ومىرشەڭ ماڭىزىن ايعاقتاسا كەرەك. بۇل رەتتە: «ۇلتتىڭ ساقتالۋىنا دا, جوعالۋىنا دا سەبەپ بولاتىن نارسەنىڭ ەڭ قۋاتتىسى – ءتىلى»,  دەيدى اقاڭ.

احمەت بايتۇرسىن ۇلى ۇلت قايراتكەرى, ءىرى وقىمىستى ويشىل رەتىندە حالىق پەن ءتىلدىڭ اجىراماس تۇتاستىعىن بارىنشا ۇعىندى. ءسويتىپ ول ۇستازدىعىمەن, سايا­سي كۇرەسكەرلىگىمەن, عالىمدىعىمەن بىرگە ءتىلدىڭ تاعدىرى تۋرالى دا ۇنەمى ايتۋمەن بولدى. بۇگىنگى كۇندەرى قاناتتى سوزدەرگە اينالعان ويلارى حالىق پەن ءتىلدىڭ تاعدىرىن تۇتاستىرعان وسىنداي تەرەڭ تولعانىستاردان تۋعانى اقيقات. ونىڭ ۇعىمىندا ءتىل – قاتىناس قۇرالى عانا ەمەس, ەڭ باستىسى ول – تانىم مەن تاربيە قۇرالى. سەبەبى ءتىل ارقىلى بالانىڭ ۇلتتىق تانىمى قالىپتاسادى, سودان بارىپ ول ەلشىل, وتانشىل ازامات بولىپ ءوسىپ, حالقىنا قىزمەت ەتەدى. اقاڭ بۇل ماسەلەنى ءىس جۇزىندە ءوزى كورسەتىپ, ناقتى دالەلدەدى. ول – وقۋ قۇرالدارىن جازۋمەن بىرگە وقىتۋدىڭ دا ۇلتتىق مازمۇنىن ۇسىنعان تۇڭعىش ادىسكەر عالىم. «وقۋ قۇرالىنىڭ ەڭ ۇلىعى – بالا وقىتاتۇعىن كىتاپ» دەگەن قاناتتى ءسوزى تاۋەلسىزدىكتىڭ جاڭا ۇرپاعىن تاربيەلەپ جاتقان بىزگە دە جورالى ۇلگى, ونەگەلى قاعيدا.

اقاڭنىڭ زامانداستارىنان باستاپ بۇگىنگە دەيىن ونى ءبارىمىز ء«تىل ءبىلىمىنىڭ اتاسى» دەيتىنىمىز, تۇپتەپ كەلگەندە ونىڭ ءتىل رەفورماتورى بولعاندىعىندا. ءبىر ءوزى تۇتاس عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ جۇگىن ارقالاپ, ۇلتتىق ءالىپبي ءتۇزىپ, ءتىلىمىزدىڭ ەملە ەرەجەلەرىن جاساۋى, ءتىل ءبىلىمىنىڭ فونەتيكادان باستاپ, ستيليستيكاعا دەيىن تاراۋلارىن زەرتتەۋى, تەرمينولوگيالىق جۇيە قالىپتاستىرۋى ۇلتتىق تاريحىمىزدا عانا ەمەس, الەمدىك عىلىم­نىڭ تاريحىنداعى فەنومەندىك قۇ­بى­لىس. وعان ادىستەمە, پەداگوگيكا جانە ادەبيەتتانۋ سالاسىنداعى ەڭ­بەك­تەرىن قوسساڭىز, ونىڭ عىلىمي ويى­نىڭ سونشالىقتى كەڭدىگىن كورەسىز. زەرت­تەۋشىلىك مول مۇراسىمەن بىرگە احمەت بايتۇرسىن ۇلى شاكىرت تاربيەلەپ, عىلىمي ورتا قالىپتاستىرىپ, ۇلتتىق عىلىمي ءداستۇر مەن مەكتەپتىڭ نەگىزىن قالاعان كەمەڭگەر عالىم.

