سوزدەن سۋرەت سالاتىن, كەيبىر دالا كورىنىستەرىن وبرازبەن وراپ بەرەتىن قۋاندىقتىڭ بۇعان دەيىن «كەشىككەن كوكتەم», «كوكسەڭگىر», «قوڭىر جەل», «قوڭىر اۋەن» سەكىلدى بىرنەشە جيناعى جارىق كورگەندىگىنەن وقىرماندارى حاباردار. وسىدان بىرەر جىل بۇرىن اقىننىڭ تاڭدامالى شىعارمالارىنىڭ ءبىرىنشى تومى دەمەۋشىلەردىڭ كومەگىمەن كوپشىلىك وقىرمانعا جول تارتتى.
«تابيعات – تۇنعان سۇلۋلىق», «ولەڭىم – ويىم, ورنەگىم», سەكىلدى بىرنەشە تاراۋدان تۇراتىن كىتاپتاعى ولەڭدەر اقىننىڭ سۋرەتكەرلىك قاسيەتىن ايعاقتاي تۇسەدى. قۋاندىقتىڭ وسى ءبىرىنشى تومداعى «تاۋدىڭ تارپاڭ وزەنى» اتتى ولەڭىنەن ءۇزىندى وقىپ كورەلىكشى.
«وجاۋىن ءۇستى-ۇستىنە ساپىرا بۇلت,
قاناتىن كوتەرگەندەي قاپىلا كىلت.
شاتقالعا شاشىراتىپ اق كوبىگىن,
تولقىندار وپىر-توپىر جاتىر اعىپ…
ساقتىقپەن سىبدىرلاتپاي ءتولىن ەرتكەن,
باس قويدى شولىركەگەن ەلىك ەپپەن.
تولقىندار دوڭبەكشيدى اڭداۋسىزدا,
اتانداي قۇزدان قۇلاپ بەلى كەتكەن».
وسى جولداردى وقي وتىرىپ, جامبىل وبلىسى, تۇرار رىسقۇلوۆ اۋدانىندا تۇراتىن تابيعات تامىرشىسىنىڭ بايتاق دالاعا كوز تاستاپ ويعا شوماتىن ءساتى كوز الدىمىزعا كەلە قالدى. ءيا, ول راسىندا دا تابيعاتتا كوپ جۇرەدى, وي باعادى. بايقادىڭىز با, پەيزاجدى قالاي عانا سويلەتىپ, جان ءبىتىرىپ جىبەرەدى.
ونىڭ ءار ولەڭىن وقىپ وتىرىپ, شىن مانىندەگى سۋرەتكەر ەكەنىنە يلاناسىڭ, ءون بويىڭدى قانداي دا ءبىر رازىلىق سەزىمى كەرنەپ تۇرادى. ماسەلەن, «كەش الەتى, تاۋلى اۋىل» اتتى شىعارماسىنداعى تىنىپ اققان بۇلاقتاي تازا جولدار قايران قالدىرماي, تامساندىرماي قويمايدى.
«بۇلت تونسە دە تۇكسيىڭكى بۋراداي,
وزەكتە وزەن جاي اعادى تۋلاماي.
سىنىق تاعا سەكىلدەنىپ جۇقارعان,
قىلتيادى جاڭا عانا تۋعان اي.
جارتى الەمگە جاساپ العان يەلىك,
ءتۇن-وڭەشكە جۇتىلادى تۇيە بۇلت.
قۇز-جارتاستار قالعىپ-مۇلگىپ بارادى,
ۇيەلمەندەردەي ءبىر-بىرىنە سۇيەنىپ».
وسى ءبىر ەكى شۋماقتىڭ وزىنەن ءتىرى سۋرەتتەر ءتىل قاتىپ تۇر. ولەڭ بولىپ ورىلگەن تابيعاتتىڭ تىلسىمىنا جان بىتىرگەن اقىننىڭ «سىنىق تاعا», «ۇيەلمەندەردەي ءبىر-بىرىنە سۇيەنىپ» دەگەن جولدارى وقىرمانىن بىردەن ەلەڭ ەتكىزەتىنى داۋسىز. بۇل ەندى قۋاندىق اقىننىڭ وزىنە عانا ءتان شەبەرلىك شىعار, بالكىم.