عىلىمي-زەرتتەۋشىلىك دارىنى, عىلى­مي ءادىسناماسى مەن پرينتسيپتەرى احمەت بايتۇرسىن ۇلىن سول كەزدىڭ وزىن­دە حالىقارالىق كەڭىستىككە تانىت­تى. عالىمدىق زور تۇلعاسى, اسىرەسە بۇكىل­وداقتىق ءبىرىنشى تۇركولوگيالىق سەزدە كورىندى. رەسەي, گەرمانيا, ماجارستان, تۇركيا, يران جانە تۇركى حا­لىق­تارى عالىمدارى قاتىسقان سەز­دە ءالىپبي جانە تەرمينولوگيا بويىنشا بايانداما جاساعان احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ عىلىمي قاعي­داتتارى مەن تۇجىرىمدارى جينالعان عالىمدار تاراپىنان ۇلكەن قولداۋعا يە بولدى. قازىرگى كەزەڭدە دە تۇركى دۇنيەسىنىڭ عالىمدارى اقاڭنىڭ عىلىمي ەڭبەكتەرىن اسا جوعارى با­عا­لاپ, ونىڭ وزەكتىلىگى جونىندە ءجيى ايتادى. ويتكەنى ول – ءوز زەرتتەۋلەرىندە تۇركى تىلدەرىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىن سالىس­تىرمالى تۇردە زەردەلەپ, عىلىمي-تەوريالىق قورىتىندى جاساعان ءىرى وقىمىستى. عالىمنىڭ مول, سان سالالى مۇراسىن ناسيحاتتاۋ, شەت تىلدەرىنە اۋدارۋ بۇگىنگى ءبىزدىڭ قاسيەتتى بورىشىمىز دەپ بىلەمىن.

الاش قوزعالىسى كوسەمدەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ قايراتكەرلىك بىلىگى مەن قابىلەتى 1917-1920 جىلدارداعى توڭكەرىستىك كەزەڭدە ايرىقشا بايقالدى. بۇل كەزەڭ الاش قايراتكەرلەرىنە ۇلكەن تاريحي مىندەت جۇكتەدى. بۇل ميسسيانىڭ ءمانى – الاساپىران زاماندا ۇلتتىق اۆتونوميا قۇرۋ جانە تەرريتوريامىزدى مەجەلەۋ بولاتىن. وسى تاريحي ماقساتتى ورىنداۋدا احمەت بايتۇرسىن ۇلى ەرەكشە قايراتكەرلىك تانىتتى. كەڭەس ۇكىمەتى باسشىلارىمەن بىرنەشە رەت كەزدەسىپ, سونىڭ ناتيجەسىندە ءاليحان بوكەيحان, ءالىمحان ەرمەكوۆ, ءۋاليتحان تاناشەۆ سياقتى ساياسي سەرىكتەرىمەن بىرگە قازاق­ستان شەكاراسىن ناقتى بەلگىلەۋدى جۇزەگە اسىردى. الاش قايراتكەرلەرىنىڭ قاجىرلى ەڭبەگى ارقاسىندا 1920 جىلعى 26 تامىزدا قازاق اۆتونومدى سوتسياليستىك كەڭەستىك رەسپۋبليكاسى قۇرىلدى. بۇل – رەسەي فەدەراتسياسى ىشىندەگى اۆتونوميا بولعانىمەن, ءوزىنىڭ شەكاراسى, استاناسى, باسقارۋشى ورگانى بار مەملەكەتتىك قۇرىلىم ەدى. ياعني قازاق مەملەكەتتىلىگىنىڭ رەسمي زاڭدى نەگىزى قالاندى. اۆتونوميانىڭ نەگىزىندە 1936 جىلى 5 جەلتوقساندا قازاق كەڭەس­تىك سوتسياليستىك رەسپۋبليكاسى جاريا­لاندى. وداقتاس مارتەبەسىندەگى قا­زاق­ستان سياقتى رەسپۋبليكالار عانا تاۋەلسىزدىككە يە بولعانىن بارشامىز جاقسى بىلەمىز. وسى ساياسي وقيعالاردى سارالاساق, وندا ءبىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تۇپكى نەگىزىندە احمەت بايتۇرسىن ۇلى سياقتى الاش قايراتكەرلەرىنىڭ تاريحي ەڭبەگى زور بولعانىنا كوز جەتكىزەمىز.

سان سالالى مول مۇرا قالدىرعان, حالقىنىڭ ازاتتىعى ءۇشىن الىسقان, تۇتاس ۇلتتىڭ ۇستازى بولعان تۇلعانىڭ وسىنشاما جان-جاقتى دارىنى مەن كۇرەسكەرلىك قايراتىنىڭ التىن ارقاۋى, قاينار كوزى نە دەگەن ساۋالعا جاۋاپ ىزدەسەك, وعان احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ تۇلعالىق بولمىسىنىڭ ءتۇپ نەگىزى – ايرىقشا ادامسۇيگىشتىگىندە, ياعني زور گۋمانيزمىندە دەر ەدىك. اسىلى, تاريح قاتپارلارىنان بىزگە يگى ىستەرى مەن اسىل سوزدەرى جەتكەن ۇلى تۇلعالاردىڭ بارلىعىنا ورتاق نەگىزگى قاسيەت ادام بالاسىنا, حالقىنا دەگەن شۋاقتى مەيىرىم مەن رياسىز ماحاببات دەپ تۇيىندەر بولساق, ءدال وسىنداي ءىرى گۋمانيست تۇلعا الاشتىڭ احمەتى بولدى.

ءار ۇلتتىڭ تاريحىنداعى وسىنداي گۋمانيستىك جاڭعىرۋ كەزەڭىن الەمدىك تاريحتا «رەنەسسانس» دەپ اتايتىنى بەلگىلى. الاش ءداۋىرىنىڭ گۋمانيزمى قازاق قوعامىنا وركەنيەتتىك مازمۇنداعى جاڭالىقتار اكەلدى. ۇلتتىق ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ, ءباسپاسوزدىڭ, جاڭا جازبا ادەبيەتتىڭ قالىپتاسۋى, ساياسي پارتيالاردىڭ ومىرگە كەلۋى جانە تاعى دا باسقا تىڭ باستامالار قازاق قوعامى ءۇشىن ناعىز رەنەسسانس بولدى دەۋگە تولىق نەگىز بار. وسىنداي ۇلتتىق رەنەسسانستىڭ مازمۇنىنا بويلار بولساق, وندا ونىڭ ەڭ كورنەكتى كوشباسشى تۇلعاسى احمەت بايتۇرسىن ۇلى ەكەنىنە تولىق كوز جەتكىزەمىز.

ۇلىلارىمىزدى ۇلىقتاۋ, ولار­دىڭ حالىق پەن تاريح الدىنداعى ەڭبەكتەرىن باعالاۋ – ءبىزدىڭ ەلدىگىمىزدىڭ, ازاماتتىعىمىزدىڭ بەلگىسى. ەسىمدەرىنە تاعزىم ەتۋ, ەڭبەكتەرىن ناسيحاتتاۋ ارقىلى ەلدىگىمىز كۇشەيمەك. ەڭ باستىسى, ەلىمىزدىڭ بولاشاعى جاستارىمىزعا ونەگە كورسەتىپ, وتانشىلدىق سەزىمىمىزدى اسقاقتاتىپ, مادەنيەتىمىزدى ارتتىرىپ, وركەنيەت بيىگىنە كوتەرىلەمىز.

ادىلبەك قابا,

ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى

ءتىل ساياساتى

كوميتەتىنىڭ توراعاسى