قۋاندىق اقىننىڭ ولەڭدەرىنەن وزەننىڭ جىلى اعىسىنداي مايدا ءارى مامىراجاي سامال ەسىپ تۇرادى. كىتاپقا ەنگەن, يا بولماسا ەنبەگەن ولەڭدەرىنىڭ بارلىعى دا توتىداي تارانىپ تۇر. «بۇلت استىنان قىزىل اي شىعا كەلدى جاپ-جاڭا, قاق جارىلعان قاربىزدىڭ جارتى بەتى سەكىلدى», «جارعا بىتكەن جالعىز تال كولەڭكەسىن ءوزىنىڭ, قارساقتى العان قىرانداي كوكجەلكەدەن باسىپ تۇر» دەگەن تىڭ ويلارى تارتىمدىلىعىمەن وقىرمانىن باۋراپ الاتىنى دا داۋسىز.
نەگىزى قۋاندىق شولاق – اۋىلدىڭ ادامى. قازاق دالاسىنىڭ بارلىق قۇپيالارىن زەردەسىنە ءتۇيىپ وسكەن ول سىرتقا شىقسا دا اۋىلىن ساعىنىپ تۇرادى. وعان تالاي مارتە كوزىمىز دە جەتكەن. سويتە تۇرا كەيدە:
«العى لەكتە الشاڭداپ جۇرەر مە ەدىم,
بولا المادىم اقىنى الماتىنىڭ»
دەپ جىرلايتىنى دا بار.
قازاقتىڭ قابىرعالى قالامگەرى, حالىق جازۋشىسى شەراعا: «قازاقتىڭ رۋحاني دۇنيەسىندە ەكى شولاق بار. ولار بالۋان شولاق جانە قۋاندىق شولاق», دەپ اقىن شىعارماشىلىعىن جوعارى باعالاعانىنىڭ ءوزى نە تۇرادى؟!
«اشىعىپ قالعان سىندى قىزىلسىراپ,
دەمىمەن جولاۋشىنىڭ ءىزىن سىلاپ.
شىمشىلاپ قۇلاعىڭدى, بەتىڭ جالاپ,
قوينىڭا قول سۇعادى قىزىل شۇناق».
تاعى ءبىر سۋرەت. ادەمى مە, ادەمى. اقىننىڭ شىعارماشىلىعى تۋرالى قازاق ۇلتىنىڭ ءمۇيىزى قاراعايداي قالامگەرلەرى كەسەك ويلارىن سان مارتە ءتۇرلى جيىنداردا اياماي ايتتى, باتاسىن بەردى.
اقىننان اڭعالدىق ارتىلعان با؟ بىردە شەرحان مۇرتازانىڭ ءوزى «قوردايدىڭ قوڭىر قۇلجاسى» دەپ ات قويعان مارقۇم نەسىپبەك ءداۋتايدىڭ كابينەتىنە كەلگەن قۋاندىق اقىن «الگى حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىن الدىق قوي. ەندى قالعانى – مەملەكەتتىك سىيلىق. نەسىپبەك, ماعان سونى اپەرسەڭشى», دەپ قاسىندا وتىرعانداردى ابدەن كۇلكىگە كومگەنى بار ەدى.
قۋاندىق – باقىتتى اقىن. ونىڭ جۇرەگىن ورتەگەن جىر جولدارى تاڭعى شىقتاي ءمولدىر. اۋىلدا تۇرادى. ەلدىڭ ادامى. سودان دا بولار, شىعارماشىلىعى دا اۋىل ادامدارىنىڭ مىنەزىندەي شىنايى, ادال, تازا. نەگىزى ول سىرقاتتانباي تۇرعان كەزىندە ىنىلەرىن ىزدەپ تۇراتىن. سوندا «قاپ, اعانى ءبىز ىزدەۋدىڭ ورنىنا» دەۋشى ەدىك. جاراتقان قۋاندىق اقىندى سول باقىتىنان ايىرماسىن, ۇزاعىنان ءسۇيىندىرسىن دەگىمىز كەلەدى.
